მუზეუმები

ირანის ნაციონალური მუზეუმი

ირანის ნაციონალური მუზეუმი შედგება ორი სამუზეუმო კომპლექსისაგან: ირანის არქეოლოგიური მუზეუმი, დაარსდა 1937 წელს და ისლამური ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც 1972 წელს დაარსდა. მუზეუმი ინახავს ბუნებისა და კაცობრიობის ისტორიის უნიკალურ მასალას:

Share

ირანის ნაციონალური მუზეუმი შედგება ორი სამუზეუმო კომპლექსისაგან: ირანის არქეოლოგიური მუზეუმი, დაარსდა 1937 წელს და ისლამური ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც 1972 წელს დაარსდა. მუზეუმი ინახავს ბუნებისა და კაცობრიობის ისტორიის უნიკალურ მასალას:  არქეოლოგიურ და ეთნოგრაფიულ მრავალფეროვან კოლექციებს, ბუნების ისტორიის ამსახველი მასალას,  თიხის ჭურჭელს, ნუმიზმატიკის მდიდარ კოლექციას,  სამკაულებს, იშვიათ წიგნებს და სხვა. მუზეუმში დაახლოებით 300 ათასი სამუზეუმო ექსპონატია დაცული. ყველაზე ძველი ექსპონატები განეკუთვნება მუსტიეურ ეპოქას, ქვედა პალეოლითის ყველაზე გვიანდელ ხანას. მუზეუმში აგრეთვე დაცულია ზედა პალეოლითის ხანის იარაღები, აღმოჩენილი იაფთეს მღვიმეში, ლურისტანის პროვინციაში, რომელთა ასაკი 30-35 ათასი წელია. ასევე, სხვა უძველეს ექსპონატებს შორის არის 9 ათასი წლის წინანდელი ადამიანებისა და ცხოველების ფიგურები, რომლებიც აღმოაჩინეს ქერმანშაჰის პროვინციაში, სარაბის მთის გათხრების შედეგად. ძველი ირანის მუზეუმის აგურის შენობა, რომლის ფართობი დაახლოებით 11 ათასი კვ. მეტრია, XX საუკუნის დასაწყისში ფრანგმა არქიტექტორმა ანდრე გოდარმა დააპროექტა. შენობის არქიტექტურული იერსახის ფორმირებაზე გავლენა მოახდინა სასანიანთა ეპოქის არქიტექტურამ, განსაკუთრებით ქტესიფონის თაყ-ე ქასრას სასახლემ. მუზეუმის შენობის მშენებლობა 1935 წელს დაიწყო და ორი წლის განმავლობაში დასრულდა აბას ალი მემარისა და მორად თავრიზის მიერ. ოფიციალურად გაიხსნა 1937 წელს.

ისლამური ხელოვნების მუზეუმის შენობა სამ სართულიანია, რომელიც საგამოფენო, საკონფერენციო, დროებითი და მუდმივი საექსპოზიციო სივრცეებისგან შედგება: პირველი სართული ეთმობა დროებით საგამოფენო სივრცეს და საკონფერენციო დარბაზს. ისლამური ხელოვნების მუზეუმის მეორე და მესამე სართულის საექსპოზიციო დარბაზებში, ექსპონატები ქრონოლოგიურად არის განლაგებული. მუზეუმს სულ ექვსი საგამოფენო დარბაზი აქვს: მეორე სართული მოიცავს ადრეული ისლამის, სელჩუკების, ჰულაგუიანთა პერიოდის დარბაზებს; პირველ სართულზე განლაგებულია ყურანის, თემურიდების, სეფიანთა, აფშარიდების, ზენდების და ყაჯართა პერიოდის დარბაზები.

ირანის ნაციონალური  მუზეუმი მრავალფეროვანი, მდიდარი კოლექციის წარმოჩენის გარდა, მიზნად ისახავს ირანის როლის წარმოჩენას მსოფლიო კულტურისა და ცივილიზაციის ფორმირებაში.

მუზეუმები

გოლესთანის სასახლე – ნაგებობა „შამს-ოლ-ემარე”

სასახლე „შამს-ოლ-ემარე“, ანუ მზის სასახლე, გოლესთანის კულტურულ-ისტორიული კოპლექსის ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი ნაგებობაა.

Share

სასახლე „შამს-ოლ-ემარე“, ანუ მზის სასახლე, გოლესთანის კულტურულ-ისტორიული კოპლექსის ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი ნაგებობაა. მაღალი შენობის აგების იდეა, ქალაქზე პანორამული ხედით, ნასრედინ შაჰს ეკუთვნის. მოაერ-ოლ მამალექის მიერ დაპროექტებული შენობის მშენებლობა 1865 წელს დაიწყო და ორი წლის შემდეგ დასრულდა. შენობას ორი, ერთმანეთის იდენტურ კოშკი აქვს, რომლებიც სეფიანთა ეპოქის, ისპაჰანის ალი-ყაფუს სასახლიეს  მოგაგონებთ.

მუზეუმები

საადაბადის ისტორიულ-კულტურული კომლპექსი – ძმები ომიდვარების მუზეუმი

ძმები ომიდვარების მუზეუმი მდებარეობს საადაბადის ისტორიულ-კულტურული კომპლექსის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. მუზეუმის შენობა ყაჯარულ პერიოდს განეკუთვნება. შენობა ოთხი ოთახიანია, რომლებიც გაფორმებულია ულამაზესი თაბაშირის სტუკოებით.

Share

ძმები ომიდვარების მუზეუმი მდებარეობს საადაბადის ისტორიულ-კულტურული კომპლექსის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. მუზეუმის შენობა ყაჯარულ პერიოდს განეკუთვნება. შენობა ოთხი ოთახიანია, რომლებიც გაფორმებულია ულამაზესი თაბაშირის სტუკოებით.  თავის დროზე ეს ლამაზი შენობა სამეფო კარის მეეტლეების საცხოვრებელს წარმოადგენდა. 2003 წელს შენობა შეკეთდა, გარემონტდა და ამავე წელს,  ტურიზმის საერთაშორისო დღესთან დაკავშირებით, აქ პირველი ირანელი მოგზაურების, ძმები ომიდვარების სახელობის მუზეუმი გაიხსნა.  ძმები ომიდვარები მოგზაურობდნენ მთელს მსოფლიოში. 1954 წელს მოგზაურობა მცირე ბიუჯეტით, მხოლოდ 90 დოლარით დაიწყეს და ათი წლის განმავლობაში მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში, უამრავ ქყეყანაში იმოგზაურეს.

მოგზაურობის პირველი შვიდი წლის განმავლობაში, ისა და აბდოლა ომიდვარებმა, მოტოციკლეტით ოთხი კონტინენტი დალაშქრეს, მოგზაურობის ბოლო სამი წელი კი ავტომწარმოებელი კომპანია „სიტროენის“ ნაჩუქარი მანქანით გააგრძელეს. ხუთი კონტინენტის 99 ქვეყანაში მოგზაურობის შედგია ძმები ომიდვარების მიერ შეგროვებული   საინტერესო ფოტო და ვიდეო მასალა, ორიგინალური სუვენირები მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან, მრავალი სამეცნიერო სტატია და კვლევა.

მუზეუმები

კინემატოგრაფიის მუზეუმი

ირანის კინემატოგრაფიის მუზეუმი, თეირანის მუზეუმებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეულია.

Share

ირანის კინემატოგრაფიის მუზეუმი, თეირანის მუზეუმებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეულია. მუზეუმში დაცულია ირანში კონემატოგრაფიის განვითარებასთან დაკავშირებული საინტერესო მასალა,  იქნება ეს კინო აფიშა, ფოტო და ვიდეო მასალა, რარიტეტული კინო-აპარატები თუ სხვა. მუზეუმში ნათლად არის ნაჩვენები ირანული კინოს ისტორია და განვითარების გზა. კომპლექსში ასევე შედის ორი  კინოთეატრი, 205 და 121 მაყურებელზე გათვლილი. მუზეუმის შენობა ისტორიულია და მდებარეობს ვალიასრის პროსპექტის ჩრდილოეთ ნაწილში, თაჯრიშის მოედანთან ახლოს, ცნობილი „ფირდოუსის ბაღის“ ეზოში.

მუზეუმები

ნეგარესთანის ბაღი-მუზეუმი

ნეგარისთანის სასახლე და ბაღი, თეირანის ერთ-ერთი ისტორიული ნაგებობა, ყაჯარულ პერიოდს მიეკუთვნება; აშენდა ფათჰალი ალი შაჰ ყაჯარის ბრძანებით, 1843-1849 წლებში, როგორც საზაფხულო სამეფო რეზიდენცია

Share

ნეგარისთანის სასახლე და ბაღი, თეირანის ერთ-ერთი ისტორიული ნაგებობა, ყაჯარულ პერიოდს მიეკუთვნება; აშენდა ფათჰალი ალი შაჰ ყაჯარის ბრძანებით, 1843-1849 წლებში, როგორც საზაფხულო სამეფო რეზიდენცია. სასახლეში მეფის, სამეფო კარის წარმომადგენების და სხვა დიდებულების პორტრეტების და მხატვრობის სხვადასხვა ნიმუშის სიუხვის გამო, მას „ნეგარესთან“, ანუ გალერეა ეწოდა. თავის დროზე სასახლის ბაღი უზარმაზარ ტერიტორიას იკავებდა. ყაჯარული ეპოქის ზოგიერთი დოკუმენტის თანახმად, სასახლის სამხრეთის კარიბჭე ბაჰარესთანის მოედნის ჩრდილოეთით მდებარეობდა, აღმოსავლეთიდან შემირანის კარიბჭე ესაზღვრებოდა, ხოლო დასავლეთიდან საფი ალი შაჰის ქუჩა.

ნეგარესთანის სასახლისა და ბაღის კომპლექსში შედიოდა რამდენიმე ბრწყინვალე შენობა-ნაგებობა და დარბაზი, მათ შორის „დელგოშას“ (მომაჯადოებელი), აუდიენციის, „ყალამდანის“ (საკალმე) დარბაზები  და რამდენიმე საზაფხულო შენობა. ბაღი და სასახლე მრავალი ისტორიული და პოლიტიკური მოვლენის მომსწრეა. ნასრედინ შაჰის მიერ თეირანის ზრდა-განავითარების შედეგად, ნეგარესთანის ბაღი ქალაქის საზღვრებში მოექცა; დროთა განმავლობაში, მისი პოლიტიკური დატვირთვის შემცირების გამო, სხვადასხვა დროს, კომპლექსი სხვადასხვა კულტურული ორგანიზაციების მფლობელობაში გადადიოდა.

მოგვიანებით, ნეგარესთანის სასახლის ბაღში, ირანში პირველად, დაარსდა სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებელი და ნატიფი ხელოვნების სკოლა, რომელსაც ცნობილი ირანელი ფერმწერი ქამალ ალ-მულქი ედგა სათავეში.

XX საუკუნის დასაწყისში ნეგარესთანის სასახლეში გაიხსნა პედაგოგთა მოსამზადებელი სასწავლებელი, რომელიც გასული საუკუნის 20-იანი წლებში, რეზა შაჰ ფეჰლევის კულტურის მინისტრის, იაჰია ყარაგოზლუს თაოსნობით უმაღლეს სასწავლებლად გადაკეთდა. მოგვიანებით, ირანში ემიგრირებულმა რუსმა არქიტექტორმა, ნიკოლოზ მარკოვმა, ირანულ-ყაჯარული სტილის დაცვით, მოამზადა პროექტი უმაღლესი სასწავლებლის ახალი შენობისთვის. სასწავლებლის 10 ათასი კვ.მ. ფართობის ახალი შენობა, რომელიც 164 ოთახისა და ორი დიდი დარბაზისაგან შედგება, ნეგარესთანის ბაღის ჩრდილოეთ ნაწილში აშენდა. უმაღლეს სასწავლებელს ჰქონდა ორი ფაკულტეტი - ლიტეარტურული და სოციალური მეცნიერებების. გასული საუკუნის 30-იან წლებში, ბაღის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში აშენდა კიდევ ერთი შენობა, სადაც ფუნქიონირება დაიწყო ბიბლიოთეკამ. სწორედ ამ ბიბლიოთეკაში, მცირე პერიოდით, მუშაობდა ცნობილი ირანელი პოეტი ქალი ფარვინ ეთესამი.

ნახევარი საუკუნის მანძილზე აქ განათლება მიიღო და მოღვაწეობდა არერთი სახელოვანი ირანელი მეცნიერი, მწერალი, ხელოვნების მუშაკი; მათ შორის იყვნენ ცნობილი ირანელი პოეტი, მეცნიერი, ჟურნალისტი და საზოგადო მოღვაწე მუჰამად თაყი მალიქ ალ-შუარა ბაჰარი,  მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე ალი აქბარ დეჰხოდა, ენათმეცნიერი, სპარსული ლიტერატურის მკვლევარი, რუმოლოგი ბადიოზამან ფორუზანფარი, კომპოზიტორი და მუსიკოსი ალი-ნაყი ვაზირი, ფილოლოგი და მწერალი საიდ ნაფისი, ლექსიკოგრაფი, ლიტერატურათმცოდნე და ტექსტოლოგი მოჰამად მოინი, ცნობილი ისტორიკოსი, ირანის ისტორიის მკვლევარი მოჰამად ებრაჰიმ ბასთანი ფარიზი, ფიზიკოსი, მეცნიერი, თეირანის უნივერსიტეტის თანადამფუძნებელი მაჰმუდ ჰესაბი და სხვა.

 

ნეგარესთანის ბაღის მუზეუმები

ქამალ ალ-მულქის ფერწერის სკოლის მუზეუმი

გასული საუკუნის 20-იან წლებში ცბობილი ირანელი ფერმწერის ქამალ ალ-მულქის თაოსნობით ნეგარესთანის ბაღში დაარსდა ნატიფი ხელოვნების სკოლა. მიუხედავად ბევრი სირთულისა, მან შეძლო მოეზიდა უამრავი მოწაფე, რომელთა დიდმა უმეტესობამ, შემდგომში სახელი გაითქვა სახელოვნებო ასპარეზზე და ითვლებიან ქამალ ალ-მულქის ფერწერის სკოლის ერთგულ მიმდევრებად. ამ მუზეუმში, რომელიც ნეგარესთანის ბაღის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს,  ექსპონირებულია ქამალ ალ-მულქის და მისი მოწაფეების ფერწერული ნამუშევრის 130 ნიმუში.

მაჰმუდ რუჰ-ოლ-ამინის ფოტოკოლექცია

მაჰმუდ რუჰ-ოლ-ამინის ეთნოგრაფიული შავ-თეთრი ფოტოების კოლექცია, ასახავს მარცვლეული კულტურის თესვის, მოყვანის და მოსავლის აღების ყველა ეტაპს. ფოტოები ღირებულია როგორც მხატვრული, ასევე კულტურული და ეთნოგრაფიული თვალსაზრისით.

მუჰამად თაყი მალიქ ალ-შუარა ბაჰარის ისტორიული დოკუმენტებისა და ფოტოების კოლექცია

მალიქ ალ შუარა ბაჰარის ისტორიული დოკუმენტებისა და ფოტოების კოლექციაში დაცულია პოეტის ხელნაწერები, წიგნები, ფოტოები, სხვადასხვა ციფრული დოკუმენტები და სხვა მასალა. ექსპოზიცია გაიხსნა 2015 წლის 12 მაისს, ნეგარესთანის მუზეუმის ბაღში. ეს ძალზედ საინტერესო კოლექცია, მუზეუმს უსასყიდოდ გადასცა მალიქ ალ შუარა ბაჰარის ვაჟიშვილის მეუღლემ, ჩეჰრზად ბაჰარმა. კოლექცია ასახავს მუჰამად თაყი ბაჰარის ახალგაზრდობისა და საშუალო ასაკის მნიშვნელოვან ცხოვრებისეულ და შემოქმედებით მომენტებს, გვაცნობს მისი პიროვნების და შესაძლებლობების სხვადასხვა ასპექტებს.

უნიკალური კედლის მხატვრობა „ფათ ალი შაჰის  მისალმება“

ნეგარისთანის სასახლე და ბაღი, დაარსდა ყაჯარი მეფის, ფათ ალი შაჰის ბრძანებით, 1843-1849 წლებში, როგორც საზაფხულო სამეფო რეზიდენცია. სასახლეში მეფის, სამეფო კარის წარმომადგენლების და სხვა დიდებულების პორტრეტების, ნახატების და კედლის მხატვრობის სიუხვის გამო, მას „ნეგარესთან“, ანუ გალერეა ეწოდა.

რეზა შაჰის მმართველობის დროს,  ნეგარესთანის სასახლის და ბაღის ფუნქციის შეცვლის შედეგად, ყაჯარი მეფეების სასახლეების  უმეტესი ნაწილი დაანგრიეს, შესაბამისად განადგურდა ფათჰ ალი შაჰის კედლის უნიკალური მხატვრობაც. ნეგარესთანის სასახლის კედლის მხატვრობის  მსგავსია ყუმის სათათბირო საბჭოს სხდომათა დარბაზის კედლის მხატვრობა „ფათჰ ალი შაჰის მისალმება“ (მეფის მისასალმებდად ჩამწკრივებული სამეფო კარის და ელიტის წარმომადგენლების გრძელი რიგი). ყუმში ბალასარის  მეჩეთის გაფართოების შედეგად. სათათბიროს შენობის დაანგრიეს, კედლის მხატვრობა მოიხსნეს და თეირანში გადმოიტანეს. ჩატარებული კვლევებისა და მხატვრული სტილის გათვალისწინებით, ეს კედლის მხატვრობა სავარაუდოდ 1833 წლით თარიღდება და შესრულებულია  მირზა მუჰამედ ალი ნაყაშის მიერ,  იმ პერიოდის ყუმის მმართველის და ფათ ალი შაჰის ოცდამერვე ვაჟის, ქეიქავუს მირზას ბრძანებით.

მონირ ფარმანფარმაიანის დარბაზი

ცნობილი ირანელი მხატვრის, ტრადიციული  და ხალხური ხელოვნების ნიმუშების კოლექციონერის მონირ შაჰრუდი ფარმანფარმაიანის ნამუშევრების მუდმივმოქმედი ექსპოზცია წარმოდგენილია ნეგარესთანის ბაღის სამხრეთ აღმოსავლეთით მდებარე შენობის ერთ-ერთ დარბაზში. კოლექცია წარმოადგენს 50 ფერწერული და სარკის მოზაიკური ნამუშევრების ერთობლიობას. ეს ნამუშევრები თავისი გამორჩეული სტილით, რომელიც ერთგვარი გეომეტრიული აბსტრაქციაა, წარმოადგენს ტრადიციული ირანული და თანამედროვე ხელოვნების სტილთა კომბინაციას.

ნეგარესთანის ბაღი-მუზეუმის კერამიკული ფილების კოლექცია

აღნიშნული ექსპოზიცია წარმოადგენს ნეგარესთანის ბაღ-მუზეუმის დეკორატიული კერამიკული ფილების მრავალფეროვან კოლექციას, მცენარეული მოტივებით, რომლებიც შექმნილია მინანქრის, მოზაიკისა და რელიეფური ხატვის ტექნიკით.

მუზეუმები

ხალიჩების მუზეუმი

Share



ხალიჩა სპარსული ხელოვნებისა და კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ხალიჩის ქსოვა სპარსული კულტურის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული გამოვლინებაა, რომელიც დასაბამს უძველესი დროიდან იღებს. ხალიჩების მუზეუმი 1978 წელს დაარსდა და თეირანში; მდებარეობს ლალეს პარკის ჩრდილოეთ ნაწილში. მუზეუმში დაცულია ხალიჩების უნიკალური კოლექცია. ამდენად, ამ სფეროს მკვლევართათვის და ხელოვნების მოყვარულთათვის, საინტერესო და მდიდარ მასალას ინახავს. მუზეუმის ორიგინალური არქიტექტურის შენობა, ორსართულიანია და 3400 კვ.მ. იკავებს; შენობის პროექტი ეკუთვნის თანამედროვე ირანელ არქიტექტორს, თეირანის უნივერსიტეტის პროფესორს, ინოვატორს ირანულ არქიტექტურაში, აბდოლ-აზიზ ფარმანფარმაიანს. შენობის ექსტერიერის  დიზაინი, ხალიჩების საქსოვ დაზგას მოგაგონებს. მუზეუმის პირველ სართულზე ორი საექსპოზიციო დარბაზია, მუდმივმოქმედი ექსპოზიციით, სადაც წარმოდგენილია 135 ნიმუში ყველაზე ცნობილი ირანული ხალიჩის სახელოსნოებიდან: ქაშანიდან, ქერმანიდან, ისპაჰანიდან, თავრიზიდან, ხორასანიდან, ირანის ქურთისტანიდან და სხვა რეგიონებიდან.

მუზეუმის მეორე სართული განკუთვნილია დროებითი გამოფენებისა და ღონისძიებებისთვის. გარდა ამისა, მუზეუმს აქვს მდიდარი ბიბლიოთეკა, სადაც დაცულია ლიტერატურა აღმოსავლური, კერძოდ ირანული ხალიჩების ისტორიის, ირანული ხელოვნების თემატიკაზე, სპარსულ, არაბულ, ფრანგულ, ინგლისურ, გერმანულ ენებზე. აქვე არის სპეციალურად აღჭურვილი დარბაზი, სადაც  მუზეუმის სტუმრებს შესაძლებლობა ეძლევათ ნახონ ფილმები და სლაიდები ირანული ხალიჩის ისტორიის შესახებ.

მუზეუმები

წმინდა ყურანის ეროვნული მუზეუმი

Share

იმამ ხომეინის და ვალიასრის პროსპექტების კვეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდებარეობს წმინდა ყურანის ეროვნული მუზეუმი, ყურანის ხელოვნების ერთადერთი სპეციალიზებული მუზეუმი ირანში.

მუზეუმი აშენდა 10 000 კვ.მეტრ ფართობზე, მოიცავს სამ ძირითად განყოფილებას: სამუზეუმო, სპეციალიზებული ბიბლიოთეკის და ადმინისტრაციულ განყოფილებებს.

მუზეუმის კონსტრუქცია მიწისქვეშ, 14 მეტრის სიღრმეზეა განთავსებული. გარდა ყურანის ხელნაწერებისა, რომლებიც მოიცავს პერიოდს ჰიჯრის IV საუკუნიდან გვიან ყაჯარულ ეპოქამდე, მუზეუმში გამოფენილია ექსპონატები, რომლებიც ასახავენ ყურანის გადაწერასთან დაკავშირებული სხვადასხვა ხელოვნების განვითარების პროცესს, მათ შორის მოოქროებას, წიგნების აკინძვას, კალიგრაფიას და ა.შ.

სამუზეუმო ექსპონატები გამოფენილია სამ თემატურ ექსპოზიციაზე: 1. კულტურულ-ისტორიული ექსპოზიცია; 2. ყურანთან და ყურანის გადაწერასთან დაკავშირებული ექსპონატების ექსპოზიცია და 3. თანამედროვე ხელოვნების ნიმუშების ექსპოზიცია. მუზეუმის კულტურულ-ისტორიული ექსპოზიციაზე გამოფენილია ყურანის ხელნაწერებისა და ლითოგრაფიული კოლექცია, გრაგნილები, ლოცვანი, ყურანის სხვადასხვა გამოცემები და სხვა.

მუზეუმში დაცულია ისეთი ცნობილი კალიგრაფის ნამუშევრები, როგორიცაა მირ ალი ჰერავი, ასევე მოჰამად იბრაჰიმ ყომის, აბდულ-ყადერ ჰოსეინის და ომ-ე სალამე ყაჯარის.

ყურანთან და ყურანის გადაწერასთან დაკავშირებული ექსპონატების ექსპოზიციაზე წარმოდგენილია მრავალფეროვანი ექსპონატები: ლარნაკები, ზარდახშები, საკალმეები, მონეტები და სხვა, რომლებშიც გარკვეული სახით ჩართული არის აიები ან ციტატები ყურანიდან.

თანამედროვე ხელოვნების ნიმუშების ექსპოზიციაზე გამოფენილია თანამედროვე მხატვრების ფერწერული, კალიგრაფიული ნამუშევრებიდა კალიგრამის ნიმუშები . ამჟამად მუზეუმში ასევე დაცულია 650-ზე მეტი  შემოწირული სამუზეუმო ექსპონატი.

გარდა სამუზეუმო კოლექციებისა, საინტერესოა თვითონ მუზეუმის შენობა თავისი არქიტექტურით და დეკორაციებით; ის შთაგონებულია ირანულ-ისლამური არქიტექტურის სტილით; მუზეუმის სამივე სართულზე უხვადაა გამოყენებული შამსეს (მზის) ორნამენტი.

მუზეუმები

თეირანის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი

Share

თეირანის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში დაცულია XIX-XX სს.-ის თანამედროვე ხელოვნების საინტერესო და მრავალფეროვანი საგანძური. მუზეუმი ფლობს რაოდენობრივად და ხარისხობრივად საკმაოდ მნიშვნელოვან ფონდს. თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის მდიდარ სამუზეუმო კოლექციებში დაცული ექსპონატები აერთიანებს ხელოვნების სხვადასხვა მიმდინარეობებს, მათ შორის ექსპრესიონიზმს, აბსტრაქციონიზმს, პოპ-არტს, მინიმალიზმს, კონცეპტუალიზმს, ფოტორეალიზმს და სხვ.  მუზეუმის მუდმივ კოლექციაში თავმოყრილი ირანისა და მსოფლიოს ვიზუალური ხელოვნების 4000-ზე მეტი ღირებული ექსპონატი, აქედან 400-ს გამორჩეული მნიშვნელობის. სამუზეუმო  ფონდი, ექსპერტების მიერ დაახლოებით ორ ნახევარ მილიარდ ფუნტ სტერლინგად არის შეფასებული. მუზეუმი მუდმივმოქმედი ექსპოზიციების გარდა, ასევე მასპინძლობს სხვადასხვა საერთაშორისო და ადგილობრივ გამოფენებს. მუზეუმში დაცული ნამუშევრების უმეტესი ნაწილი შეძენილია 1970-იან წლებში. თეირანის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის შენობის პროექტი ეკუთვნის ირანელ არქიტექტორ ქამრან დიბას, რომელმაც შენობის ელემენტებში ტრადიციული სპარსული არქიტექტურული სტილი გამოიყენა. მუზეუმი ფართო საზოგადოებისთვის 1977 წელს გაიხსნა, მდებარეობს თეირანის ცენტრალურ უბანში, ლალეს პარკთან.
მუზეუმში ინახება XIX-XX სს.-ების ევროპელ მხატვართა მნიშვნელოვანი კოლექცია, მათ შორის აღსანიშნავია კლოდ მონეს, კამილ პისაროს, ვან გოგის, ანდრე დერენის, პაბლო პიკასოს, ფრენსის ბეკონის, რენე მაგრიტის, დიეგო რივერას, ჯასპერ ჯონსის, ენდი უორჰოლის, ჟოან მიროს, ადოლფ გოთლიბის, ჟორჟ ბრაკის, ედგარ დეგას, მარი კასატის, მარსელ დუშამისა და სხვათა ნამუშევრები. ასევე დაცული თანამედროვე ირანული ხელოვნების ძალზე მნიშვნელოვანიი კოლექცია, მათ შორის ჰოსეინ ზენდერუდის, სადეყ თავრიზის, სოჰრაბ სეფეჰრის, აიდინ აყდაშლუს, მოჰამედ ეჰსაის, ლეილი მათინ დაფთარის,  ფარამარზ ფილარამის, მარკოს გრიგორიანის ნამუშევრები.
თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში აქვს 9 საექსპოზიციო სივრცე, რომელთაგან სამში მუზეუმის მუდმივმოქმედი ექსპოზიცია მოქმედებს, ხოლო დანარჩენი ექვსი დროებით ექსპოზიციებს მასპინძლობს. მუზეუმის გარე სივრცეში, ეგრეთ წოდებული ქანდაკებების ბაღია, სადაც არაერთი საინტერესო ექსპონატის ნახვაა შესაძლებელი - მარქს ერნსტის, ფარვიზ თანავოლის, ალბერტო ჯაკომეტის, ჰენრი მურის, რენე მაგრიტის, მაქს ბილისა და სხვათა სკულპტურულ ნამუშევრები.
მუზეუმი მუშაობს ყოველდღე, შაბათის გარდა, 10 სთ-დან 19 სთ-მდე, პარასკევ დღეს 15 სთ-დან 19 სთ-მდე. მისამართი: თეირანი, ქარგარ-ე შომალის პროსპექტი, ლალეს პარკის გვერდით.

მუზეუმები

რეზა აბასის მუზეუმი

Share

რეზა აბასის მუზეუმი, ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და მდიდარი სახელოვნებო ფონდის მფლობელია. დაარსდა 1977 წელს. მუზეუმში დაცულია ექსპონატები ძვ.წ. VII ათასწლეულიდან ვიდრე XX საუკუნის ადრიან წლებამდე. სახელი ეწოდა სეფიანთა ეპოქის, ირანელი მინიატიურების მხატვრის,  ისპაჰანის სამინიატიურო სკოლის ერთ-ერთი ბრწყინვალე წარმომადგენლის, რეზა აბასის პატივსაცემად. მუზეუმის საექსპოზიციო სივრცე სამი დარბაზისაგან შედგება: პრე-ისლამური პერიოდის ხელოვნების დარბაზი, ისლამური ხელოვნების დარბაზი და ფერწერული და კალიგრაფიული ნიმუშების დარბაზი.

მუზეუმში დაცული კოლექციები ძალიან მრავალფეროვანია, ექსპონატები ქრონოლოგიურად არის განთავსებული და თვალნათლივ წარმოაჩენს ირანული ხელოვნების, ცივილიზაციისა და კულტურის განვითარების საინტერესო გზას. მუზეუმი ინახავს უნიკალურ მასალას, პრე-ისლამური და შუასაუკუნეების მდიდარ კოლექციებს.

რეზა აბასის მუზეუმი 1977 წელს გაიხსნა. მას შემდეგ, სხვადასხვა მიზეზით, მუზეუმი რამდენჯერმე დაიკეტა და კვლავ გაიხსნა, 2000 წლის 4 თებერვალს, რეზა აბასის მუზეუმი რესტავრირებული საექსპოზიციო სივრცეებით, საბოლოოდ გაიხსნა დამთვალიერებლისათვის.

მუზეუმი მნახველისათვის ღიაა ყოველდღე 9სთ-დან 17სთ-მე. მისამართი: თეირანი, შარიათის პროსპექტი №892, არმისული სეიედ-ხანდანის ხიდთან.

მუზეუმები

მინისა და კერამიკული ჭურჭლის მუზეუმი

Share

ყაჯარული პერიოდს შენობა, სადაც დღეს მინისა და კერამიკული ჭურჭლის მუზეუმია განთავსებული, XXს-ის 10-ან წლებში  აშენდა და აჰმად ყავამ ალ-სალტანეს, ირანის ხუთ გზის პრემიერმინისტრის სახლი და სამუშაო ადგილი იყო. 30-იან წლებში სახლი ეგვიპტის მთავრობამ შეისყიდა და აქ რაღაც პერიოდის განმავლობაში ეგვიპტის საელჩო, შემდეგ კი ავღანეთის საელჩო განთავსდა. მოგვიანებით შენობა ირანის კომერციული ბანკის საკუთრებაში იყო. 1976 წელს შენობა გამოსყიდული იქნა კომერციული ბანკისაგან და ყოფილ კულტურისა და ხელოვნების სამინისტროს გადაეცა მინისა და კერამიკული ჭურჭლის სპეციალიზებული მუზეუმის დაარსების მიზნით.

შენობას ავსტრიელმა და ირანელმა ინჟინრებმა რეკონსტრუქცია ჩაუტარეს. ინტერიერის არქიტექტურა და ვიტრაჟების დიზაინი, ცნობილ ავსტრიელი არქიტექტორს და დიზაინერს, ჰანს ჰოლეინს ეკუთვნის. მუზეუმის შენობას 7000 კვ. მეტრის ლამაზი ბაღი აკრავს გარს; კარგად შემონახული, მოხდენილი კარ-ფანჯრები სელჩუკთა ეპოქის არქიტექტურას მოგვაგონებს. ზოგადად, ეს შენობა წარმოადგენს ირანული და ევროპული არქიტექტურის ნაზავს. 

მინისა და კერამიკული ჭურჭლის მუზეუმი სამ სართულიანია და 5 საექსპოზიციო დარბაზი აქვს, სადაც  მინის, ბროლის, თიხის, ფაიფურის ჭურჭელია ექსპონირებული. 2014 წელს, მუზეუმის შენობა, შეტანილი იქნა ირანის კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაში.

 

მუზეუმები

ირანის ცენტრალური ბანკის ეროვნული საგანძური

Share

ირანის ეროვნული საგანძური-მუზეუმი მდებარეობს ირანის ცენტრალური ბანკი შენობის საცავში. აქ თავმოყრილია საიუველირო ნაწარმი, რომელიც ირანის მმართველი სხვადასხვა დინასტიების მიერ საუკუნეების მანძილზე გროვდებოდა. ირანის ეროვნულ საგანძურს მსოფლიოში ერთ–ერთი უმსხვილესი საიუველირო ნაკეთობების კოლექცია გააჩნია. საცავში თავმოყრილია უნიკალური საიუველირო ნაკეთობები, ძვირფასი ქვები. ირანის ეროვნული საგანძური მნახველებისათვის მხოლოდ გარკვეულ დღეებშია ღია და ისიც რამდენიმე საათით. მაგრამ ამ მცირე დროშიც კი მნახველს შესაძლებლობა ეძლევა წარმოდგენა შეიქმნას სხვადასხვა ეპოქის ოსტატთა ხელოვნებაზე და აქ დაგროვილი სიმდიდრის მასშტაბებზე. საგანძურში ინახება ცნობილი, მსოფლიოში ყველაზე დიდი, 182 კარატიანი ვარდისფერი ბრილიანტი დარია–ე–ნურ (სინათლის ზღვა); სამკაულები, სამეფო გვირგვინები, დიადემები, ხმლები, ნადირ შაჰის ფარი, რომელიც დამზადებულია მარტორქის ტყავისაგან და შემკულია ძვირფასი ქვებით, ფათალი შაჰის სამეფო ტახტი ეგრეთწოდებული „ფარშევანგის ტახტი“; ХIХ საუკუნის მეორე ნახევრის უნიკალური გლობუსი, რომლის დასამზადებლად 34 კილოგრამი ოქრო და ოთხ კილოგრამამდე ძვირფასი ქვა დაიხარჯა.

საგანძურის ფონდის ძირითადი ნაწილი შეგროვდა სეფიანთა მმართველობის ეპოქაში (1501-1736 წწ.), მათ თავი მოუყარეს ძვირფასეულობას ევროპიდან, ოსმალეთის იმპერიიდან, ინდოეთიდან. ზოგიერთი ექსპონატი (მათ შორის ბრილიანტი "დარია-იე ნურ") ნადირ შაჰის ინდური ლაშქრობიდან იქნა ჩამოტანილი. კოლექციის გამდიდრებაში ყაჯართა დინასტიის მონარქებმა (1785-1925) ასევე დიდი წვლილი შეიტანეს; ისინი მთელი მსოფლიოს მასშტაბით ცდილობდნენ შეეგროვებინათ და ირანში თავი მოეყარათ  საინტერესო ნიმუშებისთვის. მუზეუმში დაცული არაერთი ექსპონატი, მათი დაკვეთით, მათ განკარგულებაში არსებული ძვირფასი ქვებისგან დამზადდა.

სამუზეუმო ფონდში დაცულია და ექსპოზიციის ერთ-ერთი ძირითადი ნაწილია ირანის უკანასკნელი სამეფო დინასტიის წარმომადგენლის,  შაჰ მუჰამედ რეზა ფეჰლევის და მისი მეუღლის, დედოფალ ფარაჰის გვირგვინები, დიადემები, გულსაკიდები, ბროშები... რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში, ეს უნიკალური საგანძური ირანის მმართველების და მათი ოჯახის პირად განკარგულებაში იყო. 1937 წელს რეზა შაჰ ფეჰლევიმ საგანძური სახელმწიფოს განკარგულებაში გადასცა; საგანძური გადაიტანეს ეროვნული ბანკის (ამჟამად ირანის ცენტრალური ბანკის) საცავებში. კოლექციის ნაწილი პირველად ფართო საზოგადოებისთვის გამოიფინა 1960 წელს. 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ მუზეუმმა ფუნქციონირება შეწყვიტა და მხოლოდ 90– იანი წლების დასაწყისში შესაძლებელი გახდა მუზეუმის ხელმეორედ გახსნა.

მუზეუმები

موزه آب یزد، نمایشگاهی از تلاش انسان برای ادامه زندگی

در موزه آب یزد، وسایل مختلف استخراج و انتقال آب به نمایش گذاشته شده، وسایلی که بیانگر تلاش انسان برای بقا و ادامه زندگی است.

Share
یزد یکی از شهرهای کویری ایران است که به دلیل خشکی آب و هوا و باران کم، حیات آن به شدت به تامین منابع آبی وابسته است. از این رو از گذشته‌های بسیار دور، مردم این سرزمین راه‌هایی برای انتقال آب ابداع کرده‌اند تا این منبع ارزشمند، با بیشترین بهره‌وری منتقل شود و کمترین هدر رفت، اتفاق افتد. موزه آب یزد، جلوه‌گاه تلاش مردم کویر در طول چند قرن برای دسترسی به منابع ارزشمند آب است. این موزه که در شمال میدان تاریخی امیرچخماق قرار دارد، در سال 2000 میلادی (1379 خورشیدی) در خانه کلاهدوزها تاسیس شده است.
 

ویژگی بنای موزه آب یزد

خانه کلاهدوزها که موزه آب یزد در آن واقع شده، در اواخر دوره قاجار (قرن نوزدهم میلادی) توسط یکی از تاجران معروف این شهر به نام حاج اکبر کلاهدوز تاسیس شده است. از نظر معماری این خانه به عنوان یکی از خانه‌های حجاب‌دار به شمار می‌رود و با 720 متر مربع زیربنا، دارای اندرونی و بیرونی است و در پنج طبقه ساخته شده است.
 
حیاط خانه کلاهدوزها، محل موزه آب یزد
 
هر کدام از طبقات این بنا کاربردها و ویژگی‌های خاصی داشته که به این شرح است:
• طبقه اول: انشعابی از دو نهر رحیم‌آباد و زارچ از طبقه اول این بنا عبور می‌کند. قنات زارچ یکی از قدیمی‌ترین قنات‌های یزد است که دو هزار سال پیش تاسیس شده است و با 75 کیلومتر طول، هنوز هم دارای جریان آب است.
• طبقه دوم: این طبقه در عمق 10 متری زمین قرار دارد و با ساختاری هشت ضلعی ساخته شده است. دمای این طبقه نسبت به دمای محیط تا 20 درجه پایین‌تر است و به همین دلیل به عنوان محلی برای نگهداری مواد غذایی به شمار می‌رود. یک حوض در این طبقه وجود دارد که همیشه با آب خنک قنات پر می‌شود. در واقع این حوض، پایاب قنات است، یعنی جایی که عمق کمی دارد و می‌توان از آن آب برداشت.
در سقف طبقه دوم موزه آب یزد، سبدی چوبی آویزان است که در قدیم، برای قرار دادن مواد غذایی مانند پنیر و روغن مورد استفاده قرار می‌گرفت. چند قلاب دیگر نیز از سقف آویزان است که گوشت به آن آویزان می‌شد.
• طبقه سوم: این طبقه زیرزمین خانه کلاهدوزهاست و دالان‌ها و اتاق‌های متعددی در آن وجود دارد که برای اقامت اهالی منزل در تابستان‌ها کاربرد داشته است.
• طبقه چهارم: این طبقه، طبقه هم‌کف خانه به شمار می‌رود و اتاق پنج‌دری، اتاق بادگیر، تالار، پنجره‌های ارسی (دارای شیشه‌های رنگی زیبا)، آشپزخانه، آب انبار و محل زندگی خدمه در آن قرار دارد. در طبقه هم‌کف دو حوض وجود دارد و دیوارها با مقرنس، گچ‌بری و آیینه‌کاری تزئین شده است. این نوع تزئینات از نظر هنری بسیار قابل توجه است و در آن نقوش گیاهان و پرندگان مورد استفاده قرار گرفته است.
• طبقه پنجم: در این طبقه که در اصل، پشت بام خانه است، یک چاه‌خانه وجود دارد. با استفاده از چرخ چاهی که در این طبقه قرار گرفته، آب را از چاه‌هایی موسوم به «چهل گز» بالا می‌کشیدند و برای آشامیدن و نظافت استفاده می‌کردند.
 

تبدیل خانه کلاهدوزها به موزه آب یزد

ایده ایجاد یک موزه به عنوان موزه آب یزد، اولین بار در سال 1999 میلادی (1378 خورشیدی) مطرح شد. بدین ترتیب یک سال بعد، خانه کلاهدوزها به موزه آب تبدیل شد تا در آن اشیای مختلف مربوط به استخراج و انتقال آب به نمایش درآید. 
 
کوزه سفالی که برای ذخیره و خنک کردن آن مورد استفاده قرار می‌گرفت
 
انتخاب خانه کلاهدوزها به عنوان محل ایجاد موزه آب یزد، به خاطر چند مزیت ویژه این مکان بود:
1. خانه کلاهدوز‌ها در نزدیکی میدان امیرچخماق، یکی از مراکز اصلی گردشگری یزد قرار داشت و از معماری زیبا و تزئیناتی منحصر به فرد برخوردار بود،
2. سازه‌ها و تاسیسات آبی زیادی همچون پایاب، سرداب، چاه‌خانه، چرخ چاه، منبع آب و قنات در این بنا وجود داشت.
 
سر راه برخی قنات‌های چرخ آسیاب نصب می‌شد
 

موزه آب یزد و اشیای موجود در آن

موزه آب یزد حدود 200 شیء مرتبط با مراحل مختلف استخراج و انتقال آب را در خود جای داده است. وسایل حفر قنات، اسناد مربوط به قنات‌ها، وسایل تامین روشنایی و حمل آب و غذای قناها شامل کوزه، مشربه، چرخ چاه و مشک، وسایل تقسیم آب (طاس و سرجه) و ابزار استفاده از انرژی آب از جمله اشیایی هستند که در موزه آب یزد به نمایش درآمده است. این اشیا از جنس مس، برنج، شیشه، سفال و چوب به وجود آمده است. در بین همه اشیای موجود در موزه آب یزد، چراغ‌های روغن‌سوز، قدیمی‌ترین وسایل به شمار می‌رود. این چراغ‌ها از یک فتیله پنبه‌ای و یک مخرن تشکیل شده است. البته چراغ‌های دیگری به نام چراغ کاربید در این موزه وجود دارد که از سنگ سفیدرنگی شبیه سنگ آهک (سنگ کاربید) ساخته شده است.
 
دلو آب برای برداشتن آب از ته چاه مورد استفاده قرار می‌گرفت
 
یک ساعت آبی نیز در موزه نگهداری می‌شود که در قدیم آن را سبوکشی می‌نامیدند. این ساعت وسیله‌ای زمان‌سنج بوده است. سبوکشی از یک ظرف مسی با سوراخ کوچکی در ته آن تشکیل شده که در یک ظرف بزرگ‌تر آب قرار می‌گرفت و به تدریج از آب پر می‌شد. کاسه پر واحدی به نام «سبو» به شمار می‌رفت و برای سنجش زمان تخصیص آب به مصرف‌کنندگان مختلف کاربرد داشت.
اشیای مختلفی که در موزه آب یزد قرار گرفته، نبوغ مردم ایران‌زمین و ساکنان مناطق کویری ایران برای دستیابی به آب را به نمایش می‌گذارد، تلاشی که در سخت‌ترین شرایط، زندگی را ممکن و گوارا می‌کرد. 
მუზეუმები

موزه ملی فرش ایران جلوه‌گاهی از هنر و فرهنگ ایران‌زمین

فرش به عنوان یکی از مهم‌ترین آثار فرهنگی و هنری ایران‌زمین به شمار می‌آید، به همین خاطر موزه فرش ایران را باید یکی از موزه‌های مهم ایران دانست.

Share
بدون شک اگر درباره هنر ایرانی تحقیق کنیم، فرش یکی از زیباترین و کامل‌ترین نمونه‌های آن خواهد بود. ایرانیان از روزگار باستان بافتن فرش را آموخته‌اند و در دوره‌های مختلف توانسته‌اند آن را تکامل بخشند. فرش در سراسر ایران، به شکل‌های مختلف بافته شده و متناسب با جغرافیا و فرهنگ هر منطقه، هویتی مستقل پیدا کرده است. بدین ترتیب اهمیت موزه فرش ایران در شناخت فرهنگ و هنر ایران‌زمین به خوبی مشخص می‌شود.
در موزه فرش ایران که از 1979 تاکنون مشغول به فعالیت است، انواع فرش‌های ایرانی را در فضایی به وسعت 3400 متر مربع می‌توان دید. ساختمان این موزه در سال 1961 آغاز شد. قرار بود این ساختمان به یک گالری فرش تبدیل شود، ولی به مدت 15 سال متروکه ماند تا آن که پس از تعمیرات و تغییرات کلی به موزه فرش ایران تبدیل شد.
عبدالعزیز فرمانفرمائیان طراح این مجموعه است. طراحی خاص این موزه که از نمای بیرون، آن را به یک دار قالی شباهت داده، استفاده‌ای هوشمندانه از عناصر معماری است تا این بنا را هر چه بیشتر با آثاری که درون آن به نمایش درآمده، هم‌شکل کند.
 

موزه فرش ایران از چه قسمت‌های تشکیل شده است؟

موزه فرش ایران در دو طبقه فرش، گلیم و قالی‌های دست‌بافت را به نمایش گذاشته است. تالار طبقه اول به نمایشگاه دائمی و تالار طبقه دوم به نمایشگاه موقت فرش‌ها یا اشیا مرتبط با فرش اختصاص دارد. در طبقه اول امکان نمایش 150 قطعه فرش وجود دارد و در آن به صورت معمول، 135 تخته از شاهکارهای قالی ایران، قابل مشاهده است.
 
موزه فرش ایران محل نمایش هنر ایرانیان در زمینه تولید فرش، گلیم و قالی‌های دستبافت است
 
در بیشتر موارد قدیمی‌ترین نمونه‌های به نمایش‌گذاشته‌شده به دوره صفویه تعلق دارد. گاهی نیز برخی تولیدات معاصر که از نظر کیفیت و طراحی، وجهی متمایز دارند، در معرض دید قرار گرفته‌اند. در بازدید از این موزه می‌توان برخی الگوها و طراحی‌های سنتی کمیاب را مشاهده کرد، طرح‌هایی که در آن از پرتره، بته، مثلث سیترونی و نقوش حیوانات استفاده شده است.
یکی از جلوه‌های قابل توجه این موزه، وجود فرش‌های لهستانی است؛ فرش‌هایی که در دوره صفوی به سفارش دربار لهستان بافته شده است. تابلوفرش‌های نفیس تبریز و فرش‌هایی با تصاویری از شاهنامه بایسنقری، از دیدنی‌ترین آثار به نمایش گذاشته شده در این موزه هستند.
وجود کتاب‌خانه‌ای غنی، با حدود 3500 جلد کتاب به زبان‌های مختلف، از جمله فارسی، انگلیسی، عربی، فرانسه و آلمانی در زمینه فرش و هنر ایرانی، یکی از ویژگی‌های قابل توجه موزه فرش ایران است. در موزه فرش ایران یک سینما هم وجود دارد که در آن امکان دیدن فیلم‌های مختلف مربوط به هنر فرش‌بافی و طراحی نقوش گلیم، وجود دارد.
 

اشیای موجود در موزه فرش ایران

به طور کلی می‌توان تمام فرش‌های موجود در موزه فرش ایران را در دو دسته تقسیم‌بندی کرد:
• فرش‌های شهربافت که در شهرهایی که به عنوان مراکز اصلی قالیبافی به شمار می‌روند (مانند کاشان، کرمان، اصفهان، تبریز، خراسان، کردستان و...) بافته شده است،
• فرش‌های عشایری که در مناطق مختلف شمال غرب (فرش‌های شاهسون)، غرب (فرش‌های بختیاری، کردی و لری)، شمال شرق (فرش‌های ترکمن) و جنوب شرقی (فرش‌های بلوچ) بافته شده است.
 
تصویری از یکی از قالی‌های قدیمی موزه فرش ایران که به سفارش مشتری و با استفاده از پرتره اشخاص بافته شده است
 
در این موزه می‌توان آثاری از صنایع پیرامونی فرش هم مشاهده کرد. رنگرزی و رنگسازی از جمله این صنایع است که در موزه فرش، برخی مواد طبیعی مورد استفاده در آن به نمایش گذاشته شده است. نخ‌های رنگ‌شده، ابزار مختلف قالیبافی و دارهای قالی که به صورت‌های ایستاده و خوابیده مورد استفاده قرار می‌گیرد، دیگر اشیایی است که در بازدید از موزه فرش ایران می‌توان مشاهده کرد.
در ورودی تالار اصلی طبقه اول نقشه‌ای قرار داده شده که شناخته‌شده‌ترین مراکز بافت فرش در ایران را مشخص کرده است. در بازدید از موزه فرش ایران امکان آشنایی با شیوه بافت فرش نیز وجود دارد.

موزه فرش ایران در کجا قرار دارد؟

قرارگیری موزه فرش ایران در میانه شهر تهران، امکان دسترسی آسان به آن را فراهم کرده است. این موزه در ضلع شمالی پارک لاله تهران، یکی از بزرگ‌ترین بوستان‌های این شهر، احداث شده است.
მუზეუმები

عمارت آصف یا خانه کرد، بزرگ‌ترین موزه مردم‌شناسی اقوام ایران

عمارت آصف یا خانه کرد، یکی از آثار تاریخی شاخص شهر سنندج است که به عنوان موزه مردم‌شناسی کرد یا «خانه کرد» شناخته می‌شود.

Share
خانه آصف وزیری یا به اختصار «عمارت آصف» یکی از آثار تاریخی مربوط به دوره قاجاریه (1796 تا 1925 م.) است که در شهر سنندج واقع شده و امروزه، به عنوان موزه مردم‌شناسی کردستان یا «خانه کرد» شناخته می‌شود. این اثر در سال 1996 م. (1375 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و نمادی از هویت فرهنگی مردم کرد به شمار می‌آید.
 
خانه کرد سنندج بزرگ‌ترین موزه مردم‌شناسی اقوام ایران
 
در این مجموعه آثار ارزشمندی از فرهنگ و تاریخ مردم کردستان به معرض دید عموم گذاشته شده است. این عمارت در نزدیکی مسجد جامع سنندج قرار دارد که علاوه بر اهمیت تاریخی‌اش، به عنوان یکی از مراکز اصلی انجام آیین‌های مذهبی این شهر شناخته می‌شود.
 
گوشه‌ای از معماری زیبای خانه کرد سنندج
 

تاریخچه عمارت آصف وزیری

این بنا را میرزا علی نقی‌خان لشکرنویس بنیان نهاده است و نام آن، به خاطر لقب او (آصف اعظم) انتخاب شده است. وی در اواخر دوره صفویه (1501 تا 1736 م.) ساختمان این عمارت را آغاز کرد. در این دوره بخش شمالی بنا، شامل تالار تشریفات، اتاق‌ها و راهروهای طرفین، به همراه قسمتی از فضاهای بخش شرقی تاسیس شد. در دوره‌های بعد، قسمت‌هایی به شرح زیر به این بنا اضافه شده است:
• در نیمه نخست حکومت قاجاریه، بخش شرقی و غربی حیاط بیرونی و حمام عمارت به وجود آمده است،
• در سال‌های بین 1933 تا 1937 م. فضای اندرونی، سر در ورودی نیم‌هشتی اضافه و بخش غربی تالار تشریفات بازسازی شده است،
• بین سال‌های 1999 تا 2003 تمام قسمت‌های عمارت مجددا مرمت شده است. در این مرمت کلی سنگفرش‌های کف حیاط عوض شده و حیاط بخش خدمه به شکل امروزی درآمده است.
 

معماری عمارت آصف

خانه کرد مساحتی حدود چهار هزار متر مربع دارد. این بنا علاوه بر حیاط بیرونی، اندرونی، مطبخ و اتاق‌هایی برای خدمه، سر دری نیم‌هشتی، دالانی ورودی و اتاقی برای تقسیم آب دارد.
 
در ورودی مطبخ خانه کرد سنندج
 

حیاط بیرونی عمارت آصف

حیاط بیرونی، حیاط اصلی این ساختمان به شمار می‌رود و به شکل مستطیل، با دو ایوان و آب‌نما و باغچه ایجاد شده است. طرح این حیاط به شکل چهارباغ است و تالار اصلی با گچ‌بری‌هایی منحصر به فرد و مقرنس‌کاری و اورسی زیبا، در شمال آن واقع است. در بخش شرقی همین حیاط، فضاهایی شامل راهرو، دو اتاق و یک چهاردری واقع است، در غرب حیاط ایوانی سراسری با ستون‌های اجرای قرار دارد. در پشت ایوان، تالاری با اورسی زیبا واقع شده که طرح‌های اسلیمی زیبایی دارد. دو اتاق در دو طرف این اورسی واقع شده است.
 
نمایی از آینه‌کاری خانه کرد سنندج
حمام عمارت که در حیاط بیرونی قرار دارد، زیباترین حمام تاریخی سنندج به شمار می‌رود. ستون‌های سنگی حجاری‌شده و تزئینات آهک‌بری و کاشی‌کاری زیبای این حمام، به آن جلوه زیبایی بخشیده است.
 
حیاط اندرونی عمارت آصف
حیاط اندرونی نسبت به ساختمان اصلی بنا، کمی جدیدتر است. این قسمت در اوایل دوره پهلوی با در نظر گرفتن معماری بومی کردستان، به صورت دو اشکوبه، با یک طبقه زیرزمین و ایوانی با شش ستون چوبی و تزئینات گچ‌بری ساخته شده است. آب‌نمایی لوزی‌شکل با باغچه‌هایی در اطراف آن در این حیاط واقع شده است.
 
حیاط جنوبی عمارت آصف
در ضلع جنوبی عمارت، حیاطی کوچک قرار دارد که به حیاط مطبخ معروف است و آب‌نمایی سنگی در آن قرار دارد.
 
اتاق تقسیم آب
از آن جا که آب مورد استفاده عمارت از رشته‌قناتی در غرب سنندج تامین می‌شد، اتاقی در کنار دالان ورودی ساخته و به اتاق «تقسیم آب» معروف شده است. این اتاق برای تنظیم و تقسیم مناسب آب کاربرد داشته است.
 
معماری خاص خانه کرد متناسب با هوای کردستان
معماری خانه کرد با آب و هوای سرد و کوهستانی سنندج متناسب است. ساختار مربعی این بنا و طراحی فشرده قسمت‌های مختلف آن، امکان هدر رفت گرما را کمتر می‌کند و خانه را گرم‌تر نگه می‌دارد.
ساخت این عمارت به سوی شمال، موجب شده بیشترین جذب نور و گرما در آن صورت گیرد. سقف بخش‌هایی از عمارت، خصوصا عمارت شمالی (شاه‌نشین)، دو جداره ساخته شده و معمولا نسبت به دیگر قسمت‌ها گرم‌تر است. 
 
تبدیل عمارت آصف به خانه کرد
پس از تبدیل عمارت آصف به موزه مردم‌شناسی مناطق کردنشین، این عمارت با عنوان «خانه کرد» هم شناخته می‌شود. خانه کرد بزرگ‌ترین موزه مردم‌شناسی مربوط به یک قوم در ایران است و دیدن آن، بسیار لذت‌بخش و آگاهی‌افزاست. نگارخانه، غرفه‌های زندگی شهری، مکتب‌خانه، قلاب‌بافی، زیورآلات، بخش کشاورزی، مشاغل و فنون، بخش اسناد و عکس‌های تاریخی، اتاقِ خان، بخش پوشاک، غرفه شکار، غرفه صنایع دستی، مطبخ روستایی و کتابخانه و مرکز اسناد، بخش‌های مختلف این موزه است.
მუზეუმები

کاخ‌موزه سعدآباد، مجموعه‌ای از 10 موزه ایرانی

کاخ سعدآباد که پیش از انقلاب اسلامی به عنوان محل کار و اقامت شاهان ایران شناخته می‌شد، امروز به عنوان کاخ‌موزه سعدآباد دربردارنده 10 موزه است.

Share
کاخ سعدآباد تهران در ابتدا به عنوان سکونت‌گاه تابستانی شاهان قاجار (1796 تا 1925 میلادی) شناخته می‌‌شد، ولی در دوره پهلوی (1925 تا 1979 میلادی) پس از گسترش و افزودن برخی سکونت‌گاه‌های دیگر، به عنوان یکی از کاخ‌های تابستانی شاه مورد استفاده قرار گرفت. در حال حاضر این مجموعه به عنوان کاخ‌موزه سعدآباد شناخته می‌شود و در زمینی به مساحت 110 هکتار، 10 موزه در خود دارد.
کاخ سعدآباد در شمال تهران، در منطقه‌ای خوش آب و هوا قرار دارد. در اطراف این بنا هنوز هم عمارت‌هایی قدیمی وجود دارند که قدمت برخی از آن‌ها به دوره پیش از پهلوی بر می‌گردد. درختان کهنسال سرو و صنوبر، جلوه این کاخ و محوطه پیرامونی آن را بسیار زیبا کرده است.
 

موزه‌های کاخ‌موزه سعدآباد

مجموع ساختمان‌های کاخ سعدآباد، 18 تاست و هر کدام سبک و معماری متفاوتی دارند. از این 18 عمارت، 10 عمارت به عنوان موزه استفاده می‌شود:
1. کاخ سبز: نخستین کاخی که در زمان رضاخان (سلطنت از 1925 تا 1941 میلادی) در مجموعه سعدآباد بنا شد، کاخ سبز است. به کار رفتن رنگ سبز در نمای بیرونی این کاخ، دلیل نام‌گذاری این کاخ محسوب می‌شود. این عمارت پیش از انقلاب اسلامی (1979 میلادی) اقامت‌گاه شخصی محمدرضا شاه (سلطنت از 1941 تا 1979 میلادی) بوده و برخی جلسات خصوصی وی در آن برگزار شده است. در کاخ سبز، مجموعه‌ای از هنرهای ایرانی مانند آیینه‌کاری، فرش، تذهیب و گچ‌بری به نمایش گذاشته شده است. 
 
ورودی کاخ سبز- کاخ‌موزه سعدآباد
 
2. کاخ و موزه ملت: این کاخ در دو طبقه احداث شده است و در آن، اتاق‌های کوچک و بزرگی وجود دارد که به عنوان اقامتگاه و محل کار شاهان پهلوی مورد استفاده قرار می‌گرفت. کاخ ملت هم‌اکنون محل نمایش آثاری هنری همچون مجسمه‌ها و ظروف چینی است. مبلمان، لوسترها و نقاشی‌های مورد استفاده در این کاخ ساخت اروپا هستند. چهار نقاشی دیواری بزرگ با موضوع اسطوره‌های ایرانی نیز در این کاخ به چشم می‌خورد.
 
نمای ورودی کاخ ملت، یکی از بخش‌های کاخ‌موزه سعدآباد
 
موزه ملت درون کاخ ملت واقع است و آثار هنری خریداری‌شده از دیگر کشورها در آن به نمایش درآمده است. بازدیدکنندگان این مجموعه کاخ‌موزه سعدآباد، می‌توانند اشیایی از تمدن‌های ایران پیش از اسلام، هند، آفریقا، شرق دور، مایاها و اسکیموها را ببینند.
3. موزه هنرهای زیبا: بیشتر آثاری که در این موزه به نمایش درآمده، به نقاشی‌های رنگ روغن مربوط به دوره‌های صفویه (1501 تا 1736 م.)، افشاریه (1736 تا 1796 م.)، زندیه (1751 تا 1794 م.) و قاجار تعلق دارد. این آثار را فرح، آخرین همسر محمدرضا پهلوی از یک مجموعه‌دار انگلیسی به نام هارولد امر خریداری کرده است.
موزه هنرهای زیبا سه طبقه دارد که در طبقه اول نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای هنرمندان معاصر ایران، در طبقه دوم نقاشی‌های ایرانی دوره‌های تاریخی مختلف و در طبق سوم آثار نقاشان خارجی به نمایش درآمده است.
4. موزه استاد بهزاد: این موزه به افتخار استاد حسین بهزاد (1895 تا 1968 م.) نام‌گذاری شده است. بهزاد سبک اصیل ایرانی را که در کارهای کمال‌الدین بهزاد و رضا عباسی مشاهده می‌شد، با هنر اروپایی تلفیق کرد و انقلابی در مینیاتور ایرانی به وجود آورد. آثار بهزاد که روی کاغذ، مقوا یا بوم فیبری خلق شده، در این موزه به نمایش درآمده است.
5. موزه آبکار: کلارا آبکار نقاش ارمنی‌تبار معاصر اهل ایران بود که در خلق مینیاتور سبک خاصی داشت. وی در آثار خود از ادبیات و عرفان ایرانی الهام می‌گرفت و توازنی موسیقایی را در آن‌ها به نمایش می‌گذاشت.
 
مجسمه آرش کمانگیر روبروی ورودی کاخ ملت- مجموعه کاخ‌موزه سعدآباد
 
6. موزه میرعماد: میرعماد یکی از بزرگ‌ترین هنرمندان خطاطی تاریخ ایران است که در قرن هجدهم میلادی می‌زیست. به خاطر خدمات وی به خطاطی ایرانی، نام وی روی موزه مربوط به نمایش آثار هنری خوشنویسی نهاده شده است. در این بخش از کاخ‌موزه سعدآباد می‌توانید آثار هنری متفاوتی را که با سبک‌های گوناگون تذهیب، نقاشی و خوش‌نویسی روی کاغذ و کاغذ پوستی خلق شده، مشاهده کنید.
7. موزه مردم‌شناسی: در همه کشورهای جهان موزه‌هایی برای نمایش احوال و سبک زندگی مردمان آن کشورها به وجود آمده است. موزه مردم‌شناسی نیز در مجموعه کاخ‌موزه سعدآباد، همین هدف را دنبال می‌کند. در محوطه وسیع این موزه، در دو طبقه، آثاری همچون ابزار آبیاری، کشاورزی، باغبانی، ماهی‌گیری و کشاورزی، لباس، وسایل روشنایی و صنایع دستی در معرض دید عموم قرار گرفته است.
8. موزه آب: ایرانیان در زمینه استخراج و انتقال آب، دستاوردهای خارق‌العاده‌ای داشته‌اند. گوشه‌ای از این دستاوردها در موزه آب به نمایش درآمده است. سازه‌های بومی مربوط به آب، مانند آب‌انبارها، یخچال‌های سنتی، سدهای آب باستانی و دستورات سلطنتی صادرشده در مورد آب، از جمله مواردی است که در بازدید از موزه آب با آن مواجه خواهید شد.
9. موزه نظامی: این موزه در بر دارنده لباس‌ها و ابزار نظامی ایرانیان از دوره هخامنشیان (550 تا 330 پیش از میلاد) تا دوران معاصر است. در این بخش از کاخ‌موزه سعدآباد امکان بازدید از بخشی از تاریخ جنگ ایران و عراق (1980 تا 1988 م.) نیز وجود دارد.
10. موزه برادران امیدوار: عیسی و عبدالله امیدوار، دو برادر ایرانی بودند که در طول 10 سال، از 90 کشور جهان بازدید کردند. این دو برادر ماجراجو از سفرهای خود اشیا و عکس‌هایی دیدنی جمع‌آوری کردند که در این موزه به نمایش درآمده است. این موزه در ابتدا به صورت یک گالری راه‌اندازی شده بود، ولی به تدریج با اضافه شدن اشیا و آثار مختلف، به یک موزه تبدیل شد. این ساختمان کاخ‌موزه سعدآباد در دوره قاجار ساخته شده و در آن تزئیناتی متعلق به همان دوره قابل مشاهده است.
მუზეუმები

خانه وحشی بافقی، خانه سابق شاعری بزرگ که به موزه تبدیل شد

خانه وحشی بافقی، یکی از شاعران سرشناس پارسی‌گوی، امروز به عنوان موزه مردم‌شناسی شناخته می‌شود.

Share
حضور در موزه‌های مردم‌شناسی، فرصتی ویژه برای مواجهه مستقیم با فرهنگ، آداب و رسوم و زندگی روزمره مردم است. موزه مردم‌شناسی بافق که در خانه وحشی بافقی، یکی از شاعران پرآوازه ایران ایجاد شده، روایتگر زندگی مردمی است که در شهری کویری با طبیعت سخت آن خو گرفته‌اند و توانسته‌اند در طول قرن‌ها، فرهنگی غنی و پرمحتوا بر جا بگذارند.

وحشی بافقی که بود؟

کمال‌الدین یا شمس‌الدین محمد وحشی بافقی، شاعر مشهور ایرانی است که در سال 1532 م. در بافق به دنیا آمد و در سال 1582 م. در یزد وفات یافت. وحشی بافقی در کودکی در شهر خود تحصیل کرد و سپس به یزد رفت تا از اساتیدی که در آن شهر حضور داشتند، بهره‌مند شود. او پس از چند سال زندگی در یزد و کاشان، به هندوستان رفت و در اواخر عمر به یزد (یا کرمان) باز گشت.
وحشی بافقی سراسر عمر خود را در تنگدستی سپری کرد. برای همین در اشعار وی، سوز تنهایی نمایان است. عشق‌های نافرجام، زندگی دشوار و مصایبی که بر وی گذشته، مضامین عمده غرلیات وحشی به شمار می‌رود.
از وحشی بافقی چند اثر منظوم بر جا مانده که «فرهاد و شیرین»، داستان دو دلباخته نامدار ادبیات فارسی را می‌توان مشهورترین آن‌ها دانست. همچنین دیوان شعری از وحشی بافقی به چاپ رسیده که در آن غزلیات، قصاید و دیگر سروده‌های او ضبط شده است. این دیوان در مجموع 9076 بیت دارد.

خانه وحشی بافقی

خانه وحشی بافقی در شرق مسجد جامع یزد قرار دارد و به صورت چهاروجهی ساخته شده است. این خانه در سال 2006 م. در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
برای ساخت این خانه نیز مانند بسیاری دیگر از آثار تاریخی موجود در شهر یزد، از خشت و گل استفاده شده است. خانه وحشی یک ایوان بزرگ و زیبا و هفت اتاق کوچک و مجزا دارد. این اتاق‌ها در چهار طرف حیاط ساخته شده‌اند و هر کدام در فصلی از سال، از اهل خانه میزبانی می‌کردند.
زیرزمینی در بخش شرقی خانه واقع شده که در گذشته جوی آبی در آن جریان داشته است. عبور این جوی آب در کنار پایین‌تر بودن فضای زیرزمین نسبت به اطراف خود، هوای آن را در تابستان خنک نگه می‌داشت و پناهگاهی برای در امان ماندن از گرمای سوزان تابستان‌های یزد بود. زیرزمین به خاطر دمای پایین‌تر نسبت به سایر بخش‌های منزل، محلی برای نگهداری مواد غذایی نیز محسوب می‌شد.
روشنایی اتاق‌ها با وجود پنجره‌های نسبتا بزرگ و متعدد تامین می‌شود. این پنجره‌ها به شکلی ساده و با استفاده از چوب ساخته و در قاب‌هایی که یک طاق قوسی ساده دارند قرار گرفته است.
مردم در گذشته به دلیل وجود یک سنگ قبر قدیمی در دیوار خانه، آن را مقدس می‌شمردند و به زیارت آن می‌رفتند. اکنون اثری از این سنگ قبر وجود ندارد.

وحشی بافقی و خانه‌اش

همان طور که وحشی بافقی در اشعار خود نشان می‌دهد، علاقه زیادی به منزلش داشته است. او با وجود سفرهای فراوان، در آخرین سال‌های عمر خود، پس از سکونت در یزد کمتر از شهر خارج می‌شد و زندگی در عزلت را برگزیده بود. خاطرات کهنسالان یزدی از پدران خود، این گفته را تایید می‌کند. آنان این طور نقل می‌کنند که وحشی در سال‌های پایانی عمر خود، عصرها سر کوچه‌ای به نام «آروک» می‌نشست و به گفتگو با سالخوردگان می‌پرداخت. وی نهایتا پس از فوتش، روبروی همین کوچه به خاک سپرده شده است.

موزه مردم‌شناسی
در حال حاضر این خانه به عنوان موزه مردم‌شناسی بافق شناخته می‌شود و در آن گوشه‌هایی از زندگی مردمان این خطه کویری به نمایش درآمده است. زیورآلات قدیمی، ابزار طب سنتی، تجهیزات عطاری، ابزار کشاورزی، بافندگی و آهنگری، ظروف سفالی و فلزی، لوازم روشنای و لباس‌های محلی و صنایع دستی، اشیای گوناگون به نمایش گذاشته شده در این موزه هستند.
در ایوان کوچک این خانه، وسایلی همچون چرخ ریسندگی دستی، سفره حصیری و ظروف سنگی به چشم می‌خورد. چند چرخ چاه قدیمی نیز در حیاط خانه وجود دارد. در گذشته از چرخ چاه به عنوان ابزاری برای خارج کردن خاک از چاه‌های آب استفاده می‌شد. این وسیله در حفر و لایروبی قنات‌ها کاربرد زیادی داشت.
მუზეუმები

موزه سنندج، نمایشگاه آثاری از ماقبل تاریخ تا امروز

در عمارت سالار سعید که امروزه به عنوان موزه سنندج شناخته می‌شود، آثاری تاریخی از ماقبل تاریخ تا دوران معاصر به نمایش درآمده است.

Share
عمارت سالار سعید را که امروزه به عنوان «موزه سنندج» شناخته می‌شود، «ملا لطف‌الله شیخ‌الاسلام» بنا کرده است. پس از وفات وی، این عمارت به دو بخش تقسیم و به دو خانواده حبیبی و سالار سعید فروخته شده است. بدین ترتیب هر کدام از این دو بخش به نام مالک خود شناخته شد: بخش اندرونی به نام خانواده حبیبی و بخش بیرونی به نام سالار سعید که لقب فردی به نام عبدالحمید سنندجی است. سالار سعید این قسمت از خانه را به اداره فرهنگ واگذار کرد. تا سال 1972 م. از این عمارت به عنوان دانشسرا، کتاب‌خانه و خانه پیش‌آهنگان استفاده شد. پس از این سال بنا مرمت شد و پس از مرمت، به پیشنهاد وزارت فرهنگ و هنر، به موزه تبدیل شد.

ویژگی‌های معماری موزه سنندج

عمارت سالار سعید در اصل دو طبقه دارد: زیرزمین و طبقه هم‌کف. زیرزمین سقفی گنبدی‌شکل با تزئیناتی تلفیقی از گچ‌بری و آیینه‌کاری دارد و در مرکز آن یک حوض شش‌ضلعی ساخته شده است. در مقابل سقف طبقه هم‌کف شیروانی است و بیشتر مساحت آن را سالن تشریفات تشکیل می‌دهد. در شمال این بخش از بنا، یک سالن ارسی هفت‌دری مشاهده می‌شود که به حیاط مشرف است.

 
ارسی زیبای عمارت سالار سعید با شیشه‌هایی رنگارنگ و چشم‌نواز
 
این ارسی زیبا را یکی از استادکاران معروف سنندج به نام «حبیب‌الله سنندجی» ساخته است که با نام مستعار «استاد نساء» شناخته می‌شد. ارسی عمارت سالار سعید زیباترین قسمت ساختمان به حساب می‌رود.

موزه سنندج

عمارت سالار سعید که اکنون به عنوان موزه سنندج شناخته می‌شود، از دو قسمت کلی باستان‌شناسی و مردم‌شناسی تشکیل شده است. در بخش باستان‌شناسی اشیایی از دوره‌های مختلف ماقبل تاریخ تا زمان قاجاریه (قرن هجدهم) نگهداری می‌شود. برخی از اشیای این بخش از استان‌های مجاور گردآوری شده است. شماری از آثار به نمایش‌گذاشته‌شده در این بخش موزه، از سارقانی که قصد داشتند این اشیا را از ایران خارج کنند، کشف شده است.
در بخش مردم‌شناسی که در اوایل تاسیس به عنوان نمایشگاهی موقت ایجاد شده بود، جلوه‌هایی از سبک زندگی مردم کردستان به نمایش درآمده است. ابزار کشاورزی، ابزار موسیقی سنتی و پوشاک، از جمله اشیای موزه مردم‌شناسی است.

بخش‌های موزه سنندج
اشیای مختلف موزه سنندج در چهار بخش به معرض دید گذاشته شده است:
1. بخش پیش از تاریخ: این بخش در راهروی ورودی عمارت در کنار سالن اصلی، قرار دارد. ظروف سفالی کشف‌شده از مناطق مختلف کردستان، خصوصا شهرستان‌های کنگاور و بانه، اصلی‌ترین اشیای این بخش را تشکیل می‌دهد.
2. بخش عصر تاریخ: این بخش بیشترین اشیای موزه را در خود دارد. اشیایی که از تپه تاریخی زیویه (یکی از مهم‌ترین تپه‌های تاریخی استان کردستان) کشف شده در این بخش به نمایش درآمده است. چند قطعه از زیورآلات زنانه از جنس طلا، ظروف سفالی به رنگ‌های خاکستری، قرمز و نخودی، تنگ کوچکی منقش به طرح گل با لعابی به رنگ‌های فیروزه‌ای، سفید و زرد، انواع تبر، سنجاق‌های تدفینی، سوزن‌های دوخت و حلقه‌ها، اشیایی از جنس استخوان و چند شیء سنگی شامل حلقه‌ها و مهره‌ها از جمله آثاری است که در این بخش به معرض دید گذاشته شده است.
چند سرنیزه، خنجر و مجسمه در این بخش وجود دارد که محل دقیق کشف آن مشخص نیست. چند خمره تدفینی نیز در این موزه وجود دارد که برخی از آن‌ها، به قدری بزرگند که در فضای باز جانمایی شده‌اند. کشفیات غار کرفتو هم در این بخش قابل مشاهده هستند.


بخشی از موزه سنندج

3. بخش دوران اسلامی: در این بخش اشیا در دو قسمت فلزی و سفالی به نمایش درآمده است.
4. بخش نمایش موقت: زیرزمین عمارت سالار سعید به نمایش آثاری همچون مجسمه برنزی و ظروف شیشه‌ای اختصاص یافته است. اشیای موجود در این بخش متناسب با برنامه‌های موزه تغییر می‌کند. در فضای باز موزه نیز اشیایی همچون کتیبه و سنگ‌قبر وجود دارد که هر از چند گاهی تغییر می‌کنند.


ورودی موزه سنندج
მუზეუმები

موزه مردم‌شناسی ابرکوه، نمایشگاه انطباق انسان با طبیعت خشن کویر

موزه مردم‌شناسی ابرکوه یا خانه صولت، نمایشگاهی از جلوه‌های زندگی مردم این شهر در طبیعت سخت و خشن کویر است.

Share
ابرکوه شهر بزرگی نیست، ولی پیشینه‌ای دراز و آثار تاریخی فراوانی دارد. امروزه برخی از اشیای قدیمی به دست آمده از بناهای مختلف این شهر، در موزه مردم‌شناسی ابرکوه نگهداری می‌شود. خود همین موزه هم در یکی از خانه‌های قدیمی این شهر که به «خانه صولت» مشهور است واقع شده است. در واقع بازدید از موزه مردم‌شناسی ابرکوه علاوه بر دیدن نمودهایی از زندگی و تاریخ مردم شهر، لذت حضور در خانه‌ای تاریخی را نیز به گردشگران ارزانی می‌دارد.

تاریخچه خانه صولت یا موزه مردم‌شناسی ابرکوه

تاریخ ساخت خانه صولت به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجاریه (نیمه دوم قرن هجدهم) بر می‌گردد. این خانه قدیمی در یکی از میدان‌های قدیمی ابرکوه به نام «دروازه میدان» و در مجاورت چند باب دیگر از خانه‌های قدیمی شهر قرار دارد. خانه صولت در سال 1997 م. (1376 خورشیدی) به عنوان اثر ملی، در فهرست میراث فرهنگی ایران به ثبت رسید. 10 سال بعد از این تاریخ، این خانه به عنوان موزه مردم‌شناسی ابرکوه کار خود را آغاز کرد و در آن اشیای مختلفی که اغلب با کمک مردم گردآوری شده بود، به نمایش درآمد.


برخی اشیای موزه مردم‌شناسی ابرکوه

در موزه مردم‌شناسی ابرکوه، فرهنگ و زندگی مردم شهر در طول تاریخ به نمایش گذاشته می‌شود. در این موزه اشیایی همچون تپانچه، تفنگ، ابزار کشاورزی، وسایل استحمام، سندهای تاریخی، سکه‌های رایج زمان قاجاریه، مُهر، اشیای زینتی، سنگ‌های حکاکی‌شده، چراغ‌های زنبوری از جنس مس، برنج و ورشو، قفل‌های دست‌ساز و فولادی قدیمی، لباس‌های محلی و نسخه‌هایی خطی از چند کتاب، نگهداری می‌شود. چند سند خطی از جمله چند قباله ازدواج در این موزه به نمایش درآمده که در نوع خود قابل توجه است.
در مجموع نزدیک 800 شیء گران‌بها و تاریخی، از دوران پس از اسلام تا زمان معاصر، در این موزه قرار دارد. پارچه‌بافی، گیوه‌دوزی، رختخواب‌دوزی، قالی‌بافی و نمدمالی، از جمله صنایع دستی است که در موزه مردم‌شناسی ابرکوه در معرض دید بازدیدکنندگاه قرار گرفته است. بخشی از موزه نیز به نمایش لباس محلی اهالی ابرکوه اختصاص پیدا کرده است. بازدید از این موزه شیوه انطباق زندگی، کار و معاش مردم کویر با شرایط دشوار زیست کویری را به خوبی به نمایش می‌گذارد.

معماری موزه مردم‌شناسی ابرکوه

هنگامی که از بیرون به منزل صولت یا موزه مردم‌شناسی ابرکوه نگاه کنید، چیزی جز یک بنا از خشت و گل نمی‌بینید، ولی با ورود به داخل خانه، دنیایی از زیبایی و نقش و نگار پیش روی شما ظاهر می‌شود. سر در عمارت گچ‌بری‌ها و مقرنس‌های دل‌انگیزی دارد. پس از ورود به ساختمان، راهرویی دراز پیشِ روی مهمانان قرار می‌گیرد که برج چهارگوشی در کنار آن نمایان است. این خانه با مساحتی نزدیک به هزار متر مربع، حیاطی زیبا با یک حوض فواره‌دار و باغچه کوچک در میانه آن، احداث شده است. سنگفرش‌های حیاط جدید است و در جریان مرمت‌هایی که در سال‌های اخیر انجام شده، نصب شده است. راهرویی که به حیاط ختم می‌شود، با گچ‌بری تزئین شده و ایوان اتاق‌های دور تا دور حیاط، با صفه‌هایی گوشواره‌ای شکل خودنمایی می‌کند. حیاط مرکزی نسبت به فضای پیرامونی خود حدود یک متر پایین‌تر است. بدین ترتیب به سبک خانه‌های قدیمی ایران، روبروی اتاق‌ها، ایوان به وجود آمده است. این بنای قدیمی مانند بسیاری از بناهای مربوط به معماری ایرانی، دارای دو محیط اندرونی و بیرونی است که بخش اندرونی به زنان، کنیزان و خدمتکاران و بخش بیرونی به مردان و مهمانان اختصاص داشته است.
خانه صولت با احتساب زیرزمین، سه طبقه دارد. در قسمت شمالی اتاقی با پنج در کوچک و رو به جنوب ساخته شده تا نور خورشید در مدت بیشتری به آن بتابد. این قسمت از بنا در زمستان مورد استفاده بوده است. روبروی آن اتاق، یک اتاق دیگر قرار دارد که رو به شمال باز می‌شود و در تابستان کاربرد داشته است. این اتاق گچ‌بری‌های خاصی دارد که با نقش‌ برجسته‌هایی با شکل گل و بوته، با طرح‌های اسلیمی تزئین شده است. در زیر این اتاق یک پایاب قرار دارد که برای دسترسی ساکنان به قنات به وجود آمده است. با توجه به آن که در مناطق خشک و کویری ایران، آب یک منبع بسیار گران‌بها بوده، وجود پایاب در یک منزل از تمکن مالی صاحب آن منزل خبر می‌دهد. در واقع این خانه به یکی از خان‌های قدیمی شهر به نام صولت اختصاص داشته است.
მუზეუმები

موزه قصر آیینه، نمایشگاه نور و روشنایی

موزه قصر آیینه که به موزه نور و روشنایی نیز مشهور است، از جمله موزه‌های شهر یزد است که نمایش وسایل تولید روشنایی، موضوع اصلی آن است.

Share
در جوامع شرقی، «نور» یکی از مهم‌ترین عناصر زندگی است. اهمیت نور به قدری زیاد است که برخی ادیان شرقی، آن را مقدس می‌شمرند و مناسکی برای تجلیل آن تمهید کرده‌اند. نور در معماری و ادبیات شرقی جنبه تمثیلی دارد و داستان‌های زیادی پیرامون آن، به وجود آمده است. شاید این مقدمه، بیانگر اهمیت موزه‌ای باشد که با نام قصر آیینه یزد شناخته می‌شود و موضوع اصلی آن، نور و روشنایی است!
عمارت قصر آیینه یزد که در گذشته به عنوان مهمانسرایی خصوصی کاربرد داشت، امروز به عنوان یکی از 20 موزه فعال این شهر به شمار می‌رود. این اثر، در سال 1999 م. در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

تاریخچه عمارت قصر آیینه

این خانه در سال 1941 م. توسط فردی به نام صراف‌زاده ساخته شده است. وی از بازرگانان معروف یزد بود و به عنوان نماینده مجلس قانون‌گذاری نیز شناخته می‌شد. این عمارت تا سال‌ها پس از ساخت، به عنوان مهمانسرای خصوصی مورد استفاده قرار می‌گرفت. پس از انقلاب اسلامی در سال 1979 م. این عمارت به موزه تغییر کاربردی داد.

معماری موزه قصر آیینه

عمارت قصر آیینه یک کوشک است. کوشک به قصری گفته می‌شود که باغی آن را احاطه کرده باشد. مساحت این باغ 8174 متر مربع و زیربنای ساختمان موزه، 837 متر مربع است. حیاط زیبای مرکز عمارت با استخری بزرگ، زیبایی غیر قابل توصیفی پیدا کرده است.


بخشی از فضای داخلی موزه قصر آیینه

عمارت قصر آیینه با چندین اتاق، رو به استخر قرار گرفته است. این قسمت از عمارت، نشیمن بهاری آن است. تلفیقی از معماری ایرانی و اروپایی در ساخت این بنا مشاهده می‌شود. دالان‌های طولانی موجود در عمارت، از تاثیر معماری اروپایی قرون 19 و 20 حکایت دارد. در کنار آن استفاده از نور و آینه برای تزئین اتاق‌ها مهارت‌های معماران ایرانی را به رخ می‌کشد.
اتاق‌های عمارت در و پنجره‌های مشبک و رنگی دارند که از بیرون بسیار زیبا جلوه می‌کند.
گچ‌بری‌ها و آینه‌کاری‌های هر کدام از اتاق‌ها بسیار چشم‌نواز است. روی دیوارها، تابلوهای نقاشی زیبایی از هنرمندان معروف ایرانی به چشم می‌خورد.


تزئینات سقف موزه قصر آیینه یزد

یک شاه‌نشین، حوض‌خانه، اتاق خواب و راهروهایی تو در تو، دیگر اجزای این ساختمان هستند و در میان همه، معماری و تزئینات حوض‌خانه با دیگر اجزای ساختمان متفاوت است. یک حوض سنگی بسیار زیبا در میانه حوض‌خانه مشاهده می‌شود. تزئینات سقف و نقاشی‌های دیوار این اتاق، بسیار دیدنی است. در حال حاضر حوضخانه عمارت به عنوان گالری، برای برگزاری نمایشگاه‌های مختلف هنری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
این عمارت را می‌توان یکی از نمونه‌های نوین هنرنمایی معماران ایرانی دانست که در آن گچ‌بری‌، آینه‌کاری و نقاشی‌های دیواری در کنار نمای زیبای درهای چوبی و پنجره‌های رنگارنگ، تناسبی کامل را به وجود آورده است. این تناسب هم در محیط داخل و هم در محیط پیرامونی بنا به خوبی مشاهده می‌شود.


نقاشی دیواری موزه قصر آیینه


اشیای موجود در موزه قصر آیینه یزد

در موزه قصر آیینه 124 شیء تاریخی از جنس سفال، شیشه، برنج و مس، در چند بخش نگهداری می‌شود. جالب‌ترین قسمت موزه قصر آیینه، بخش نگهداری وسایل روشنایی است. در این بخش چراغ‌های پیه‌سوز، چراغ‌های نصبی، چراغ‌های آویز، چراغ‌های پایه‌دار، چراغ‌های دستی، انواع شمع‌سوزهای نصبی و دستی، انواع چراغ‌های نفت‌سوز و گازسوز و وسایل برقی به نمایش درآمده است. پیه‌سوزهای این بخش، قدیمی‌ترین اشیای موزه هستند.
دست‌نوشته‌های قدیمی، سکه، کتاب، تمبر، سلاح، قفل، دهنه اسب (یک مورد مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد)، نمونه‌هایی از وسایل برنزی و انواع مختلف آینه، دیگر اشیای دیدنی موزه قصر آیینه به شمار می‌رود.
عمده آثار به نمایش درآمده در این موزه، به وسایل تولید نور یا وسایل مرتبط با روشنایی اختصاص دارد. رواق عتیق، رواق خمسه، رواق افرنگ، رواق نور، رواق مشکات، رواق مخمل، رواق منظر، رواق آینه و رواق آبگون بخش‌های مختلف این موزه است.
მუზეუმები

موزه سکه یزد، روایتگر داستان سکه‌های ایرانی از دوران باستان تا کنون

موزه سکه یزد که با نام موزه سکه حیدرزاده نیز شناخته می‌شود، سکه‌هایی از دوران باستان تا زمانه معاصر را در معرض دید همگان قرار داده است.

Share
شهرهای تاریخی، مانند شهر یزد، به خاطر پیشینه فرهنگی غنی خود، برای برخورداری از موزه‌ها قابلیت خوبی دارند. به همین خاطر در شهر یزد موزه‌های زیادی وجود دارد که هر کدام، از زاویه و نگاهی زندگی و فرهنگ مردم این شهر کویری را مورد بررسی قرار داده است. موزه سکه و مردم‌شناسی یزد که در خانه عرب‌زاده این شهر واقع است و به نام موزه سکه حیدرزاده نیز شناخته می‌شود، به صورت تخصصی به نمایش سکه و پول، به عنوان یکی از ارکان مبادلات اقتصادی اختصاص دارد.

موزه سکه و مردم‌شناسی یزد در کجا قرار دارد؟

این موزه در محله فهادان، یکی از قدیمی‌ترین محله‌های این شهر قرار گرفته است. این محله در گذشته به عنوان یکی از محلات اعیان‌نشین یزد به شمار می‌آمد و امروز، آثار تاریخی مهم و پرتعدادی در آن وجود دارد. از آن جا که بیشتر آثار این موزه در طول سال‌های 1956 تا 2004 م. با همت و کوشش حسین حیدرزاده گردآوری شده، موزه را به نام موزه حیدرزاده نام نهاده‌اند. این خانه با زیربنایی حدود 800 متر مربع، به دوران قاجار (قرن هجدهم) مربوط است.

استاد حیدرزاده که بود؟

حسین حیدرزاده در سال 1934 م. در یزد به دنیا آمد و علاوه بر قهرمانی استان یزد در رشته کشتی، در عرصه آموزش کودکان استثنایی نیز فعالیت داشت. وی در کنار معلمی، به ساخت طلا نیز مشغول بود و عمر خود را برای گردآوری آثار مربوط به تمدن کهن ایرانی صرف کرد. از این رو از وی به عنوان پدر موزه ایران نیز یاد می‌کنند. حیدرزاده نهایتا در سال 2021 م. به دلیل عارضه قلبی درگذشت.

ویژگی‌های موزه سکه یزد

موزه سکه و مردم‌شناسی در محل خانه عرب‌زاده قرار دارد. این خانه با زیربنایی حدود 800 متر مربع، به دوران قاجار (قرن نوزدهم) بر می‌گردد. آثار موزه در 10 سالن و یک تالار بزرگ، به نمایش گذاشته شده است.
وجود نزدیک به پنج هزار سکه قدیمی از جنس طلا، نقره، مس و برنج که به دوره‌های پیش از اسلام تا روزگار معاصر تعلق دارد، این موزه را بسیار خاص کرده است.
در کنار سکه‌های موجود در موزه، برخی اقلام مردم‌شناسی مانند ظروف پخت و پز، وسایل تزئینی و برگزاری آیین‌ها نیز در موزه به نمایش گذاشته شده است. هزار شیء مربوط به 42 دوره تاریخی (از دوره هخامنشیان تا کنون) در موزه به چشم می‌خورد. نمونه‌هایی از زیورآلات از جنس نقره، عقیق، کهربا و برنج و اسناد و نسخه‌های خطی نیز در موزه وجود دارد.
وسایل طبخ غذا (دیگ‌های سنگی، مسی و خمره‌ها)، انگشترهای عقیق و برنج، زنجیر، وسایل روشنایی (چراغ‌های پیه‌سوز، فانوس‌های شمعی و نفتی و چراغ‌های هدایت‌کننده قطار)، ده‌ها قفل و ابزار جنگی، دیگر وسایل موجود در موزه به شمار می‌رود.
 
خانه عرب‌زاده یزد
این خانه که امروز میزبان موزه سکه یزد است، در سال 2003 م. در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و از سال 2004 م. به عنوان موزه سکه یزد یا موزه سکه حیدرزاده شناخته می‌شود. قدمت این بنا به دوره قاجار (قرن نوزدهم) بر می‌گردد.


خانه عرب‌زاده، میزبان موزه سکه یزد

ورودی اصلی این خانه در جنوب شرق بنا قرار دارد و به سوی یک هشتی باز می‌شود. در سمت چپ هشتی، راه‌پله‌ای برای دسترسی به پشت بام وجود دارد. در پایین راه‌پله اصطبل و در سمت راست هشتی راهرویی منتهی به حیاط، ساخته شده است. گچ‌کاری مهم‌ترین تزئین این قسمت خانه است. وجود یک نورگیر، روشنایی بخش ورودی منزل را تامین می‌کند.
حیاط خانه عرب‌زاده مسطیلی جنوبی شمالی است و حوضی بزرگ در میانه آن قرار گرفته است. ورودی هر کدام از اتاق‌هایی که در اطراف حیاط قرار دارند، به شکلی زیبا تزئین شده‌اند. این شیوه تزئین، توازن و تناسبی مثال‌زدنی به ساختمان بخشیده است.
تالار تابستانی خانه که در قسمت شمالی آن قرار گرفته، چند اتاق پنج‌دری و سه‌دری دارد. اتاق پنج‌دری درهایی چوبی با شیشه‌هایی رنگی دارد.
اتاقی به نام «بالاخانه» در عمارت وجود دارد که برای اسکان مهمانان مورد استفاده قرار می‌گرفت. در گوشه خانه، مطبخی بزرگ قرار دارد و زیرزمین در زیر اتاق‌های پنج‌دری واقع شده است.
მუზეუმები

موزه مارکار، روایتگر زندگی و تاریخ زرتشتیان

برای آشنایی با زندگی و آداب و رسوم زرتشتیان یزد، دیدار از موزه مارکار بهترین گزینه است.

Share
موزه مارکار یزد، یکی از موزه‌های متفاوت این شهر است. این موزه با پرداختن به تاریخ و یادگارهای زرتشتیان این شهر، در حفظ فرهنگ آن‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند. زرتشتیان یزد خود را پیرو یکی از قدیمی‌ترین ادیان جهان می‌دانند. از نظر آنان زرتشت تنها پیامبری است که در میان اقوام هند و اروپایی ظهور پیدا کرده است. وی چند هزار سال پیش، مردم را به پرستش اهورامزدا فرا خواند و امروز در ایران و چند کشور جهان، هنوز مردمان زیادی پیرو او هستند.

تاریخچه موزه مارکار

حدود 90 سال پیش، فردی به نام پشوتن‌جی مارکار، مجموعه‌ای در میدان فرهنگ ایران باستان یزد راه‌اندازی کرد که شامل پرورشگاه، خوابگاه شبانه‌روزی، برج ساعت و دبیرستان بود. از آن زمان زیرزمین این پرورشگاه مورد استفاده قرار نمی‌گرفت. از این رو از سال 2015 م. فردی به نام اسفندیار اختیاری این زیرزمین را سر و سامان داد و موزه‌ای تماشایی به وجود آورد.


محوطه موزه مارکار


بانی ساخت مجموعه مارکار که بود؟

پشوتن‌جی دوسابایی مارکار بانی مجموعه‌ای که امروز به نام او می‌شناسیم، در سال 1871 م. در بمبئی هند به دنیا آمد. وی تحصیلات خود را در آموزشگاهی به نام «الفستون» آغاز کرد و پس از آن به مرکز کارآموزی «دین‌شاه سیلیستر» رفت تا امور دفتری را بیاموزد. وی به ایران علاقه فراوان داشت و به همین خاطر زبان فارسی را آموخت. مارکار به خواندن گلستان سعدی و شاهنامه فردوسی علاقمند بود و زمان زیادی را به خواندن آن اختصاص می‌داد، به طوری که این دو کتاب را از بر شد!


ساختمان موزه مارکار

علاقه فراوان او به ایران سبب شد در سال 1922 م. پرورشگاهی برای کودکان بی‌سرپرست زرتشتی احداث کند. به تدریج مجموعه مارکار کامل شد و ساختمان‌های جدید، از جمله مدرسه دخترانه و پسرانه مارکار در آن به وجود آمد. در این مجموعه حمامی قدیمی هم به چشم می‌خورد که تاریخ ساخت آن به پیش از تاسیس مجموعه مارکار بر می‌گردد. قناتی قدیمی نیز از این مجموعه عبور می‌کند که وظیفه تامین آب مورد نیاز اهالی آن را بر عهده داشته است.
مارکار پس از اتمام تحصیلاتش، به بازرگانی روی آورد و در مدتی کوتاه صاحب ثروت خوبی شد. در سال 1938 م. مارکار به عنوان رئیس انجمن زرتشتیان ایران و بمبئی انتخاب شد.

بخش‌های موزه مارکار

در ابتدای ورود به موزه مارکار، راهروهای تو در توی آن، جلب توجه می‌کند. روی طاقچه‌های این راهروها، کتاب‌های مختلفی وجود دارد که هر کدام به شرح یک واقعه یا بیان زندگی یکی از بزرگان زرتشتی اختصاص دارد. زندگی‌نامه پشوتن‌جی مارکار، کتاب مقدس گات‌ها و کتیبه‌هایی درباره اشوزرتشت از جمله این کتاب‌هاست. 


تصویری از پشوتن‌جی مارکار روی یکی از دیوارهای موزه مارکار

در بخشی از موزه جشن‌ها و مراسم مخصوص زرتشتیان معرفی می‌شود. تندیس‌های گوناگونی نیز در این موزه قرار دارد. نمایش لباس‌های زرتشتیان بخش دیگری از موزه را به خود اختصاص داده است. هر کدام از این لباس‌ها به یکی از مراسم پیروان زرتشت مربوط است.
معرفی زیارتگاه‌ها و دیگر بناهایی که برای زرتشتیان اهمیت دینی و تاریخی دارد، با نمایش تصاویری از آن‌ها انجام شده است. از آن جا که شخصیت پشوتن‌جی مارکار به عنوان یکی از افراد تاثیرگذار جامعه زرتشتی در قرن گذشته به شمار می‌آید، وی در این موزه به صورت کامل به بازدیدکنندگان معرفی می‌شود و روی دیوارهای موزه تصاویری از پشوتن‌جی به چشم می‌خورد.

معماری موزه مارکار
بنا با استفاده از آجر ساخته شده است. در ساخت بنا حداکثر تلاش برای استفاده از نور محیط صورت گرفته، از این رو با وجود آن که موزه مارکار در یک زیرزمین قرار دارد، با نور محیط روشن شده است.
بازدید از موزه مارکار در شب‌ها با وجود نور‌پردازی چشم‌نواز و هوای دلپذیر یزد، لذت بیشتری به گردشگران خواهد بخشید.


موزه مارکار در یک روز برفی
მუზეუმები

موزه زیلو و سفال، نمایشگاه هویت شهر کویری میبد

موزه زیلو و سفال میبد، گوشه‌هایی از هنر و تاریخ این شهر کهن کویری را به نمایش گذاشته است.

Share
شهر میبد که به عنوان یکی از شهرهای کویری استان یزد شناخته می‌شود، به زیلو و سفالش مشهور است. به همین خاطر امروزه در محل کاروانسرای شاه‌عباسی این شهر، موزه‌ای با عنوان موزه زیلو و سفال میبد به وجود آمده تا دو هنرصنعت اصلی این شهر به همگان معرفی شود.

میبد کجاست؟

میبد شهری در شمال استان یزد است و بر اساس برخی شواهد، به عنوان یکی از نخستین مناطق یکجانشینی در مرکز ایران معرفی شده است. نارین قلعه میبد یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی این شهر محسوب می‌شود. میبد از نظر تاریخی، سابقه‌ای چند هزار ساله دارد و در حال حاضر دومین شهر تجاری استان یزد شناخته می‌شود.
این شهر کویری با اقلیمی گرم و خشک، در بخش میانی دشت رسوبی یزد قرار دارد. وجود رشته‌کوه‌هایی در حاشیه این دشت، موجب شده رطوبت به داخل آن نفوذ نکند و شدت خشکی آن اضافه شود.
میبد که امروزه بیش از 25 درصد سرامیک و کاشی ایران را تولید می‌کند، در سال 2018 م. به عنوان شهر جهانی زیلو معرفی شد.

کاروانسرای میبد

بر اساس آن چه در کتاب‌های تاریخی آمده، کاروانسرای میبد را فردی به نام میرزا محمدامین فرزند خواجه محمدعلی یزدی ساخته است. این بنا در دوره خود به عنوان محلی برای عبور و مرور کاروان‌ها و نظارت بر امنیت راه‌ها محسوب می‌شد.


کاروانسرای شاه‌عباسی میبد

در نزدیکی کاروانسرا آب‌انباری قرار دارد که روی کتیبه آن تاریخ 1070 (هجری قمری) معادل 1659 میلادی دیده می‌شود. بنابراین کاروانسرا، با توجه به برخورداری از طراحی و اجرایی مشابه آب‌انبار، همان طور که نامش هم نشان می‌دهد، در دوره حکومت صفویه بنا شده است. با این حال شکل بنا به شیوه معماری عهد قاجار (قرن هجدهم) شباهت دارد و برخی کارشناسان را به این باور رسانده که احتمالا کاروانسرا روی خرابه‌های بنایی قدیمی‌تر بنا شده است. کاروانسرای میبد در سال 2000 م. در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

معماری کاروانسرای شاه‌عباسی میبد

پیرامون کاروانسرا، آب‌انبار، چاپارخانه و یخچال مشاهده می‌شود. داخل کاروانسرا حیاطی چهارگوش وجود دارد که بر گرد آن، ایوان‌های کوچک و حجره‌هایی قرار گرفته است. این حجره به شیوه چهار ایوانه ساخته شده است. فضای سرپوشیده، حوضخانه، مهتابی، چهار هشتی زیبا و 100 اتاق و اجاق برای استفاده کاروانیان، دیگر بخش‌هایی است که دسترسی به آن از حیاط ممکن است.
24 حجره از مجموع 100 حجره، در فضای بیرونی بنا مورد استفاده قرار می‌گرفت. حوضچه و مهتابی هشت‌گوشی در میانه حیاط واقع شده که آب قنات در آن جریان دارد.


مهتابی میانه حیاط کاروانسرای شاه‌عباسی میبد

آب‌انبار کاروانسرا یک آب‌انبار بزرگ چهار بادگیری است و گنبد آجری آن چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند. ورودی کاروانسرا در بخش شمالی آن واقع شده و روبروی سر در آب‌انبار قرار گرفته است. یک در چوبی بزرگ، ورودی کاروانسرا را از فضای بیرونی جدا می‌کند. برای تامین امنیت کاروانسرا، در دو طرف ورودی دو برج دیده‌بانی ایجاد شده است.
چاپارخانه در غرب کاروانسرا، همسایه آن شده است. این مکان به عنوان مرکز تحویل و نگهداری امانات دولتی و نامه‌های محرمانه و تیمار اسب‌ها و پیک‌های تازه‌نفسی که برای ارسال اسناد و نامه‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت، محسوب می‌شد. در حد فاصل چاپارخانه و کاروانسرای شاه‌عباسی، اصطبل‌هایی ساخته شده که برای نگهداری چارپایان کاربرد داشته است.

موزه زیلو و سفال میبد
در سالن شرقی کاروانسرای میبد، از سال 2002 م. موزه‌ای برای معرفی زیلو و سفال میبد، به عنوان دو هنر مهم این شهر به وجود آمده است. این موزه تنها موزه تخصصی زیلو در ایران به شمار می‌رود و در دو بخش زیلوهای قدیمی و زیلوهای جدید، آثاری را در معرض دید بازدیدکنندگان قرار داده است.
تعداد زیلوهای موجود در این موزه، به 50 تخته می‌رسد که قدیمی‌ترین آن‌ها به سال 1405 م. بافته شده است. این زیلو را فردی به نام علی بید ابن حاجی میبدی، در سه رنگ آبی، سفید و قرمز بافته است.


سقف هشتی ورودی کاروانسرای شاه‌عباسی میبد

موزه سفال نیز در هشتی انتهای سالن موزه زیلو قرار دارد و اشیای آن به دو دسته ظروف کواره (سفال) و ظروف سرامیکی تقسیم شده است. در این بخش از موزه زیلو و سفال میبد، بیشتر اشیا مربوط به دوره معاصر است و قدمتی حدود 100 سال دارد. استفاده از نقوش خاصی که امروز کمتر در این دست‌ساخته‌ها دیده می‌شود، این سفال‌ها را از نمونه‌های امروزی متمایز کرده است. 
მუზეუმები

ملاقات با پادشاهان باستانی ایران در موزه مشاهیر فارس

در موزه مشاهیر فارس، مجموعه‌ای از مجسمه‌های مومی نامورترین چهره‌های فارس در طول تاریخ طولانی آن، گرد آمده است.

Share
خانه زینت‌الملک که بخشی از نارنجستان قوام شیراز محسوب می‌شود، امروزه به عنوان موزه مشاهیر فارس، پذیرای گردشگران است. این موزه چند سال پیش به عنوان یک نمایشگاه موقت دایر شده بود، ولی بعدا به یک موزه دائمی تبدیل و برای بازدید، به روی علاقمندان گشوده شد. نارنجستان قوام باغی مملو از درختان نارنج است. حضور در این باغ علاوه بر ایجاد فرصت حضور در یک باغ سنتی ایرانی، امکان دیدار از یکی از زیباترین بناهای شیراز را نیز فراهم می‌آورد.

اشیای موجود در موزه مشاهیر فارس

نخستین چیزی که در هنگام ورود به موزه توجه شما را جلب خواهد کرد، مجسمه مومی یک زن است. این مجسمه، مربوط به زینت‌الملک است که آخرین فرزند قوام‌الملک، مالک و سازنده عمارت بود.


مجسمه مومی زینت‌الملک در موزه مشاهیر فارس

در این موزه مجموعه‌ای از مجسمه‌های مومی مشهورترین شخصیت‌های ایرانی، چندین پوستر و شماری تابلو گچی پیش روی بازدیدکنندگان قرار دارد. در کنار هر کدام از این اشیا، توضیحاتی به زبان‌های فارسی و انگلیسی قرار گرفته است.

موزه مشاهیر فارس چه کسانی را معرفی می‌کند؟

از آن جا که فارس یکی از نخستین سکونتگاه‌های قوم پارس است و نخستین امپراتوری ایران در آن شکل گرفته، این استان را باید صاحب تاریخی طولانی و بی‌نظیر دانست. در موزه مشاهیر فارس مجسمه‌هایی از پادشاهان، حاکمان، سیاستمداران با نفوذ و شخصیت‌های اجتماعی و ادبی به چشم می‌خورد. این شخصیت‌ها از هزاره نخست پیش از میلاد تا دوران معاصر زیسته‌اند. سرشناس‌ترین شخصیت‌هایی که مجسمه‌ای از آنان در موزه مشاهیر قرار دارد عبارتند از:
• خشایارشا: او پادشاه سلسله هخامنشی و پسر داریوش کبیر بود. در سال 521 پیش از میلاد متولد شد و در اوایل سلطنتش، مصر و بابل را فتح کرد، سپس با یونانیان جنگید و بر آنان چیره شد. دوره حکومت او یکی از پر افتخارترین دوره‌های تاریخی ایران به شمار می‌رود. خشایارشا در سال 466 پیش از میلاد با دسیسه فرماندهان عالی‌رتبه گارد شاهنشاهی به قتل رسید.
• شاپور اول: وی را یکی از مقتدرترین شاهان ساسانی می‌دانند. او فرزند اردشیر بابکان، موسس سلسله ساسانی بود که در سال 240 میلادی به پادشاهی رسید و در سال 273 میلادی درگذشت. جنگ‌های ایران و روم در زمان او رخ داد. شاپور اول توانست در جریان این نبردها، والرین، امپراتور روم را شکست دهد. تصویری از پیروزی شاپور اول بر کوه‌های فارس نقش بسته است.
تلاش شاپور اول برای پیشرفت همه‌جانبه ایران آن زمان، بسیار چشم‌گیر بود. در دوران او بسیاری از کتاب‌های خارجی در موضوعات پزشکی، ستاره‌شناسی و فلسفه به فارسی ترجمه شدند و جندی شاپور، مشهورترین دانشگاه ایران باستان، به دستور وی بنا شد.


مجسمه مومی شاپور اول

• حافظ: در میان شاعران ایرانی، حافظ یکی از مشهورترین و خوش‌ذوق‌ترین‌هاست. وی در سال 1306 میلادی متولد شد، در کودکی پدرش را از دست داد و از جوانی آموختن و حفظ قرآن را آغاز کرد. به همین دلیل خود را «حافظ» لقب داد، یعنی کسی که قرآن را به صورت کامل حفظ کرده است. حافظ به زبان عربی مسلط بود و فلسفه و ادبیات خوانده بود.
حافظ همواره ارزش‌های انسانی را می‌ستود و با استفاده از زبان استعاره، به انتقاد از حاکم زمان خود اقدام می‌کرد. آثار وی بهترین نمونه‌های غزل پارسی است که بزرگانی همچون یوهان ولفگانگ گوته را تحت تاثیر قرار داده است.
• سعدی: در میان شاعران ایرانی، نام سعدی به عنوان یکی از چهره‌هایی که در استفاده از ظرفیت‌های زبان فارسی تبحری بی‌نظیر داشت، برده می‌شود. وی در سال 1185 میلادی متولد شد و بر خلاف حافظ که بیشتر عمر خود را در شیراز گذراند، به سفرهای زیادی رفت. سعدی بسیاری از شهرهای بزرگ زمان خود را دید و در سال 1234 م. پس از بازگشت به شیراز، دو کتاب مشهور خود، «بوستان» و «گلستان» را به رشته تحریر درآورد. در این دو کتاب بارها به خاطرات خود از سفرهایش اشاره کرده است. سعدی به جز این دو کتاب، اشعار بسیاری سرود که به عنوان شاهکارهای زبان فارسی به حساب می‌آیند. او در سال 1269 م. درگذشت و در شیراز به خاک سپرده شد.


مجسمه مومی سعدی در موزه مشاهیر فارس

• کریم‌خان زند: کریم‌خان به عنوان پادشاهی دادگر مشهور است. وی سلسله زندیه را تاسیس کرد و توانست تمام ایران (به جز خراسان) را زیر پرچم خود متحد کند. کریم‌خان شیراز را پایتخت خود قرار داد و در این شهر، بناهای فراوانی تاسیس کرد. وی در 1779 میلادی درگذشت و در شیراز به خاک سپرده شد. 
მუზეუმები

موزه حمام وکیل شیراز، فرصتی برای آشنایی با حمام‌ها و سنت‌های ایرانی

حمام وکیل که امروز به موزه تبدیل شده است، یکی از بناهایی است که کریم‌خان زند در اواخر قرن هجدهم در شیراز احداث کرد.

Share

کریم‌خان زند، بنیان‌گذار سلسله زندیه (اواخر قرن هجدهم) پس از رسیدن به قدرت، شیراز را پایتخت خود قرار داد و در آن، بناهای زیادی احداث کرد. بازار، مسجد، مدرسه و حمام وکیل، از جمله بناهایی است که در زمان کریم‌خانه ساخته شده است.

معماری حمام وکیل

حمام‌های ایرانی از ابتدا تا زمان پهلوی، در سه بخش ساخته می‌شد. این فضاها شامل سربینه، میان‌در و خزانه یا گرم‌خانه بود. این حمام‌ها را اصطلاحا حمام خزینه‌ای می‌گفتند و در آن‌ها آب گرم درون مخزنی قرار می‌گرفت. پس از فراگیر شدن آب لوله‌کشی، حمام‌های خزینه‌ای به تدریج جای خود را به حمام‌های نمره دادند که در آن محوطه‌هایی جداگانه درست شده بود که هر کدام یک دوش مجزا داشتند. در گذشته حمام‌ها در شهرهای ایران نقشی ویژه داشتند و مرکز اصلی ارائه خدمات بهداشتی بودند، ولی در حال حاضر به خاطر آن که در هر منزل معمولا یک حمام وجود دارد، حمام‌های عمومی بسیار کمی در شهرهای مختلف ایران دایر هستند.

سربینه

سربینه یا رختکن، نخستین قسمتی بود که افراد بعد از ورود به حمام در آن حاضر می‌شدند. در میان حمام‌های ایرانی، سربینه حمام وکیل، به خاطر اجرای آیینی با نام «واسونک‌خوانی»، با گویش محلی، نسبت به دیگر حمام‌های ایران متمایز بود.

در ورودی سربینه، شخصی به نام حمامی حضور می‌یافت. وی امانتی‌های افرادی را که به حمام وارد می‌شدند تحویل می‌گرفت و در جاهای مخصوص قرار می داد. علاوه بر این، حمامی هزینه خدمات حمام را هم از افرادی که به آن وارد می‌شدند دریافت می‌کرد. مدیریت حمام و انجام اموری مثل گرم کردن آب یا تامین سوخت، بر عهده حمامی بود. در حمام‌های بزرگ، چند نفر حمامی را برای رسیدگی به امور حمام کمک می‌کردند.

در سربینه حمام وکیل جایگاه‌های مختلفی وجود دارد که هر فرد بر اساس جایگاه اجتماعی خود در آن جا می‌گرفت.

یکی از قسمت‌های سربینه، حوض آب سردی بود که بعد از حمام کردن و موقع خروج از حمام، افراد پای خود را درون آن می‌گذاشتند. اعتقاد بر این بود که این کار مانع بروز بیماری و سرماخوردگی می‌شود. در حمام وکیل، حوض بزرگی هم در میانه سربینه وجود دارد که در ساخت آن، بیشتر جنبه تزئینی مد نظر بوده است.

در حمام وکیل فردی به نام «نقال» هم حضور داشته که اخبار روز را با صدای بلند برای مردم نقل می‌کرد. او گاهی هم با استفاده از نقاشی‌هایی که در سقف سربینه رسم شده بود، به بیان برخی داستان‌ها می‌پرداخت.

در سقف حمام‌ها به جای گچ‌بری از آهک‌بری استفاده می‌شد. زیرا آهک بر خلاف گچ، در فضای مرطوب، محکم‌تر می‌شود. آهک‌بری‌های سربینه دور تا دور سقف سربینه را فرا گرفته و برخی داستان‌های ادبی و مذهبی را به نمایش گذاشته است. این داستان‌ها عبارتند از:

  • معراج پیامبر اسلام
  • قربانی کردن اسماعیل به دست ابراهیم
  • شیرین و فرهاد و کندن بیستون به دست فرهاد
  • بیژن و منیژه
  • شستشوی شیرین در چشمه و خسرو در شکارگاه
  • به چاه انداختن یوسف پیامبر
  • خارج کردن یوسف از چاه
  • انتخاب یوسف به عنوان عزیز مصر
  • حضور یوسف در مراسم مهمانی زنان
  • دل‌باختن شیخ صنعان به دختر نصرانی
  • بخشی از تزئینات سقف حمام وکیل شیراز

میان‌در

میان‌در فضایی است که سربینه و خزانه را به هم وصل می‌کند. آیین حنابندان، از رسوم قدیم ایرانیان در جشن عروسی، در این قسمت انجام می‌شد. در مراسم عروسی، هر کدام از خانواده‌های عروس و داماد این مکان را قرق می‌کردند. قرق کردن به معنای تبدیل مکان به محلی اختصاصی و ممنوع کردن ورود غریبه‌هاست. آیین‌های خاص دیگری در مواقع خاص، همچون تولد نوزاد، در میان‌در برگزار می‌شد.

خزانه

فضای میان‌در با یک راهرو به خزانه (گرم‌خانه) متصل می‌شود. این راهرو دمای بدن افراد را تنظیم می‌کرد تا آنان با ورود ناگهانی به فضای گرم یا سرد، دچار افت فشار خون نشوند. استحمام در خزانه انجام می‌شد و در آن جا شخصی به نام دلاک، مشتریان را در نظافت کمک می‌کرد. کیسه کشیدن، لنگ کشیدن، مشت و مال، کشیدن دندان و حجامت، خدماتی بود که دلاک به مردم ارائه می‌کرد.

موزه حمام وکیل شیراز

امروزه حمام وکیل مانند دیگر حمام‌های قدیمی، کاربری خود را از دست داده است و به عنوان موزه مورد استفاده قرار می‌گیرد. در قسمت‌های مختلف حمام مجسمه‌هایی از جنس موم قرار گرفته شده تا مراحل مختلف استفاده از حمام به نمایش درآید. در میان‌در نیز مجسمه‌هایی با لباس‌های سنتی شیرازی به چشم می‌خورند که مشغول انجام مراسم سنتی هستند. بازدید از این موزه اطلاعات مفیدی درباره کارکرد حمام‌ها و سنت‌های مردم ایران در اختیار گردشگران قرار می‌دهد.

მუზეუმები

موزه مردم‌شناسی اوز، نمایشی از هویت مردم جنوب ایران

موزه مردم‌شناسی اوز، با نمایش جلوه‌های مختلف زندگی مردم این شهر، گوشه‌ای از هویت مردم جنوب ایران را به نمایش گذاشته است.

Share
گرفتاری‌های زندگی در عصر مدرن، سنت‌ها را از یادها برده و باعث شده مردم گذشته و آیین‌های خود را فراموش کنند. به همین خاطر موزه‌های مردم‌شناسی، برای حفظ هویت شهرهای مختلف، بسیار مهم است. موزه مردم‌شناسی اوز، به عنوان یکی از همین موزه‌ها، در شهرستان اوز و کاملا با حضور و یاری مردمی که دل‌نگران فراموشی هویت تاریخی خود بودند، شکل گرفته است.

موزه مردم‌شناسی اوز در کجا قرار دارد؟

شهرستان اوز با نزدیک 50 هزار نفر جمعیت، یکی از مناطق جنوبی استان فارس است و شهر اوز مرکز آن به شمار می‌رود. اوز در جنوب شرق شیراز واقع است و با آن 340 کیلومتر فاصله دارد. این شهر در دشتی میان دو کوه از دنباله کوه‌های زاگرس جنوبی واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا، 986 متر است.
بر اساس برخی شواهد، شکل‌گیری این شهر به دوران ساسانی (224 تا 651 میلادی) نسبت داده می‌شود. با این حال تاریخ جدید اوز پس از حمله افغان‌ها و سقوط صفویه ( 1736 میلادی) آغاز شده است. در این دوره ساکنان مناطق مختلف فارس و جنوب ایران به اوز مهاجرت کرده‌اند تا از ناامنی‌های ناشی از حمله افغان‌ها در امان باشند.
موزه مردم‌شناسی اوز در حمام سوداگر این شهر واقع شده است. این حمام یکی از آثار تاریخی شهر اوز است و تنها حمام و سازه آبی باقیمانده از دوره قاجار (قرن نوزدهم) در این شهر به شمار می‌آید. این حمام با برخورداری از سامانه آبی منحصر به فرد و سنگ‌های تراش‌خورده تزئینی، در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
موزه مردم‌شناسی اوز کار خود را از سال 2012 م. آغاز کرده و تمام اشیای آن از سوی مردم شهر اهدا شده است.

اشیای موجود در موزه مردم‌شناسی اوز

مانند موزه‌های مردم‌شناسی دیگر، در موزه شهر اوز نیز آثار و اشیایی درباره زندگی مردم این شهر در گذشته و حال نگهداری می‌شود. یک باروت‌دان قدیمی با قدمت بیش از 250 سال، یکی از اشیای برجسته موزه است. این باروت‌دان قدیمی از پوست بزمجه ساخته شده و به عنوان وسیله نگهداری و حمل باروت، مورد استفاده شکارچیان و جنگاوران بوده است. در گذشته شهرستان اوز برای ساخت تفنگ کارگاه‌هایی داشت که به ساخت محصولاتی همچون تفنگ سرپر می‌پرداختند. ساخت باروت از حدود 250 سال پیش در اوز پیشینه دارد.
یکی از مدارک جالب توجه موجود در موزه مردم‌شناسی اوز، قدیمی‌ترین گواهینامه دوچرخه‌سواری است که در 1947 م. (1326 خورشیدی) برای فردی که در آن زمان 14 سال سن داشته، صادر شده است. این گوهینامه در ابعاد 12 در 9.5 سانتی‌متر تهیه شده و چندین برگه داشته تا ارتکاب تخلف در راندن دوچرخه، در آن ثبت شود! دو صفحه هم به درج حسن رفتار دوچرخه‌سوار اختصاص داشته است! در آن زمان، سوار شدن بر دوچرخه مستلزم طی کلاس‌های آموزشی و دریافت گواهینامه بوده است! صاحب این گواهینامه بعدها دندانپزشک شد و سال‌ها در آلمان زندگی کرد.
بخشی از موزه نیز به نمایش محصولات خوس‌بافی اوز اختصاص دارد. خوس نوعی نوار باریک زینتی است که با استفاده از الیاف پنبه‌ای بافته می‌شود و در تزئین اطراف سجاده و مقنعه، سفره عقد، بقچه و تزئین لباس‌های محلی کاربرد دارد. از خوس برای تزئین یقه، سرآستین و پایین دامن استفاده می‌شود. عمده‌ترین استفاده آن استفاده در دمپای شلوار زنان در لباس‌های بندری است. از این رو باید خوس‌بافی را هنری مخصوص نواحی جنوبی ایران، خصوصا سواحل هرمزگان دانست که بانوان اوز نیز به خاطر نزدیکی به این منطقه، آن را فرا گرفته و در تولید آن به استادی رسیده‌اند.
لباس محلی، تجهیزات کشاورزی، وسایل خانگی، اشیای سفالی و ابزار مربوط به فعالیت‌های شغلی اصناف مختلف از جمله اشیایی است که در این موزه نگهداری می‌شود. مجموع اشیای موجود در موزه به بیش از 1100 شیء می‌رسد.
მუზეუმები

موزه دریای نور شیراز، زیبایی چشم‌نواز گوهرهای بی‌نظیر ایرانی

موزه دریای نور یا به صورت کامل‌تر، موزه سنگ و گوهر دریای نور، در باغ ارم شیراز قرار دارد و در آن سنگ‌ها و جواهراتی بی‌نظیر به نمایش درآمده است.

Share

باغ ارم یکی از معروف‌ترین باغ‌های شیراز است و به عنوان نماد این شهر نیز شناخته می‌شود. در این باغ دو عمارت وجود دارد که یکی از آن‌ها، امروزه به عنوان موزه سنگ و گوهر دریای نور شناخته می‌شود. در این موزه، مجموعه‌ای از زیباترین و بی‌نظیرترین سنگ‌ها و گوهرهای جهان قابل مشاهده است. آوازه موزه دریای نور به خاطر زیبایی سنگ‌ها و گوهرهای موجود در آن، از مرزهای ایران فراتر رفته و هر سال گردشگران بسیاری از سراسر جهان برای بازدید از آن به شیراز می‌آیند. موزه دریای نور در فضایی به وسعت 300 متر مربع، با مدیریت دانشگاه شیراز گردآوری شده است.

موزه دریای نور در کجا قرار دارد؟

باغ ارم به عنوان یکی از «باغ‌های ایرانی» در فهرست آثار جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. همچنین ثبت این اثر در فهرست میراث فرهنگی ایران به سال 1974 میلادی (1353 خورشیدی) بر می‌گردد. باغ ارم در انتهای شمال شرقی شیراز قرار گرفته است و مساحت آن به حدود 9 هکتار می‌رسد. باغ روی سطحی ساخته شده که از شمال به جنوب شیب دارد. ورودی اصلی باغ در پایین‌ترین قسمت آن، در گوشه جنوب شرقی قرار دارد که نسبت به بالاترین نقطه باغ، حدود 15 متر پایین‌تر است. درختان سرو و نارنج بیشتر پوشش گیاهی این باغ را تشکیل می‌دهند. برخی از گونه‌های درختانی که در این باغ مشاهده می‌شود، در هیچ جای شیراز نظیر ندارد.

موزه دریای نور در کوشک باغ ارم قرار دارد. این کوشک در انتهای باغ، در قسمت شمالی آن ساخته شده است. در کوشک یک حیاط میانی به وجود آمده است که درختان سرو و نارنج و انواع گل‌های زینتی در آن مشاهده می‌شود. آب‌نمایی بزرگ نیز در مقابل کوشک ساخته شده که بر زیبایی آن می‌افزاید. کاشی‌های تزئینی کوشک با نقوش برآمده از داستان‌های تاریخی ایران، زیبایی این عمارت را دوچندان کرده است. در واقع هر گردشگری که در این ساختمان حضور می‌یابد، میان لذت بردن از گوهرهای زیبا و ساختمان چشم‌نواز آن، مردد می‌ماند! معمار این عمارت، حاج محمدحسن خان، یکی از مشهورترین معماران تاریخ شیراز بود.

ویژگی‌های موزه دریای نور

در موزه دریای نور که از سال 2009 م. کار خود را آغاز کرده، سنگ‌های قیمتی زیادی به نمایش گذاشته شده است. پیش از تاسیس موزه دریای نور، موزه‌ای مشابه با نام موزه سنگ و گوهر در تهران احداث شده بود. موزه دریای نور شیراز، به عنوان دومین موزه ایران با این موضوع، 140 سنگ و گوهر زیبا را به نمایش گذاشته است.

بیشتر سنگ‌های موزه از معادن و مناطق داخل ایران جمع‌آوری شده است، با این حال سنگ‌هایی از دیگر کشورها نیز در آن نگهداری می‌شود.

اشیای موجود در موزه دریای نور

برخی گوهرهای موجود در موزه دریای نور، بسیار کمیاب هستند. نمونه‌هایی از کهربا، الماس، یاقوت، زمرد، فیروزه، عقیق و جاسپر در این موزه قابل مشاهده است.

دست‌ساخته‌هایی جالب از سنگ‌ها که به عنوان زیورآلات مورد استفاده قرار می‌گیرد، در گالری موزه به نمایش درآمده است. همچنین می‌توان با حضور در این موزه از نحوه تراش سنگ‌های مختلف و ظرایفی که در هنر تراشکاری سنگ و جواهر وجود دارد، بازدید کرد. گوشواره، انگشتر، گردنبند و دستبندهای رنگارنگی در ویترین‌های مختلف موزه به چشم می‌خورد که برای دیدن همه آن‌ها باید زمان زیادی را برای بازدید از موزه کنار گذاشت!

მუზეუმები

موزه پارس شیراز، نمایشگاهی از آثار 5000 سال تاریخ ایران

موزه پارس شیراز آثاری از پنج هزار سال تاریخ ایران را در خود جای داده است.

Share

موزه پارس شیراز با وجود وسعت کم، هم از نظر معماری و ساخت بنا و هم از نظر اشیایی که در آن به نمایش درآمده، سرآمد است. ساختمان این موزه در قرن هجدهم میلادی در باغی که به «باغ نظر» معروف است، ساخته شده است. احداث این ساختمان بخشی از طرح ساختمانی کریم‌خان زند بود که برای استفاده عموم ساخته می‌شد. ارگ کریم‌خانی، مسجد وکیل، بازار وکیل و حمام وکیل، از جمله بناهای ساخته شده در اطراف باغ نظر هستند.

موقعیت و ویژگی‌های موزه پارس شیراز

باغ نظر در دوره زندیه، روبروی ارگ کریم‌خانی بنا شده است. وسعت باغ، قبلا بیشتر بوده است و موزه پارس، در بنایی که آن را «کلاه فرنگی» می‌نامند، واقع است.

ساختمان موزه از بیرون به شکل هشت‌ضلعی به نظر می‌آید. کاشی‌هایی با نقوش گل و درخت در نمای بیرونی موزه پارس، یک هماهنگی دلپذیر را به نمایش می‌گذارد و چشم هر بیننده‌ای را به خود مشغول می‌کند. با وجود آن که از بیرون، این بنا شبیه مقبره‌هایی است که در آن دوره ساخته شده، ولی تزئینات بیرونی و کاشی‌کاری‌های سرزنده بنا، طراوت فضای باغ را به بیننده القا می‌کند. کریم‌خان زند در زمان حکومت خود، از مقامات رسمی و شخصیت‌های مهم در این ساختمان پذیرایی می‌کرد.

موزه پارس از سال 1934 م. (1313 خورشیدی) در این ساختمان دایر شد و در آن مجموعه‌ای از نفیس‌ترین اشیای مربوط به تاریخ باستان، گرد آمد. دیوارهای داخلی این موزه با نقاشی‌های دوره زندیه، با ترکیب‌هایی از رنگ‌های قرمز تیره و طلایی که نمونه آن در ارگ کریم‌خانی هم مشاهده می‌شود، تزئین شده‌اند. تقابل این نوع تزئین در کنار قدمت آثار به نمایش گذاشته شده در موزه، حسی وصف‌ناشدنی به بینندگان هدیه می‌دهد.

فضای داخلی موزه پارس، به شکل چلیپا به نظر می‌رسد و در هر طرف آن، درون ویترین‌ها، اشیایی چیده شده است. چهار آب‌نما در چهار سوی ساختمان قرار دارد. آب‌نمای شمالی در مسیر خیابان قرار داشت و امروز، تخریب شده است. در فضای داخلی، چهار شاه‌نشین جانبی نیز وجود دارد.

دیدنی‌های موزه پارس شیراز

موزه پارس، قدیمی‌ترین موزه استان فارس است و آثار ارزشمند فلزی، سفالی، انواع سکه‌ها و مهرها در آن نگهداری می‌شود. قدمت اشیای موزه از هزاره چهارم پیش از میلاد تا دوره معاصر را پوشش می‌دهد.

اشیای دوره پیش از اسلام

خمره‌ای سفالی متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد، کوزه‌ قرمز لوله منقاری از هزاره دوم قبل از میلاد، سردیس مربوط به دوره ساسانی که در حاجی‌آباد داراب کشف شده در کنار ظروف و اشیای مفرغی کشف‌شده در لرستان که به هزاره اول قبل از میلاد مربوط است، در این موزه قابل مشاهده است.

قرآن‌های نفیس موزه پارس

30 جلد قرآن به خط یحیی الجمالی الصوفی که در قرن هشتم هجری قمری (قرن چهاردهم میلادی) زندگی می‌کرد در موزه نگهداری می‌شود. در این موزه قرآن هفده من که در دروازه شیراز قرار داشت و به دست سلطان ابراهیم بن شاهرخ تیموری و به خط محقق نوشته شده، قابل مشاهده است. این قرآن 40 کیلوگرم وزن دارد و قطع آن 48 در 72 سانتی‌متر است.

نقاشی‌های موزه

چند نقاشی آب‌رنگ لطفعلی صورتگر، نقاش معاصر ایرانی نیز در موزه قابل مشاهده است. تابلوی معروف کریم‌خان در حال قلیان‌ کشیدن نیز در این موزه قرار دارد که فردی به نام «جعفر» آن را کشیده است. چندین اثر نقاشی دیگر در موزه پارس وجود دارد که برخی از آن‌ها تصاویر معروفی است که در دوره‌های مختلف برای تزئین منازل و قهوه‌خانه‌ها مورد استفاده قرار گرفته است.

آرامگاه کریم‌خان

کریم‌خان زند در سال 1193 هجری قمری (1779 میلادی) درگذشت. او وصیت کرده بود پیکرش در شاه‌نشین شرقی این عمارت به خاک سپرده شود. 13 سال بعد، آغامحمدخان قاجار، بنیان‌گذار سلسله قاجار که نسبت به خاندان زند کینه شدیدی داشت، استخوان‌های کریم‌خان را از قبر خارج کرد و به کاخ گلستان برد و برای بی‌احترامی به جسد، آن را در زیر راه پله دفن کرد. بعدها رضاشاه پهلوی (سلطنت از 1925 تا 1941 م.) برای اعاده حیثیت از خاندان زند، استخوان‌ها را از زیر راه پله خارج کرد و به شیراز برد تا با احترام در محل قبلی خود دفن شود.

მუზეუმები

موزه‌های باغ عفیف‌آباد، نمایشگاه تجهیزات نظامی ارزشمند ایران

در موزه‌های باغ عفیف‌آباد اشیای نظامی ارزشمندی مانند سلاح‌های شاهان و مبارزان ایرانی نگهداری می‌شود.

Share

«باغ عفیف‌آباد» که با نام «باغ گلشن» هم شناخته می‌شود، یکی از باغ‌های تاریخی شیراز به شمار می‌رود. این باغ ویژگی‌هایی از معماری هخامنشی، ساسانی و قاجاریه را در خود دارد، اما آن چه بازدید از آن را جذاب‌تر می‌کند، موزه‌هایی است که در این باغ وجود دارد. موزه‌های باغ عفیف‌آباد مجموعه‌ای از آثار تاریخی ایران در زمینه‌های نظامی را در دل خود دارد و روایتگر بخشی از تاریخ این سرزمین است. این باغ در سال 1972 م. (1351 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این باغ که در خیابانی به همین نام واقع شده، یکی از بزرگ‌ترین موزه‌های نظامی غرب آسیا را در خود دارد و در گوشه و کنارش، ادوات نظامی و توپ‌های قدیمی دیده می‌شود. مجموع مساحت باغ 127 هزار متر مربع است.

تاریخچه باغ عفیف‌آباد

نسبت به خیلی از باغ‌های شیراز، عفیف‌آباد قدمت بیشتری دارد. این باغ در دوره صفویه (قرن شانزدهم میلادی) تاسیس شد و یکی از گردشگاه‌های اصلی پادشاهان ایران به شمار می‌آمد. یعقوب‌خان ذوالقدر که در زمان شاه‌عباس صفوی (سلطنت از 1587 تا 1629 م.) حکمران فارس بود، در قسمتی از این باغ قلعه‌ای محکم بنا کرد. این قلعه پس از پایان حکومت صفویه (قرن هجدهم) ویران شد و باغ، رونق خود را از دست داد. در دوره قاجاریه (قرن نوزدهم)، فردی به نام علی‌خان قوام‌الملک باغ عفیف‌آباد را خریداری کرد و به مرمت آن مشغول شد. وی در میانه باغ، عمارتی بزرگ در دو طبقه ساخت. این عمارت هنوز هم در باغ عفیف‌آباد وجود دارد و از سوی ارتش جمهوری اسلامی ایران دو موزه سلاح‌های نظامی و عبرت در آن دایر شده است.

علی‌خان قوام‌الملک قنات لیمک را از منطقه قصر قمشه برای آبیاری باغ خریداری کرد. پس از مرگ علی‌خان، باغ به خواهرزاده او که عفیفه خانم نام داشت، رسید. وی در باغ تحولات زیادی به وجود آورد و به همین خاطر، باغ به نام «عفیف‌آباد» مشهور شد. پس از آن که سلسله پهلوی روی کار آمد، این باغ در دهه 1960 م. (1340 خورشیدی) به فرح، همسر محمدرضا پهلوی هدیه داده شد. در سال 1991 م. (1370 میلادی) این باغ به موزه نظامی شماره دو ایران تبدیل شد.

ساختمان و معماری باغ عفیف‌آباد

کاخ سلطنتی، حمام، قهوه‌خانه سنتی و باغ ایرانی، اجزای تشکیل‌دهنده باغ عفیف‌آباد هستند. ورودی این باغ در شمال آن قرار دارد و چهار ستون گچی بر آن دیده می‌شود. گچ‌بری‌های سرستون‌های ورودی، با الهام از طرح‌های مربوط به دوره هخامنشی در تخت جمشید، به وجود آمده است. ورودی به وسیله یک دهلیز به فضای اصلی باغ وصل می‌شود. در دو سوی این دهلیز، اتاق‌هایی وجود دارد که محل سکونت خدمه بوده است.

کاخ سلطنتی

بخش اصلی ساختمان باغ، به کاخ سلطنتی آن اختصاص دارد که در مرکز باغ واقع است. ورود به این عمارت از شمال آن امکان‌پذیر است. یک راه‌پله، بازدیدکنندگان این عمارت را به تالاری سرپوشیده می‌رساند. جلوی پلکان، ارابه‌ای به چشم می‌خورد که پیکر رضا پهلوی، نخستین شاه سلسله پهلوی (سلطنت از 1925 تا 1941 م.) در آن تشییع شده است. یک توپ جنگی نیز در این قسمت جلب توجه می‌کند که فتحعلی‌شاه قاجار (سلطنت از 1797 تا 1834 م.) آن را مورد استفاده قرار داده است.

نمای اصلی این عمارت که موزه‌های باغ عفیف‌آباد در آن قرار دارد، رو به شرق است. ایوانی در طول این بنا کشیده شده که چهار ستون بلند و سقفی با پوشش چوبی دارد که با نقاشی‌های رنگ روغن تزئین شده‌اند. بر پیشانی عمارت صحنه تاج‌گذاری یکی از شاهان ساسانی دیده می‌شود.

ساختمان این عمارت دو طبقه است و در مجموع نزدیک 30 اتاق دارد. نمای غربی نسبت به نمای شرقی ساده‌تر است و نمای جنوبی به نمای شمالی شباهت دارد.

موزه‌های باغ عفیف‌آباد

طبقه اول عمارت، به عنوان موزه نظامی شناخته می‌شود و در آن ادوات جنگی و سلاح‌های مربوط به دوران مختلف در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دارد. برخی اشیای موزه مانند تفنگ‌های متعلق به شاهان ایران (فتحعلی‌شاه، ناصرالدین شاه، رضاشاه و محمدرضا شاه) و سلاح‌های مبارزان نهضت جنگل و مسلسل رئیس‌علی دلواری، از جمله ادوات جالب توجه موزه هستند.

موزه دیگری که در مجموعه موزه‌های باغ عفیف‌آباد وجود دارد، موزه عبرت نامگذاری شده است. این موزه در طبقه دوم قرار گرفته است. طبقه دوم یک راهروی بلند دارد که در دو طرف آن اتاق‌های همایش، رخت‌کن، نشیمن، مطالعه و پذیرایی دیده می‌شود. وسط راهروی این طبقه، تالار بزرگی ساخته شده که دیوارهای آن گچ‌کاری و منبت‌کاری دارد و سقف چوبی آن با نقوش زیبای گل و بوته، آراسته شده است. پیانوی شخصی فرح پهلوی که در جریان جشن‌های 2500 ساله به وی هدیه داده شده، یکی از اشیای جالب موزه به شمار می‌رود.

მუზეუმები

موزه خاتم شیراز، آشنایی با تحول یک هنر اصیل ایرانی

بسیاری از کارشناسان شیراز را مبدا پیدایش هنر زیبای خاتم‌کاری می‌دانند. در این شهر موزه‌ای با نام موزه خاتم، برای آشنایی گردشگران با این هنر مشغول فعالیت است.

Share

خاتم‌کاری یکی از هنرهای ظریف ایرانیان است که در آن، اشیای چوبی را با مثلث‌های کوچک به شکل موزائیک، می‌آرایند. برای نمایش تحول این هنر و بهترین آثار آن، موزه‌ای با نام «موزه خاتم» در یکی از قدیمی‌ترین محلات شیراز تاسیس شده است.

شیراز، شهر خاتم

چوب، عاج، استخوان، فلز برنج و طلا، مواد اولیه اصلی خاتم‌کاری هستند. هر چه میزان ظرافت خاتم‌کاری بیشتر باشد، ارزش محصول آن بالاتر می‌رود. خاتمِ شیراز به عنوان یکی از مرغوب‌ترین و اصیل‌ترین خاتم‌های ایران شناخته می‌شود که قدمت آن به بیش از 10 قرن می‌رسد. منبر خاتم‌کاری مسجد جامع عتیق با قدمت هزار ساله، یکی از ارزشمندترین آثار خاتم‌کاری شیراز محسوب می‌شود. با وجود آن که نمی‌توان این گفته را با قطعیت تایید کرد، ولی بسیاری از کارشناسان شیراز را مبدا پیدایش هنر خاتم کاری می‌دانند.

خاتم‌کاری در دوران صفویه (1501 تا 1736 میلادی) به اوج کمال خود رسید. در این دوره هنرمندان خاتم‌کاری در اصفهان گرد آمده بودند و شاگردان زیادی از نقاط مختلف ایران برای فراگرفتن این حرفه به نزد آنان می‌آمدند. با این حال در دوره قاجار (قرن نوزدهم) توجه به خاتم‌کاری کمتر شد، ولی در قرن بیستم، با تاسیس مدرسه صنایع مستظرفه، استادکارانی در این هنر تربیت شدند و خاتم‌کاری جانی دوباره گرفت. امروزه خاتم‌کاری یکی از هنرهای شناخته‌شده ایرانیان است و معمولا بیشتر گردشگران خارجی، همراه خود محصولی از هنر خاتم‌کاری را به عنوان یادگار سفر ایران، به همراه می‌برند.

تاریخچه موزه خاتم شیراز

موزه خاتم در یک خانه قدیمی به نام «خانه سعادت» تاسیس شده است. از آن جا که فردی به نام «علی اکبر سعادت» این خانه را ساخته، این نام را روی آن گذاشته‌اند. سعادت یکی از تاجران صاحب‌نام شیراز به شمار می‌رقت و این خانه را در محله‌ای قدیمی، به نام «سنگ سیاه» ساخت. نام خانه سعادت در سال 2003 میلادی (1382 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران درج شد. سپس در سال 2005 میلادی (1384 خورشیدی) عملیاتی برای مرمت بنا صورت گرفت و بخش‌هایی از خانه، بازسازی شد.

ویژگی‌ها و معماری موزه خاتم شیراز

موزه خاتم شیراز به خاطر شکل معماری و تزئینات هنرمندانه‌ و چشم‌نوازش، بسیار مورد توجه است. این خانه اتاق‌هایی متعدد و بزرگ دارد که تزئینات هر کدام، بسیار زیبا و دلنشین است. به خاطر همین ویژگی‌ها، خانه سعادت به موزه خاتم تبدیل شده و در آن آثاری ارزشمند از هنر اصیل خاتم‌کاری شیراز به نمایش درآمده است.

در جای‌جای خانه از کاشی‌کاری، آجرکاری، گره‌چینی و سنگ‌های حجاری‌شده برای تزئین استفاده شده است. استفاده از چوب برای ساخت سقف، جلوه‌ای خاص به آن بخشیده است. نقوشی از پادشاهان و افراد صاحب‌نام روی ستون‌ها و دیوارها به چشم می‌خورد که به وسیله کاشی‌کاری یا نقاشی به وجود آمده است.

موزه خاتم شیراز در همسایگی آرامگاه سیبویه قرار دارد. اتاق‌های خانه پیرامون حیاط مرکزی آن ساخته شده‌اند. این حیاط باصفا، به سبک خانه‌های قدیمی ایرانی حوضی کوچک دارد که در چهار طرف آن، باغچه‌هایی کوچک به وجود آورده‌اند. اتاق‌های سه‌دری و پنج‌دری دور تا دور حیاط را فرا گرفته‌اند. پلان کلی حیاط چهارگوش و حوض میانه آن، بیضی است. ساخت حوض‌ بیضی در خانه‌های دوره قاجار چندان مرسوم نیست، از این رو می‌توان این حوض را نیز یکی از ویژگی‌های متمایزکننده خانه سعادت نسبت به سایر خانه‌های تاریخی شیراز دانست.

اتاق‌های پنج‌دری در قسمت شمالی عمارت ساخته شده است. سقف چوبی و شیشه‌های رنگی این اتاق‌ها، تناسب دل‌انگیزی به وجود آورده‌اند. ایوانی با هشت ستون در جلوی این اتاق‌ها وجود دارد. این ستون‌ها همگی گچ‌بری شده‌اند.

در ضلع غربی عمارت، اتاق‌های سه‌دری و اتاق‌های هم‌کف واقع است. این قسمت به عنوان محل زندگی اهالی در زمستان مورد استفاده قرار می‌گرفت.

این خانه دو ورودی دارد. ورودی اصلی آن در جنوب و ورودی دیگر در امتداد ورودی اصلی و در شرق بنا واقع است. هر چند خانه‌هایی که از آن دوره به جا مانده، اکثرا هشتی‌هایی در قسمت ورودی دارند، ورودی این خانه هشتی ندارد و فقط با یک راهرو کوچک به حیاط وصل می‌شود.

اشیای موزه خاتم شیراز

ابزارآلات قدیمی و محصولات خاتم‌کاری از گذشته تا امروز، از جمله آثاری است که در این موزه به نمایش درآمده است. همچنین تصاویر مربوط به استادکاران قدیمی نیز در این موزه قابل مشاهده است. بازدیدکنندگان موزه می‌توانند از مراحل مختلف ساخت آثار خاتم‌کاری دیدن کنند.

მუზეუმები

موزه هنر مشکین‌فام، لذت سفر به تاریخ در خانه‌ای تاریخی

موزه هنر مشکین‌فام مجموعه‌ای از آثار هنرمندان معاصر است که در یکی از خانه‌های تاریخی شیراز گردآوری شده است.

Share

نام شیراز برای هر کسی که درباره تاریخ ایران مطالعه کرده باشد، آشناست. قدمت برخی آثار تاریخی این شهر به بیش از 2500 سال پیش بر می‌گردد، ولی آثار تاریخی دوره‌های بعد از آن هم به وفور در شیراز قابل مشاهده است. در این میان، موزه‌های این شهر که روایتگر بخشی از تاریخ و فرهنگ آن هستند، اهمیت فراوانی پیدا می‌کنند، خصوصا اگر این موزه‌ها در دل یک اثر تاریخی به وجود آمده باشند. همه این ویژگی‌ها، در «موزه هنر مشکین‌فام» شیراز جمع است. در بازدید از این موزه علاوه بر دیدن آثاری زیبا و چشم‌نواز، در یک خانه قدیمی و دیدنی حضور خواهید یافت: خانه فروغ‌الملک که در اوایل قرن بیستم تاسیس شده است. نام این بنا در سال 1998 میلادی (1377 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

تاریخچه موزه هنر مشکین‌فام شیراز

عمارت فروغ‌الملک که امروز به عنوان موزه هنر مشکین‌فام شناخته می‌شود، حدود 100 سال قدمت دارد. کار ساخت این بنا در سال 1931 میلادی (1320 خورشیدی) به پایان رسیده است و مجموع مساحت آن به 1020 متر مربع می‌رسد. این بنا ابتدا به عنوان یک منزل مسکونی ساخته شده بود، ولی در طول حیات خود چند بار تغییر کاربری داد. از سال 1948 میلادی (1337 خورشیدی) تا میانه دهه 1970 میلادی (دهه 1350 خورشیدی)، این بنا به عنوان دبستان مورد استفاده قرار می‌گرفت و از سال 2002 میلادی (1381 خورشیدی) به موزه هنر معاصر فارس تبدیل شد. این موزه هم‌اکنون به نام موزه هنر «مشکین‌فام»، شناخته می‌شود.

در حال حاضر در اتاق‌های این موزه، علاوه بر آثاری از سه نسلِ خانواده «مشکین‌فام»، آثاری از هنرمندان استان فارس نیز به نمایش گذاشته شده است. برخی از این آثار را صاحبان آن‌ها به موزه اهدا کرده‌اند، برخی دیگر نیز از سوی مجموعه‌داران به موزه اهدا شده است.

معماری موزه هنر مشکین‌فام

در این عمارت بخش‌های مختلفی هم‌چون پاسدارخانه، آشپزخانه، اصطبل و دو باب منل مسکونی ساخته شده است. این خانه سه طبقه و دو بخش بیرونی و اندرونی دارد. دو حیاط جداگانه، عمارت شاه‌نشین و حمام، دیگر بخش‌های این عمارت به شمار می‌رود.

در شمال و جنوب بنا، دو اتاق پنج‌دری قرار دارد. در شمال غربی آن نیز سالن اصلی و اتاقی به نام «شاه‌نشین» که دارای پنجره‌هایی با تزئینات گره‌کاری است، دیده می‌شود. شاه‌نشین به وسیله حوضخانه‌ای هشت‌ضلعی به اندرونی متصل است.

آجر و گچ، مصالح اصلی ساخت بنا محسوب می‌شود. تزئینات آجری، کاشی‌کاری، نقاشی‌های متنوع و نقوش روی سنگ، برای تزئین بنا مورد استفاده قرار گرفته است. نقاشی‌های روی سقف، الهام‌گرفته‌شده از هنر دوره زندیه (میانه قرن هجدهم) است. در مبلمان قدیمی ساختمان، نوع خاصی از آینه‌کاری دیده می‌شود. این مبلمان به همراه میز، بخاری، صندوقچه، ویترین، بشقاب‌های قدیمی، جعبه‌های منبت‌کاری شده و چندین گلدان در اتاقی قدیمی قرار دارد.

اشیای موجود در موزه هنر مشکین‌فام

اشیای موزه در طول بیش از نیم‌قرن، توسط حسن مشکین‌فام، صاحب موزه گردآوری شده است. موزه دارای دو گالری «آثار هنری خانواده مشکین‌فام» و «آثار هنرمندان معاصر استان فارس» است. آثار موزه بر اساس نوع اثر، تکنیک و دوره آفرینش در بخش‌های حجاری و نقش‌برجسته، خوش‌نویسی، نقاشی و هنرهای تجسمی به نمایش درآمده‌اند.

در بخش حجاری و نقش‌برجسته، آثار حبیب مشکین‌فام (1915 تا 2001 میلادی) روی سنگ‌های مختلف، از جمله مرمر دیده می‌شود. این نقوش به دو شیوه گود و برجسته خوشنویسی و اجرا شده است. در بخش نقاشی آثار 30 نفر از هنرمندان که در سه نسل مختلف تربیت شده‌اند، به نمایش درآمده است.

در کتابخانه موزه نیز صدها جلد کتاب و مجله‌هاى تخصصى، بریده جراید در زمینه فعالیت‌هاى هنرى، صدها کارت، بروشور، پوستر و کاتالوگ مربوط به رویدادهاى هنرى، آرشیو نوار، فیلم و سند شامل مصاحبه‌هایى با هنرمندان برجسته فارس و ایران، فیلم گزارش نمایشگاه‌ها و رویدادهاى هنرى، نشست‌ها و جلسات هنرى و ادبى، فیلم زندگى و آثار هنرمندان بزرگ جهان، موزه‌ها و مراکز مهم هنرى جهان در دسترس علاقمندان قرار دارد.

მუზეუმები

موزه قاجار تبریز، بازدید از اشیای تاریخی در یک خانه تاریخی بی‌نظیر

موزه قاجار تبریز در خانه امیرنظام گروسی، یکی از خانه‌های تاریخی بسیار زیبای شهر تبریز قرار دارد.

Share

موزه قاجار تبریز در یکی از خانه‌های قدیمی شهر بنا شده است، خانه‌ای که به امیرنظام گروسی، یک سیاستمدار و نویسنده تعلق داشت و به عنوان یکی از زیباترین خانه‌های شهر شناخته می‌شد. وی پس از تصدی سمت وزارت، مدتی در انگلیس، فرانسه و عثمانی به عنوان سفیر ایران خدمت کرد. گروسی پس از آن که به سمت وزارت خارجه ایران رسید، ماشین‌آلاتی را به کشور وارد کرد که در زمان خود از پیشرفته‌ترین تجهیزات موجود بود. این ماشین‌آلات در ضرب سکه و چاپ، به کار گرفته شد. وی همچنین در تاسیس مدارس مظفریه و رشدیه، دو مدرسه قدیمی شهر تبریز مشارکت کرد و در پیشرفت سطح علمی و آموزشی این شهر تاثیر بسزایی بر جا گذاشت. مدرسه مظفریه که به «دارالفنون تبریز» معروف است، یکی از مدارس مهم عصر خود در آذربایجان به شمار می‌آید.

تاریخچه ساخت موزه قاجار تبریز

موزه قاجار تبریز در خانه امیرنظام گروسی قرار دارد. این خانه در نزدیکی مقبره‌الشعرا، یکی از گورستان‌های قدیمی و مشهور تبریز ساخته شد. در مقبره‌الشعرا پیکر نزدیک 400 تن از شاعران که در دوره‌های مختلف زیسته‌اند، دفن شده است که شهریار، شاعر معاصر ایرانی، یکی از مشهورترین آن‌هاست.

ساخت این بنا به دوره حکومت ناصرالدین شاه (سلطنت از 1848 تا 1896 میلادی- 1227 تا 1275 خورشیدی) بر می‌گردد. امیرنظام گروسی، زمانی که در آذربایجان صاحب مسئولیت بود، این خانه را برای اقامت خود بنا کرد. پس از مرگ او، والیان آذربایجان در این خانه ساکن شدند، ولی پس از سقوط حکومت قاجاریه در 1925 میلادی (1304 خورشیدی) و روی کار آمدن حکومت پهلوی، این خانه به تملک دولت درآمد. در سال‌های بعد، به دلیل بی‌توجهی، قسمت‌های زیادی از بنا تخریب شد. ولی در سال 1991 میلادی (1370 خورشیدی) تغییر مالکیت پیدا کرد و در نهایت، پس از مرمتی که در سال 2006 میلادی (1385 خورشیدی) روی آن انجام شد، به خاطر برخورداری از شاخصه‌های سنتی و ویژگی‌های منحصر به فرد، به عنوان موزه قاجار تغییر کاربری داد.

خانه امیرنظام گروسی یا موزه قاجار تبریز در سال 1996 میلادی (1375 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

معماری موزه قاجار تبریز

مجموع مساحت زمینی که خانه امیرنظام گروسی در آن ساخته شده به سه هزار متر مربع می‌رسد. این خانه دو طبقه دارد و زیربنای آن، نزدیک 1500 متر مربع است. زیرزمین این ساختمان، حوضخانه‌ای وسیع دارد که از نظر زیبایی، در بین تمام قسمت‌های آن زبانزد است. حوضخانه با چند دالان به حیاط و اتاق‌ها راه دارد. تزئینات آجرکاری سقف زیرزمین، زیبایی این قسمت از بنا را وصف‌ناشدنی کرده است.

در مقابل درِ ورودی موزه، شجره‌نامه‌ای از خاندان قاجار و بخشی از تاریخ ایل قاجار، در یک کتیبه قابل مشاهده است. دو حیاطِ این خانه، یکی در قسمت اندرونی و دیگری در قسمت بیرونی قرار دارد. هر کدام از این حیاط‌ها، باغچه‌ها و حوض‌هایی متعدد دارند. ایوانی با 16 ستون زیبا و سرستون‌هایی تزئین‌شده در این بنا قابل مشاهده است. تماشای پنجره‌های مشبک ارسی با شیشه‌های رنگی در کنار گچ‌بری‌های نمای شمالی و جنوبی و آینه‌کاری‌ها و گچ‌بری‌های داخلی، بازدید از این مجموعه‌ را برای هر گردشگری لذت‌بخش می‌کند.

بخش‌های مختلف موزه قاجار تبریز

موزه تالارهای متعددی دارد. تالار سکه، تالار بافته، تالار چینی، تالار آبگینه، تالار فلزات، تالار موسیقی و تالار خاتم در طبقه اول و تالار سنگ، تالار اسلحه، تالار رجال و فرامین، تالار معماری و شهرسازی، تالار قفل و تالار فانوس در زیرزمین قرار دارند و در هر کدام، اشیای متفاوتی به نمایش درآمده است.

خاتم، ابزارهای فلزی، ادوات موسیقی، ظروف آبگینه و ظروف چینی، از جمله اشیای قابل توجه این موزه است. همچنین بخشی از موزه به نمایش نخستین عکس‌هایی اختصاص دارد که با ورود نخستین دوربین‌های عکس‌برداری به ایران ثبت شده است. این دوربین‌ها در دوره سلطنت ناصرالدین‌شاه به ایران وارد شده بود. مجسمه‌هایی از چهره‌های سرشناس دوره قاجاریه همچون میرزا عیسی قائم‌مقام فراهانی، میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی، امیرنظام زنگنه، امیر نظام گروسی و امیرکبیر نیز در موزه قرار داده شده است.

მუზეუმები

سرگذشت خانه علی مسیو و تبدیل آن به موزه

خانه علی مسیو روزگاری محل تجمع سرشناس‌ترین چهره‌های نهضت مشروطه در ایران بود، خانه‌ای که امروز به موزه تبدیل شده است.

Share

خانه علی مسیو که امروز به موزه تبدیل شده، یکی از خانه‌های تاریخی شهر تبریز است که قدمت آن به دوره قاجاریه (اواخر قرن هجدهم میلادی) بر می‌گردد. وجود خانه تاریخی ختایی در همسایگی این اثر تاریخی، امکان بازدید همزمان از هر دو اثر را فراهم آورده است. این خانه در طول عمر خود، محلی برای اجتماع مشروطه‌خواهان تبریز و انجام مذاکرات و تصمیم‌گیری‌های آنان بوده است.

علی مسیو که بود؟

کربلایی علی تبریزی، یکی از فعالان نهضت مشروطه در شهر تبریز بود. پدر او، حاج محمد باقر تبریزی، یکی از افراد سرشناس تبریز بود، به همین دلیل علی مسیو هم ثروت زیادی داشت و بارها به فرانسه سفر کرده بود. همین سفرها دلیلی بود که مردم او را «مسیو» لقب دهند. رفت و آمد علی مسیو به فرانسه آشنایی او با انقلاب این کشور را به دنبال داشت و ذهنیت مشروطه‌خواهی را در او به وجود آورد. علی مسیو نه تنها درباره انقلاب فرانسه، بلکه درباره دیگر انقلاب‌های بزرگ جهان نیز مطالعات زیادی انجام داده بود و شرایط جوامعی را که به انقلاب دست می‌زدند، به خوبی می‌شناخت. این شناخت موجب شده بود نظرات علی مسیو روی دیدگاه‌های مشروطه‌خواهان تبریز تاثیر فراوان داشته باشد.

بر اساس برخی شواهد علی مسیو در سال 1910 میلادی (1289 خورشیدی) در 44 سالگی وفات یافته است. علت مرگ علی مسیو در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

ویژگی‌های خانه علی مسیو

در مقایسه با دیگر خانه‌هایی که از ثروتمندان تبریز به جا مانده، خانه علی مسیو مساحت کمتری دارد. شرایط بحرانی دوره ساخت این خانه سبب شده راه‌های فراری برای اهالی آن تدارک دیده شود. شاید یکی از دلایلی که باعث شده بود خانه علی مسیو به عنوان محل اجتماع مشروطه‌خواهان تبریز انتخاب شود، همین شیوه ساخت خاص آن بوده باشد. در زیرزمین خانه، راه‌هایی به خانه‌های اطراف تعبیه شده است. در جریان بازسازی خانه، یک اصطبل مخفی نیز در زیر زمین کشف شده که احتمالا چهارپایانی در آن نگهداری می‌شدند تا در موقع فرار از آن‌ها استفاده شود.

مثل فضای کلی منزل، ورودی خانه نیز چندان بزرگ نیست و مسیر ورود با مسیر خروج، تفاوت دارد. به محض ورود به منزل، ظاهر اتاق‌های تو در تو نظر بینندگان را به خود جلب می‌کند، اتاق‌هایی که نسبتا کوچک هستند و معمولا به هم راه دارند. ساخت اتاق‌ها به قدری در هم تنیده است که ممکن است بازدیدکنندگان راه خود را در میان آن‌ها گم کنند.

شیوه ارتباط حیاط اندرونی و حیاط بیرونی منزل نیز نسبت به خانه‌های آن دوره متفاوت است. با وجود آن که حفظ تقارن یکی از اصول ساخت خانه‌های ایرانی است، ساختمان این خانه در دو طبقه و به شیوه‌ای نامتقارن ساخته شده است. در سه بخش از حیاط اندرونی اتاق‌هایی وجود دارد. گچ‌کاری‌ نمای بیرونی خانه علی مسیو، یکی از جلوه‌های زیبای آن به شمار می‌رود.

ویژگی‌ها و شکل ساخت این خانه برخی را به این باور رسانده که این منزل، خانه دوم علی مسیو بوده و تنها برای گردهمایی‌ها و جلسات مشروطه‌خواهان کاربرد داشته است.

تبدیل خانه علی مسیو به موزه

پس از آن که خانه علی مسیو در سال 2003 میلادی (1382 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید، شهرداری تبریز این خانه را به موزه‌ تبدیل کرد. در این موزه، آثار و تصاویری از نهضت مشروطه در شهر تبریز به نمایش گذاشته شده است. همچنین برخی ابزار جنگی و سلاح‌های مورد استفاده مشروطه‌خواهان نیز در این موزه در معرض دید عموم قرار دارد. بازدید از این موزه در خانه‌ای که روزگاری محل اجتماع و گفتگوی شماری از مهم‌ترین سران نهضت مشروطه در ایران بوده است، تجربه‌ای بی‌نظیر از حال و هوای یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران را به دنبال خواهد داشت.

მუზეუმები

موزه عشایر آذربایجان، آشنایی با یکی از تاثیرگذارترین بخش‌های جامعه ایرانی

موزه عشایر آذربایجان محلی برای نمایش یک سبک زندگی کاملا منطبق با طبیعت و آشنایی با یکی از تاثیرگذارترین بخش‌های جامعه ایرانی است.

Share

بسیاری از گردشگران، در سفر خود برای دیدن شهرهای بزرگ و مشهور برنامه‌ریزی می‌کنند، در حالی که این کار موجب می‌شود دیدن بسیاری دیدنی‌های بکر و اصیل را که در شهرهای کوچک‌ترِ واقع در مسیر قرار دارد، از دست بدهند. در شمال غرب ایران، مسیر تبریز به سرعین، اردبیل و آستارا، به عنوان یکی از مسیرهای پر تردد گردشگران به شمار می‌آید. با این حال بیشتر گردشگران در عبور از این مسیر، به مبدا و مقصد توجه دارند و از شهرهای واقع در مسیر، مانند سراب، به راحتی عبور می‌کنند. بدین ترتیب چشم‌اندازها و آثار تاریخی حیرت‌آور این شهر زیبا را از دست می‌دهند.

در میان آثار تاریخی سراب، موزه عشایر آذربایجان، به خاطر نمایش جلوه‌هایی از زندگی عشایر، اثری خاص و جالب است.

اهمیت عشایر در تاریخ ایران

عشایر در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران نقشی مهم داشته‌اند، به طوری که بسیاری حکومت‌های ایران از دل عشایر برخاسته‌اند. غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان، قره‌قویونلوها، آق‌قویونلوها، افشاریه، زندیه و قاجاریه، بخشی از همین حکومت‌ها هستند که شکل‌گیری آن‌ها بر پایه تشکیلات ایلاتی بود.

در آذربایجان گرایش به زندگی در شهر و روستا و گریز از مصائب زندگی کوچ‌نشینی، در چند دهه اخیر فزونی یافته است، به طوری که به نظر می‌رسد به زودی این شیوه زندگی به دست فراموشی سپرده خواهد شد. از این رو تاسیس موزه عشایر آذربایجان، تلاشی است برای زنده نگه داشتن میراث عشایر منطقه.

عشایر آذربایجان

عشایر آذربایجان شرقی هر سال، دو بار در فصل بهار و پاییز کوچ می‌کنند. در اواسط اردیبهشت و با گرم شدن تدریجی هوا، عشایر به مناطق ییلاقی در شهرستان‌های کلیبر، اهر، هریس، سراب، میانه، مراغه، جاراویماق و ارتفاعات سهند، سبلان و بزگوش می‌روند. جمعیت عشایر آذربایجان شرقی در سال 2022 میلادی، حدود دو درصد جمعیت استان عنوان شده است، با این حال 20 درصد دام سبک استان از سوی این عشایر تامین می‌شود.

عشایر آذربایجان از دو ایل ارسباران و شاهسون و 10 طایفه مختلف تشکیل شده‌اند. این عشایر در بین استان‌های آذربایجان شرقی، اردبیل، زنجان و آذربایجان غربی در تردد هستند. سبک زندگی عشایر با طبیعت تناسب پیدا کرده و چشم‌اندازهای بکر کوهستانی و جلگه‌ای، مناظری است که هر روز جلوی دیدگان این مردم سخت‌کوش و پرکار قرار دارد.

ویژگی‌ها و معماری موزه عشایر آذربایجان

این موزه نخستین موزه‌ای است که در ایران، درباره زندگی عشایر بنا نهاده شده است. ساختمان موزه پیش از این با عنون «حمام جلال» شناخته می‌شد. این حمام با مساحتی نزدیک 650 متر مربع، از سال‌های آخر دوره قاجار (اوایل قرن بیستم میلادی) به جا مانده بود. حمام که به فردی به نام «جلال» تعلق داشت، تا چند دهه پیش، به عنوان حمام عمومی، به مردم سراب خدمات ارائه می‌داد. حمام از دو بخش جداگانه برای استحمام زنان و مردان برخوردار بود و در معماری خود، از ساختار معمول حمام‌های ایرانی تبعیت می‌کرد.

پس از آن انتقال مالکیت حمام در سال 1993 میلادی (1372 خورشیدی) از بخش خصوصی به شهرداری سراب، عملیات مرمت آن آغاز شد و در نهایت به تاسیس موزه عشایر آذربایجان اختصاص یافت.

این موزه از نوع موزه‌های مردم‌شناسی است و آداب و رسوم، زبان، معیشت، مسکن، هنر، فنون، خوراک، پوشاک و صنایع دستی جامعه عشایری در آن به نمایش درآمده است. وجود چندین مجسمه مومی با لباس‌های محلی عشایر، در کنار چادرهای برافراشته‌شده، حس جاری بودن زندگی را به مخاطب منتقل می‌کند. اشیایی که در این موزه مشاهده می‌شود، عمدتا از استان‌های آذربایجان شرقی و اردبیل گردآوری شده است.

کتابخانه تخصصی عشایر، یکی از بخش‌های این موزه است که در آن کتاب‌های مختلف در اختیار علاقمندان قرار دارد. فضای مرتع و چوپان، فرآوری سنتی و بومی لبنیات و پشم، دست‌بافت‌های عشایری، موسیقی، پوشاک، زیورآلات، مسکن، نان‌پزی، قهوه‌خانه سنتی و تابلو فرش، بخش‌های مختلف موزه را تشکیل می‌دهد.

موزه عشایر آذربایجان در کجا قرار دارد؟

برای دیدن موزه مردم‌شناسی عشایر آذربایجان، باید به شهر سراب سفر کنید. این موزه با تبریز، 130 کیلومتر فاصله دارد و در کنار ساختمان شهرداری سراب قرار گرفته است.

მუზეუმები

خانه مشروطه تبریز، مرکز فرماندهی مشروطه‌خواهان ایرانی

خانه مشروطه تبریز یکی از اصلی‌ترین مراکز رهبری جنبش مشروطه در ایران محسوب می‌شود.

Share

انقلاب مشروطه یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای سیاسی قرون اخیر ایران بود که در سال 1906 میلادی (1285 خورشیدی) با صدور فرمان مشروطیت از سوی مظفرالدین‌شاه قاجار، شاه وقت ایران، به پیروزی رسید. تبریز به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شهرهای ایران، در جریان صدور فرمان مشروطیت نقش بسیار مهمی ایفا کرد. این شهر در آن زمان یکی از مراکز اصلی حضور مشروطه‌خواهان به شمار می‌رفت. در حال حاضر بناهای تاریخی زیادی در شهر تبریز وجود دارند که روایتگر بخش‌هایی از رویدادهای مرتبط با جنبش مشروطه هستند. خانه مشروطه تبریز یکی از همین بناهاست که در زمان خود، محلی برای تجمع بزرگان آذربایجان و گفتگو درباره جنبش مشروطه بود. این مکان علاوه بر اهمیتی که در تاریخ معاصر ایران دارد، حائز عناصر زیبایی‌شناختی منحصر به فردی است که باعث شده نام آن در سال 1975 میلادی (1354 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت برسد.

تاریخچه خانه مشروطه تبریز

خانه مشروطه تبریز، روزگاری منزل یکی از تاجران و بازاریان سرشناس تبریز به نام «مهدی کوزه‌کنانی» بود. وی ساخت این خانه را در سال 1868 میلادی (1247 خورشیدی) آغاز کرد. سال‌ها بعد، در جریان مبارزات نهضت مشروطه، این منزل به نام «خانه مشروطه» معروف شد.

در طول محاصره 11 ماهه تبریز توسط حکومت وقت، این خانه محل فرماندهی مبارزان تبریزی بود. با وجود فشارهایی که به مشروطه‌خواهان وارد شد، در نهایت آنان توانستند نیروهای حکومتی را عقب برانند و جریانی رو به جلو را در میان تمام مشروطه‌خواهان ایران ایجاد کنند. بدین ترتیب خانه مشروطه تبریز توانست نقش مهمی در جریان آزادی‌خواهی و استبدادستیزی ایران ایفا کند. به همین دلیل است که این خانه در بین مردم تبریز، مورد توجه است و اهمیتی ویژه‌ یافته است.

در سال 1996 میلادی (1375 خورشیدی) با توجه به نقش این مکان در هدایت مبارزان نهضت مشروطه و اسناد و مدارکی که در آن وجود داشت، آن را با نام «خانه مشروطه تبریز» به موزه تبدیل کردند.

اشیای موجود در خانه مشروطه تبریز

یکی از اصلی‌ترین بخش‌های این موزه، به سردیس‌های بزرگان جنبش مشروطه مربوط است. در این بخش سردیس‌هایی از حسین‌خان باغبان، حاج علی دواچی، ثقةالاسلام تبریزی، حاج علی ختایی، هوارد باسکرویل، کربلایی علی مسیو، شیخ علی اصغر لیلاوایی، آخوند خراسانی، علی اکبر دهخدا و زینب پاشا (تنها زن حاضر در صفوف مشروطه‌خواهان) قابل مشاهده است.

علاوه بر آن برخی تجهیزات و وسایل مورد استفاده مشروطه‌خواهان تبریزی نیز در قسمت‌های مختلف این موزه در معرض دید عموم قرار دارد. سلاح کمری ستارخان، فرش مشروطه، وسایل شخصی سران مشروطه و مدارکی از فعالیت‌های مشروطه‌خواهان، از جمله اشیای موزه است.

ویژگی‌ها و سبک معماری خانه مشروطه تبریز

گذشته از اشیایی که در خانه مشروطه تبریز به نمایش درآمده، معماری این بنا نیز حائز اهمیت است. خانه مشروطه 1300 متر مربع زیربنا دارد و در دو طبقه ساخته شده است. سنگ، آجر و خشت، عمده مصالح به کار رفته در این خانه به شمار می‌رود. در سقف برخی اتاق‌ها نیز از چوب فراوان استفاده شده است.

پنجره‌های ارسی، درهای منبت‌کاری‌شده، عمارت کلاه فرنگی و نورگیرها، از جمله عناصر این خانه است که ساختار آن را به شکلی چشم‌نواز سامان داده است. در پنجره‌های بنا، شیشه‌هایی به رنگ قرمز و سبز دیده می‌شود که با تابش آفتاب، منظره زیبایی به وجود می‌آورد.

در ورودی اصلی خانه، علاوه بر یک عراده توپ، مجسمه‌هایی از ستارخان و باقرخان، رهبران جنبش مشروطه تبریز به چشم می‌خورد. طبقه اول و دوم خانه مشروطه، هر کدام شش اتاق دارند. در میانه طبقه دوم، یک سالن بزرگ شش در 9 متری جای گرفته که محل برگزاری جلسات عمومی بوده است. اتاق رو به حیاط طبقه دوم با برخورداری از در و پنجره‌های مشبک و شیشه‌های رنگی، یکی از زیباترین قسمت‌های ساختمان محسوب می‌شود.

سرسرای خانه مشروطه تبریز چهار ستون با سرستون‌های گچ‌بری‌شده دارد. بالای هر کدام از این ستون‌ها، نورگیرهایی به وجود آمده که آن‌ها هم شیشه‌هایی رنگین دارند.

اتاق‌های جانبی سرسرا تاق‌های چوبی دارند. این تاق‌ها با اشکال هندسی هشت‌ضلعی، به شکل برجسته، تزئین شده‌اند.

خانه مشروطه تبریز در کجا قرار دارد؟

این موزه در یکی از خانه‌های تاریخی شهر تبریز، در محله راسته‌کوچه و در غرب بازار تبریز واقع شده است.

მუზეუმები

موزه ادب و عرفان اهر، نمایشگاهی از برخی جلوه‌های فرهنگ ایرانی

موزه ادب و عرفان اهر ضمن حفظ گوشه‌ای از فرهنگ ایران‌زمین، آن را در معرض دید گردشگران قرار داده است.

Share

تمدن‌ها و فرهنگ‌های اصیل، در طول حیات خود گنجینه‌های فراوانی بر جا می‌گذارند که صرفا به آثار تاریخی منحصر نیست. سرمایه‌های فرهنگی تمدن‌ها، چه بسا از بناها و آثار باستانی آن، باارزش‌تر و زیباتر باشد، ولی به دلیل آن که عمدتا در متن زندگی اهالی یک فرهنگ قرار دارد و ملموس و قابل مشاهده نیست، گاهی مورد بی‌توجهی قرار می‌گیرد. در دهه‌های اخیر، در سراسر جهان موزه‌هایی برای نمایش آثار فرهنگی و نمایش نمودهای این گنجینه‌های ناملموس به وجود آمده است. در ایران نیز با توجه به تمدن چند هزار ساله و فرهنگ اصیل این سرزمین، نیاز به چنین موزه‌هایی محسوس است. در بین موزه‌های ایران، موزه ادب و عرفان اهر، یکی از موزه‌های تخصصی در زمینه فرهنگی است که با نمایش گنجینه‌هایی باشکوه و فاخر از تمدن ایران‌زمین، علاوه بر حفظ آن‌ها، گردشگران را با فرهنگ این سرزمین آشنا می‌کند.

تاریخچه و ویژگی‌های موزه ادب و عرفان اهر

موزه ادب و عرفان اهر در سال 1995 میلادی (1374 خورشیدی) تاسیس شده است. در این موزه سه سالن برای نمایش گنجینه‌های فرهنگی ایران وجود دارد. اشیای این موزه به دوره تاریخی قرن سیزدهم تا بیستم میلادی متعلق است. قرآن‌های خطی دوره‌های صفویه (قرن شانزدهم تا هجدهم میلادی) و قاجاریه (قرن نوزدهم میلادی)، کتیبه پارچه‌ای مزین به آیات قرآن، در پاشنه‌دار قدیمی مربوط به بقعه یک امامزاده، سجاده، جانماز، مهر، قبله‌نما، تابلوهای مربوط به دوره قاجاریه و متن خوش‌نویسی‌شده ادعیه اسلامی، از جمله اشیای به نمایش درآمده در این موزه محسوب می‌شود.

موزه ادب و عرفان اهر در کجا قرار دارد؟

این موزه در شهر اهر و بخش شمالی بقعه شیخ شهاب‌الدین محمود اهری به وجود آمده است. شیخ شهاب‌الدین محمود اهری، فرزند احمد اهری، در 28 نوامبر 1184 میلادی (نیمه شعبان 580 هجری قمری) به دنیا آمد. وی پس از فراگرفتن مقدمات علوم اسلامی در زادگاه خود، به بغداد رفت و پس از کسب درجات عالی، برای تبلیغ دین و ارشاد مردم به اهر بازگشت. «عشق‌نامه» اثری مکتوب از این عارف ایرانی است که عقاید عرفانی او را در بر دارد. شهاب‌الدین اهری در سال 1267 میلادی (665 هجری قمری) در اهر وفات یافت و در صحن خانقاهش به خاک سپرده شد.

اهر چهارمین شهر پر جمعیت استان آذربایجان شرقی است که به خاطر آب و هوای خود، یکی از مقاصد اصلی گردشگران استان به شمار می‌رود. اهر با حدود 1360 متر ارتفاع از سطح دریا، سالانه بین 310 تا 450 میلی‌متر بارندگی دارد. عبور رودهای پرتعداد از این منطقه، چشم‌اندازهای بی‌نظیری در آن به وجود آورده است. از بین این رودها، «کیچیک‌چای»، «اهرچای» و «رنگول‌چای» مشهورتر از بقیه هستند. در کنار جاذبه‌های طبیعی، این شهر به خاطر پیشینه تاریخی خود، جاذبه‌های تاریخی بسیاری نیز دارد که شاید این بقعه، معروف‌ترین آن‌ها باشد.

بقعه شیخ شهاب‌الدین اهری شامل خانقاه، مسجد، ایوان بلند، مناره و چندین غرفه است. تاریخ دقیق ساخت این بنا مشخص نیست، ولی به نظر می‌رسد پیش از وفات شیخ شهاب‌الدین اهری، بنا شده است. البته برخی کارشناسان این بنا را به دوره صفویان (قرن شانزدهم میلادی) مربوط می‌دانند. فضای بزرگی که زیر گنبد قرار دارد، به عنوان خانقاه شناخته می‌‌شود. خانقاه محل زندگی، آموزش و گردهمایی صوفیان بوده است. معمولا پیر و مرشد هر فرقه، در خانقاه ساکن و پس از مرگ در همان جا دفن می‌شد تا مقبره‌اش، محلی برای تجمع دوباره پیروان و مریدان او باشد. این قسمت از مقبره شیخ شهاب‌الدین اهری، مربعی به اضلاع 11 متر و دیوارهایی به ضخامت 1.3 متر است. مسجد نیز در شرق بقعه واقع است و گچ‌بری‌ها و نقاشی‌هایی برای تزئین آن به کار رفته است. البته فضای داخلی این خانقاه نسبتا ساده است و مانند نمونه‌های مشابه، تزئینات چندانی در آن دیده نمی‌شود. پیشتر حصاری خشتی محدوده‌ای 11 هکتاری شامل این بقعه را در بر گرفته بود. بیشتر این حصار امروزه به دلیل گسترش شهر و ساختمان‌سازی، تخریب شده، با این حال بقایای موجود نشان می‌دهد دیوار آن ارتفاعی بالغ بر شش متر داشته است.

მუზეუმები

سفر از پیش از تاریخ به دنیای معاصر در موزه آذربایجان

در بین موزه‌های ایران، موزه آذربایجان را باید یکی از شاخص‌ترین‌ها دانست، موزه‌ای که اشیایی از دوره‌های پیش از تاریخ تا دوران معاصر در آن گردآوری شده است.

Share

موزه آذربایجان در مرکز شهر تبریز قرار دارد و یکی از قدیمی‌ترین موزه‌های ایران است. این موزه از نظر وسعت، پس از موزه ملی ایران، دومین موزه باستان‌شناسی ایران به شمار می‌رود. در موزه آذربایجان اشیای دیدنی متفاوتی مربوط به دوره‌های تاریخی مختلف از گستره سرزمینی ایران گردآوری شده است.

تاریخچه موزه آذربایجان

در ایران بسیاری از موزه‌ها در خانه‌های تاریخی و ساختمان‌هایی بنا شده که پیش از آن کاربری دیگری داشته‌اند، با این حال ساختمان موزه آذربایجان از ابتدا با هدف ایجاد یک موزه و با طراحی و معماری مناسب آن به وجود آمده است.

نقشه موزه آذربایجان را آندره گدار، باستان‌شناس معروف فرانسوی (1881 تا 1965) تهیه کرده است. وی نزدیک ربع قرن در ایران زندگی کرد و مدتی رئیس پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود. گدار در زمان حضور در ایران نقشه ساختمان‌های بسیاری را طراحی کرد که هر کدام از آن‌ها، امروزه جزء ساختمان‌ها و اماکن دیدنی ایران به شمار می‌روند.

ایده ساخت این موزه همزمان با برگزاری نمایشگاهی در سالن کتابخانه تربیت تبریز در سال 1928 میلادی (1306 و 1307 خورشیدی) مطرح شد. با توجه به این که در این نمایشگاه، چند سکه قدیمی کشف‌شده در شهر تبریز به نمایش گذاشته شده بود، شماری از اهالی فرهنگ تبریز تصمیم گرفتند مکانی ایجاد کنند که به نمایش دائمی آثار تاریخی کشف‌شده در این شهر اختصاص یابد. اجرایی شدن این ایده، چندین سال زمان برد و در نهایت در سال 1962 میلادی (1341 خورشیدی) ساخت موزه آغاز شد.

ویژگی‌ها و معماری موزه آذربایجان

ساختمان این موزه نزدیک 2400 متر مربع مساحت دارد. موزه در سه طبقه ساخته شده که در هر طبقه، سالنی به ابعاد 800 متر مربع برای نمایش اشیای مختلف به وجود آمده است.

در موزه آذربایجان اشیایی مربوط به دوره پیش از اسلام تا دوره اسلامی به نمایش گذاشته شده است. شمار این اشیا مجموعا به 12 هزار قطعه می‌رسد که 2300 قطعه آن، در فهرست ملی ایران به ثبت رسیده‌اند.

طبقه هم‌کف و زیرزمین موزه آذربایجان

در این طبقه اشیای دوره پیش از تاریخ تا ورود اسلام به ایران به نمایش درآمده است. سفالینه‌های تپه‌ اسماعیل‌آباد با قدمت هفت هزار ساله و سنگ‌های معدنی سرپانتین (سنگ صابون) که از جیرفت کشف شده و روی آن‌ها تصاویری از گیاهان و حیوانات حک شده، از جمله شاخص‌ترین اشیای به نمایش درآمده در این بخش موزه از دوره پیش از تاریخ است. علاوه بر این مجسمه یک زن متعلق به سه هزار سال پیش و ظروفی از دوره‌های پیش از میلاد در این بخش در معرض دید عموم قرار دارد.

یکی از جالب‌ترین دیدنی‌های موزه، اجساد مرد و زنی است که در سال 1999 میلادی (1378 خورشیدی) در کاوش‌های انجام‌‌شده در اطراف مسجد کبود به دست آمده و به هزار اول پیش از میلاد تعلق دارد.

روی دیوار شمالی این بخش از موزه، سنگی که «بسم‌الله» نامیده می‌شود، نصب شده است. این سنگ یک اثر هنری عظیم است که توسط یکی از هنرمندان معاصر ایرانی به وجود آمده و کتیبه‌ای به سبک جدید به شمار می‌آید.

طبقه اول موزه آذربایجان

برای دیدن اشیای دوره پس از اسلام باید به این طبقه مراجعه کنید. قدیمی‌ترین اشیای این قسمت به قرن نهم میلادی تعلق دارد و از اطراف شهر نیشابور به دست آمده است. وجود لعاب سفید و نقش و نگار اسلامی و کوفی در این اشیا که می‌توان تحول آن را تا دوره قاجار در تزئین ظروف مشاهده کرد، از جمله ویژگی‌های شاخص آن‌ها به شمار می‌آید. در این بخش امکان مشاهده سکه‌های ضرب‌شده در ادوار مختلف حکومت‌های ایران، از پیش از تاریخ تا دوره قاجاریه (قرن نوزدهم) نیز وجود دارد. ظروف سفالی دوره‌های مختلف و مهر‌های قدیمی، چندین سنگ قبر، مجسمه و پیکره انسانی و چند نمونه از سنگ‌های کتیبه‌دار در این بخش به نمایش درآمده است. یکی از اشیای جالب این بخش از موزه، قفلی رمزدار است که در اواخر قرن یازدهم میلادی ساخته شده است. فناوری به کار رفته در این قفل 900 ساله، بسیار حیرت‌آور و نبوغ‌آمیز است.

მუზეუმები

موزه ایلخانان مراغه روایتگر دوره‌ای که مراغه در اوج بود

دوره ایلخانان برای مراغه اهمیت فراوان دارد، از این رو موزه ایلخانان مراغه برای نمایش آثار و اشیای به جا مانده از این دوره بنا نهاده شده است.

Share

موزه‌ها نمایان‌گر فرهنگ و سبک زندگی مردمان هر سرزمین هستند و در آن‌ها زبده‌ترین آثار مربوط به هر تمدن گرد می‌آید. در مراغه که به عنوان یکی از مهم‌ترین شهرهای استان آذربایجان شرقی شناخته می‌شود، موزه‌ای با نام «موزه ایلخانان» در کنار آرامگاه اوحدی مراغه‌ای، یکی از نام‌آورترین ادیبان این شهر، به وجود آمد. ساختمان موزه و آرامگاه، در بین سال‌های 1974 تا 1978 میلادی (1353 تا 1357 خورشیدی) ساخته شده است.

دوره حکومت ایلخانان مغول (قرن سیزدهم و چهاردهم میلادی) برای مراغه اهمیت فراوان دارد، زیرا این شهر در این دوره رونق پیدا کرد و به عنوان پایتخت ایران انتخاب شد. بسیاری از آثار تاریخی بر جا مانده در این شهر که برخی از آن‌ها جزء برترین میراث تاریخی ایران به شمار می‌آیند، در این دوره بنا شده است.

تاسیس و کارکرد موزه ایلخانان مراغه

موزه ایلخانان در سال 1984 میلادی (1363 خورشیدی) بنیان‌گذاری شد. در سال 1996 میلادی (1375 خورشیدی) این موزه به دلیل اهمیت سلسله ایلخانان در تاریخ مراغه، به عنوان موزه تخصصی ایلخانان نامگذاری شد. در حال حاضر در این موزه آثار ارزشمندی از دوره ایلخانان به نمایش درآمده است که چندین قطعه از سفال، کاشی و ظروف، سکه‌های دوره ایلخانی، اشیای شیشه‌ای و فلزی و چند نسخه خطی، از آن جمله‌اند. در بخشی از موزه که به بخش «کتابت» شهرت دارد، نمونه‌هایی از قرآن‌های چندصد ساله دیده می‌شود. یکی از این قرآن‌ها جزء نخستین قرآن‌هایی است که ترجمه شده است. این قرآن تزئیناتی زرنگار دارد و روی کاغذهایی نوشته شده که محصول کشور چین است.

البته در موزه ایلخانان اشیایی از دیگر دوره‌های تاریخی ایران نیز وجود دارد. برخی از این اشیا به دوره‌های ساسانیان و اشکانیان (پیش از میلاد) و صفویه (قرن هفدهم میلادی) باز می‌گردد. کتیبه‌ها و ستون مسجد تیموری شیخ بابا، گلوله توپ افشاری (قرن هجدهم میلادی)، برخی آثار مربوط به رصدخانه و گنبد تاریخی مراغه، چند شیء از دوران پیش از تاریخ و سکه‌هایی مربوط به سده‌های سوم میلادی، از برجسته‌ترین اشیای این موزه به شمار می‌روند.

مجموعه سکه موزه ایلخانان مراغه

موزه ایلخانان یکی از بزرگ‌ترین و جامع‌ترین مجموعه مسکوکات دوره ایلخانی را در خود دارد. در دوره ایلخانان گاهی سکه‌هایی برای گرامیداشت برخی مناسبت‌ها یا توزیع در جشن‌ها ضرب می‌شد و سکه‌های مسی، در معاملات روزانه رواج داشت. در آن دوره در مراغه، تبریز و سلطانیه مهم‌ترین ضراب‌خانه‌های دولتی دایر بود. در بیشتر سکه‌های دوره ایلخانان از نقوش اسلامی نظیر آیات قرآن، نام خلفای راشدین و ائمه تشیع استفاده می‌شد.

مجموعه سفال موزه ایلخانان مراغه

سفالگری به عنوان یکی از مهم‌ترین و کاربردی‌ترین هنرهای دستی دوره ایلخانی محسوب می‌شود. پیشرفت سفالگری در این دوره به اندازه‌ای بود که می‌توان آن را عصر طلایی سفالگری دانست. در این دوره تزئینات و فنون بیشتری در سفالگری به کار گرفته شد. در سفال‌های دوره ایلخانی نقوش هندسی، نقوش گیاهی، طرح‌های اسلیمی، تصاویر افراد در حین شکار یا در مجلس بزم، تصاویری از غزال، ماهی و پرندگان و خوش‌نویسی‌هایی از اشعار و ضرب‌المثل‌های فارسی دیده می‌شود. اشیای لعابدار شفاف که روی آن تصویر حیوانی با سر انسان مشاهده می‌شود، از جمله آثار قابل توجه این بخش موزه است. وجود این ظرف نشان می‌دهد در دوره ایلخانی برخی نقوش و نمادها که در دوره پیش از اسلام در ایران مورد استفاده قرار می‌گرفت، مجددا مورد توجه واقع شده است.

بخش شیشه موزه ایلخانان مراغه

در برخی دوره‌ها، شیشه‌گری در ایران به حدی مورد توجه بود که باعث شد فنون جدیدی در این خصوص به کار گرفته شود، به طوری که شیشه‌گران ایرانی موفق شدند در فن شیشه‌گری سرآمد عصر خود شوند. با این حال در دوره ایلخانی شیشه‌گران ایرانی به مصر و شام رفتند و شیشه‌گری از رونق افتاد. در موزه ایلخانان مراغه، برخی نمونه‌های ظروف و اشیای تزئینی شیشه‌ای در این عصر به نمایش درآمده که در نوع خود نادر هستند.

بخش فلز موزه ایلخانان مراغه

در این بخش موزه ایلخانان مراغه، اشیایی به نمایش درآمده که از پیشرفت هنر فلزکاری در دوره ایلخانان حکایت دارد. انواع پیه‌سوزهای مفرغی و شمعدان‌های برنزی که ریخته‌گری شده و با قلم‌زنی و طلاکوبی تزئین شده، در این بخش قابل مشاهده است.

მუზეუმები

موزه سنجش تبریز، بازدید از جذاب‌ترین ابزارهای انسانی

برخی از جذاب‌ترین ابزارهای اندازه‌گیری، در موزه سنجش تبریز به نمایش درآمده است.

Share

تبریز به خاطر موقعیت جغرافیایی خود ارتباط سریع‌تری با فناوری‌های مدرن برقرار کرده است. در واقع تبریز دروازه‌ای بوده که تجهیزات روز دنیا از اروپا و روسیه، به آن وارد و در ایران عرضه شده است. به همین دلیل، تبریز در تاریخ علم و فناوری ایران، در بسیاری زمینه‌ها «اولین» بوده است. موزه سنجش تبریز که در یکی از خانه‌های قدیمی این شهر به وجود آمده، محلی برای نمایش ابزار سنجش و اندازه‌گیری در روزگار گذشته به شمار می‌آید. برخی از این ابزار، مانند نخستین ساعت‌های اروپایی واردشده به ایران، برای نخستین بار در تبریز مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

خانه سلماسی و تبدیل آن به موزه سنجش

موزه سنجش تبریز در خانه‌ای قدیمی به نام «خانه سلماسی» قرار دارد. این خانه در اوسط دوره قاجار و در سال 1874 میلادی (1253 خورشیدی) ساخته شده است. خانه در محله مقصودی واقع است، محله‌ای قدیمی در میانه شهر تبریز که بناهای تاریخی زیادی در آن دیده می‌شود. همسایگی خانه سلماسی با عمارت شهرداری که عمارت میدان ساعت نیز نامیده می‌شود، جالب توجه است. بر بالای این برج که بیش از 30 متر ارتفاع دارد، یک ساعت بزرگ نصب شده است. این ساعت چهار صفحه دارد تا همه مردم بتوانند از چهار جهت، زمان را ببینند. این ساعت هر 15 دقیقه زنگ می‌خورد و زمان را به مردم شهر اعلام می‌کند.

خانه سلماسی در سال 1995 میلادی (1374 خورشیدی) مورد بازسازی قرار گرفت و پس از شش سال به موزه سنجش تبدیل شد. موزه در سه قسمت غربی، شرقی و شمالی خانه سلماسی به بهره‌برداری رسیده و مجموع مساحت آن 875 متر مربع است.

قسمت‌های مختلف موزه سنجش تبریز

اهمیت سنجش و اندازه‌گیری به حدی است که زندگی انسان به آن گره خورده است. از این رو از گذشته‌های دور، انسان به ساخت ابزاری برای سنجش روی آورده است. این ابزار گاهی باید به حدی دقیق می‌بود که به کوچک‌ترین اختلاف وزن یا اختلاف دما حساسیت نشان می‌داد. به همین دلیل علم اندازه‌گیری یکی از دقیق‌ترین علم‌های گذشته‌های دور بود و در ساخت ابزار مورد استفاده در آن، علم روز زمان به کار گرفته می‌شد.

تالارهای اصلی

در تالار اول، ابزار مقیاس زمان به نمایش درآمده است. اسطرلاب مسطح و کره نجومی برنجی متعلق به دوره قاجار (قرن نوزدهم) از جمله این اشیا به شمار می‌رود. ابزار به نمایش‌درآمده در این بخش از موزه برای حل مسائل نجومی، محاسبه تقویم، شناسایی فاصله زمین و خورشید و سیارات، تعیین وقت ماه‌گرفتگی و خورشیدگرفتگی، شناسایی اوقات شرعی، شناسایی جهت‌های اصلی و فرعی و تعیین سمت قبله و تعیین روزهای آفتابی و بارانی هفته و ماهِ پیشِ رو، مورد استفاده قرار می‌گرفت.

تالار دوم، به ابزار مورد استفاده در رصدهای آسمانی تعلق دارد. در این بخش چندین تلسکوپ که از کشورهایی همچون فرانسه به ایران وارد شده به نمایش درآمده است. همچنین تابلوهایی حاوی اطلاعات علمی و تاریخی درباره ابزارهای تاریخی سنجش سماوی، در معرض دید بازدیدکنندگان قرار داده شده است.

سه تالار دیگر مجموعه، به نمایش ساعت‌هایی اختصاص دارد که بیشتر آن‌ها در آلمان، فرانسه و سوئیس ساخته شده‌اند. این ساعت‌ها از جنس مفرغ و برنز هستند و روی آن‌ها روکش طلا یا چوب کشیده شده است. برخی از ساعت‌ها نیز تزئیناتی از میناکاری و سرامیک دارند. قدمت برخی ساعت‌های به نمایش گذاشته شده، به بیش از 200 سال می‌رسد.

زیرزمین موزه سنجش تبریز

در زیرزمین ابزارهای نوین سنجش به نمایش درآمده است. ترازوهای ظریف زرگری، ترازوهای چدنی رومیزی روسی که برای توزین خوار و بار مورد استفاده قرار می‌گرفت، ترازوهای طبی آزمایشگاهی، ترازوی نوزادان، ترازوی توزین ابریشم، ترازوهای فولادی در اندازه‌های مختلف، قپان‌های بزرگ که برای سنجش وزن کالاهای سنگین و حجیم کاربرد داشت، سنگ‌های وزنه که در ترازو مورد استفاده قرار می‌گرفت، ترازوهای عقربه‌ای، پیمانه‌های مربوط به مایعات و فرآورده‌های نفتی، پمپ‌بنزین دستی و ابزار مختلف مورد استفاده در مشاغلی همچون بقالی، بزازی و علافی، اشیای متنوع و جالبی است که در زیرزمین امکان مشاهده آن وجود دارد.

قسمت غربی موزه سنجش تبریز

در بخش غربی موزه که در گذشته محل استراحت اهالی منزل در فصل بهار بوده، ابزارهای تخصصی هواشناسی و زمین‌شناسی به نمایش درآمده است. دماسنج‌های مختلف، باران‌سنج، خط‌کش و گونیا، پرگار، درون‌سنج و برون‌سنج، قطب‌نما و برخی ابزار فرعی سنجش، همچون روغن‌سنج، آب‌سنج و دورِ موتور سنج اتومبیل، مترهای تاشو و نخستین نسل ماشین‌حساب در این بخش وجود دارد.

یکی از اشیای جالب موجود در موزه، فسیل درختی چهار میلیون ساله است که در حیاط موزه قرار گرفته است. این فسیل چند سال پیش در دشت مغان کشف و در موزه قرار داده شد. کارشناسان معتقدند این درخت در دوره آخر زمین‌شناسی (پلیوسن سنوزوئیک) رشد کرده و پس از مدفون شدن، به سنگ سیلیسی تبدیل شده است.

მუზეუმები

موزه استاد شهریار، هم‌زیستی با شاعر پرآوازه معاصر ایرانی

موزه استاد شهریار در محله مقصودیه تبریز قرار دارد و در آن اشیا و وسایلی مربوط به این شاعر پرآوازه معاصر ایران به نمایش درآمده است.

Share

همه ملت‌ها شاعران و ادیبان خود را به عنوان افرادی که در حفظ و اعتلای فرهنگ‌شان کوشیده‌اند، گرامی می‌دارند. در ایران نیز از دیرباز، شاعران و ادیبان جایگاهی والا داشته‌اند و همواره مورد احترام بوده‌اند. شاعران بزرگ ایرانی، همگی در تقویم ایران روزهای مخصوصی به عنوان یادبود دارند. مردم معمولا در این روزها بر سر مزار آنان گرد می‌آیند و به مرور آثار و خدمات آنان می‌پردازند.

در بین شاعران معاصر نیز چهره‌های فراوانی در ایران به شهرت و احترام دست یافته‌اند. استاد شهریار یکی از این چهره‌هاست که علاوه بر بنای یادبودی که در مقبرۀالشعرای تبریز به احترام وی و چند تن از شاعران تبریزی ساخته شده، موزه‌ای نیز دارد.

شهریار که بود؟

سید محمد حسین بهجت تبریزی در سال 1906 میلادی (1285 خورشیدی) در تبریز متولد شد. وی فرزند یک وکیل بود و در اشعارش، «شهریار» تخلص می‌کرد. پدر شهریار خوش‌نویس متبحری بود و در مبارزات مشروطه‌خواهان علیه استبداد، شرکت داشت. در سال 1921 میلادی (1300 خورشیدی)، شهریار تحصیلات مدرسه‌ای خود را به پایان برد و برای ادامه تحصیل به تهران رفت. وی تا سه سال بعد در دارالفنون به تحصیل پرداخت و بعد از آن، به مدرسه طب رفت. نقل شده که شهریار در حالی که تنها هفت ماه به پایان تحصیلات پزشکی‌اش باقی بود، دلباخته دختری شد و از وی پاسخ منفی شنید. این اتفاق به قدری در روحیات شهریار اثر گذاشت که موجب شد تحصیل را ترک کند و به صورت جدی به شعر روی آورد.

شهریار تا پایان عمرش از عشق سرود و به یکی از برجسته‌ترین شاعران معاصر ایران تبدیل شد. منظومه «حیدر بابایه سلام» که از شاهکارهای ادبیات ترکی آذربایجانی به شمار می‌آید و به عنوان میراث ناملموس ملی ایران به ثبت رسیده، یکی از بزرگ‌ترین آثار اوست. شهریار در بیشتر گونه‌های شعر کلاسیک فارسی آثاری را خلق کرده است.

شهریار در 18 سپتامبر 1988 (27 شهریور 1367) در خانه خود در تبریز وفات یافت و طبق وصیتش در مقبرۀالشعرای این شهر، در کنار مزار چندین تن از شاعران تبریزی، به خاک سپرده شد.

درباره موزه استاد شهریار

محلی که امروزه به عنوان موزه استاد شهریار شناخته می‌شود، سومین منزل اوست. شهریار این خانه را در سال 1968 میلادی (1347 خورشیدی) خرید و 20 سال پایانی عمر خود را در آن گذراند. وی در این خانه بسیاری از اشعار خود را سرود و بارها میزبان چهره‌های هنری و ادبی ایران‌زمین بود. پس از درگذشت شهریار، این خانه از سوی شهرداری تبریز خریداری و به موزه تبدیل شد. بیشتر اشیایی که در این موزه به نمایش گذاشته شده، وسایل و دست‌نوشته‌های استاد شهریار است که از طرف خانواده وی اهدا شده است. علاوه بر این در سال 1991 میلادی (1370 خورشیدی) فراخوانی برای دریافت اسناد به جا مانده از استاد شهریار منتشر شد و پس از آن، اسناد و وسایل بسیاری به موزه اهدا شد.

در مجموع بیش از 500 قطعه لوازم شخصی و وسایل مورد استفاده استاد شهریار در این موزه قابل مشاهده است. کتاب‌ها، کیف، عصا، آثار چاپ‌شده، دفاتر شعر، اوراق دست‌نویس، قرآنی که خودِ شهریار آن را با خط نسخ نوشته است، نوشت‌افزار، آلبوم‌های عکس و هدایایی که به وی اهدا شده، در این موزه نگهداری می‌شود.

در زیرزمین این خانه کوچک، عکس‌هایی از دوره‌های مختلف زندگی استاد به نمایش درآمده است. در این زیرزمین حوض کوچکی قرار دارد که احساسی شاعرانه به فضا می‌بخشد. استاد شهریار در زمان حیات خود سه‌تار می‌نواخت. سه‌تار معروف استاد شهریار که با آن انس فراوان داشت، در زیرزمین موزه در معرض دید عموم قرار دارد.

خانه استاد شهریار در دهه 1950 میلادی (1330 خورشیدی) ساخته شده است. زیربنای آن حدود 250 متر مربع است و دو طبقه دارد. این خانه در سال 2007 میلادی (1386 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

موزه استاد شهریار در کجا قرار دارد؟

این موزه در محله مقصودیه، یکی از محلات قدیمی شهر تبریز واقع شده است. در نزدیکی این منزل، بناهای تاریخی متعددی از جمله خانه بهنام، موزه سنجش، عمارت ساعت و خانه قدکی قرار دارد. از این رو گردشگران ضمن بازدید از این منزل می‌توانند از چندین اثر تاریخی دیگر نیز دیدن کنند.

მუზეუმები

موزه تاریخ طبیعی تبریز، محلی برای آشنایی با طبیعت شمال شرق ایران

دیدار از موزه تاریخ طبیعی تبریز، راهی مناسب برای آشنایی با حیات وحش و طبیعت آذربایجان شرقی محسوب می‌‌شود.

Share

در میان انواع موزه‌ها، موزه‌های تاریخ طبیعی به ترسیم تنوع‌های زیستی و جانوری هر منطقه می‌پردازند و از این نظر، بسیار جالب و دیدنی هستند. در ایران چندین موزه تاریخ طبیعی وجود دارد که موزه تاریخ طبیعی تبریز، یکی از جذاب‌ترین آن‌ها به شمار می‌رود. این موزه 200 متر مربع مساحت دارد، با این حال در همین مساحت کوچک، پیکره گونه‌های فراوانی از حیوانات را در معرض دید گردشگران قرار داده است.

ویژگی‌ها و اهمیت موزه‌های تاریخ طبیعی

موزه‌های تاریخ طبیعی محل ثبت و طبقه‌بندی نمونه‌ها و شواهد مربوط به طبیعت هستند. انسان امروزی فرصت کمتری برای حضور در طبیعت و بازگشت به اصل خویش پیدا می‌کند، از این رو می‌توان موزه‌های تاریخ طبیعی را تسهیل‌گر حضور انسان در طبیعت دانست؛ مکان‌هایی که فرصتی را برای خودآگاهی بشر فراهم می‌آورند. در این نوع موزه‌ها، تلاش می‌شود جانوران همان گونه که در طبیعت حضور داشته‌اند، به بازدیدکنندگان معرفی شوند تا تنوع و زیبایی آفرینش به چشم آنان بیاید.

ارتقای ارتباط انسان و طبیعت، افزایش دانش در زمینه حیات وحش و اهمیت گونه‌های جانوری و گیاهی در زندگی انسان، ارائه سیمای اکولوژیک طبیعت و طبقه‌بندی میراث‌های طبیعی، مهم‌ترین اهداف ایجاد موزه‌های تاریخ طبیعی هستند.

یکی از مهم‌ترین فنونی که برای آماده‌سازی موزه‌های تاریخ طبیعی به کار می‌رود، «تاکسیدرمی» یا «آکنده‌سازی» است که امکان نگهداری پیکر جانوران برای درازمدت و نمایش آن‌ها را فراهم می‌آورد. باور غلطی در بین برخی افراد وجود دارد که بر اساس آن، تاکسی‌درمی را حاصل تزریق برق به بدن جانور زنده می‌دانند، در حالی که در این روش پوست حیوان تلف‌شده را جدا می‌کنند و چربی‌ها و گوشت‌های اضافی آن را می‌زدایند. سپس پوست دباغی می‌‌شود. در مراحل بعدی، قالب‌سازی انجام می‌گیرد و در نهایت چشم‌ها و اندام‌های دیگری که از بدن جدا شده، به آن افزوده‌ می‌شود. بدین ترتیب پیکره‌ای کامل یا از سر و گردن یا بخش‌هایی از بدن حیوان، به دست می‌آید. در موزه تاریخ طبیعی تبریز نیز با استفاده از این فن، نمونه‌هایی از حیوانات فراهم آمده است.

تاریخچه و ویژگی‌های موزه تاریخ طبیعی تبریز

این موزه در سال 1993 میلادی (1372 خورشیدی) در تبریز گشایش یافت. فضای داخلی این موزه به شکلی طراحی شده که علاوه بر ظاهر هر جانور، محیط زندگی او نیز برای گردشگران بازسازی شود.

در بخشی از موزه، نمونک‌های مربوط به جانوران منقرض‌شده قرار داده شده است. بدین ترتیب بازدید از موزه حیات وحش تبریز، گردشگران را به میلیون‌ها سال پیش و زمان سلطه دایناسورها در زمین می‌برد. در این بخش همچنین پیکره تاکسیدرمی چند پرنده از گونه‌های اهلی و شکاری در کنار چند اسکلت از برخی گونه‌های نادر جانوری نگهداری می‌شود.

بخش دوم موزه که نسبت به بخش دیگر کمی بزرگ‌تر است، به نمایش پیکره‌های تاکسیدرمی پستانداران، خزندگان، پرندگان و آبزیان اختصاص دارد. در کنار هر پیکره، اطلاعات کاملی درباره گونه به نمایش درآمده و سکونت‌گاه وی در معرض دید قرار گرفته است.

در مجموع در موزه تاریخ طبیعی تبریز 60 گونه پستاندار، 92 گونه پرنده، 15 گونه خزنده، هفت گونه آبزی، دو نوع سنگواره، چهار اسکلت حیوانی، چند نمونه از سخت‌پوستان و بندپایان و نمونک‌هایی از دایناسورهای دوران دوم زمین‌شناسی (حدود 50 میلیون سال قبل) قابل مشاهده است. وجود مناطق فسیلی ارزشمند در محدوده استان آذربایجان شرقی، خصوصا در مراغه، تبریز، ورزقان و شبستر، امکان ارتقای این بخش را به خوبی فراهم آورده است.

نمونه‌هایی از اردک سر سفید، درنای طناز، قوی فریادکش، فلامینگو، پلیکان سفید، آنقوت، فیلوش و چندین گونه دیگر از پرندگان و جانوران مربوط به زیستگاه‌های آبی و تالابی استان آذربایجان شرقی، در این موزه قابل مشاهده است. از بین گونه‌های بومی استان آذربایجان شرقی، پیکره‌های تاکسی‌درمی سیاه‌خروس قفقازی به عنوان گونه شاخص زیست‌بوم ارسباران، قرقاول ارسباران، کبک، کبک چیل و دراج نیز در این موزه قرار دارد.

მუზეუმები

موزه شهرداری تبریز، بازدیدی از تاریخ «شهر اولین‌ها»

تبریز به شهر اولین‌ها معروف است و موزه شهرداری تبریز، برای نمایش گوشه‌هایی از این اولین‌ها تاسیس شده است.

Share

تبریز یکی از شهرهای پیش‌روی ایران به شمار می‌آید و بسیاری از نهادها و پدیده‌ها، برای نخستین بار در این شهر ظهور پیدا کرده است. یکی از این پدیده‌ها، «موزه شهرداری تبریز» است که به عنوان نخستین موزه مربوط به شهرداری‌های ایران در ساختمانی که به «برج شهرداری» یا «برج ساعت» شهرت دارد، واقع شده است. عمارت شهرداری در میدان شهرداری یا میدان ساعت، در مرکزی‌ترین نقطه شهر و در منطقه‌ای تاریخی قرار دارد.

تاریخچه موزه شهرداری تبریز

در سال 1935 میلادی (1314 خورشیدی) طرح ساخت ساختمانی جدید برای شهرداری تبریز عملیاتی شد. برای این کار گورستانی مخروبه به نام «نوبر» را که در مرکز شهر قرار داشت انتخاب کردند. ساخت این بنا، زیر نظر مهندسان آلمانی انجام شد و شش سال به طول انجامید. در نهایت یکی از مهم‌ترین ساختمان‌های اداری تبریز به بهره‌برداری رسید. این ساختمان امروز هم محل برگزاری جلسات مهم مسئولان شهری است، ولی بخش‌های زیادی از آن تغییر کاربری پیدا کرده و به موزه تبدیل شده است؛ از جمله زیر زمین این کاخ که به عنوان موزه شهرداری تبریز شناخته می‌شود.

این موزه در سال 2007 میلادی (1386 خورشیدی) تاسیس شد. زیربنای اختصاص‌یافته به موزه شهرداری تبریز نزدیک 800 متر مربع است. موزه نه تنها آثار و اشیای مربوط به شهرداری تبریز را به نمایش گذاشته، بلکه جلوه‌های بی‌نظیری از فرهنگ و تاریخ این شهر را نیز در معرض دید عموم قرار می‌دهد.

بخش‌های موزه شهرداری تبریز

برای بهره‌مندی بهتر بازدیدکنندگان، چندین تالار مختلف در موزه شهرداری تبریز تعبیه شده که به نمایش هدایای مقامات و شخصیت‌ها به شهرداران تبریز، ظروف چینی، سفرنامه‌های مربوط به تبریز و مهم‌ترین محصولات این شهر اختصاص دارد. برخی از مهم‌ترین تالارهای موزه شهرداری تبریز عبارتند از:

تالار دوربین‌های قدیمی

نخستین بار دوربین‌های فیلمبرداری و عکاسی، از تبریز به ایران وارد شدند. در این تالار نمونه‌های مختلفی از دوربین‌ها به نمایش گذاشته شده است. بیشتر اشیای این بخش از موزه را یکی از مجموعه‌داران و عکاسان تبریزی به آن اهدا کرده است.

تالار فرش

فرش تبریز آوازه‌ای جهانی دارد. این بافته پر نقش و نگار، از گذشته‌های دور سندی از هویت و فرهنگ ایران بوده است. در تالار فرش، مجموعه‌ای بی‌نظیر و نفیس از فرش‌ها و تابلوفرش‌های نفیس گرد آمده است. قدمت برخی از این آثار به بیش از 80 سال می‌رسد.

بزرگ‌ترین فرش ایران با مساحت 111 متر مربع، دو تخته فرش بسیار نفیس که در سال‌های 1923 و 1941 میلادی (1312 و 1320 خورشیدی) بافته شده‌اند و به «خواهران دو قلو» شهرت دارند، در کنار 12 تخته فرش که هر کدام با مراحل ساخت شهرداری تبریز ارتباط دارند، در این تالار در معرض دید عموم قرار دارد.

تالار اسناد

بازدید از این تالار، نمونه‌های کم‌نظیری از اسناد تاریخی مربوط به شهرداری تبریز را پیشِ روی شما قرار خواهد داد! در این تالار کتاب‌ها، نسخه‌های خطی و نامه‌های رسمی زیادی نگهداری می‌شود که هر کدام بیانگر بخشی از تاریخ و فعالیت‌های شهرداری تبریز هستند.

تالار صدا

یکی از جذاب‌ترین قسمت‌های موزه شهرداری تبریز، محلی است که مجموعه شخصی یکی از هنرمندان تبریزی در آن به نمایش درآمده است. در این بخش، انواع سازهای کلاسیک، ملی و محلی در کنار رادیو، تلویزیون و تلفن‌های قدیمی در معرض دید قرار دارد.

تالار شهدا

تهاجم صدام به ایران، جنگی هشت ساله را به وجود آورد که در آن، ایران با افتخارآفرینی و فداکاری جوانان خود موفق شد هجوم همه‌جانبه دشمن را دفع کند. در این تالار مدارک، تصاویر و دست‌نوشته‌هایی از شهدای تبریزی وجود دارد.

تالار حکمت

در تاریخ تبریز چهره‌های علمی و مذهبی فراوانی ظهور پیدا کرده‌اند. علامه امینی، علامه طباطبایی و علامه جعفری، سه تن از علمای دینی نام‌آور شهر تبریز هستند که این تالار برای معرفی آنان به وجود آمده است.

تالار صنعت چاپ

نخستین چاپخانه ایران در تبریز به وجود آمده است. به همین مناسبت تالاری در موزه شهرداری تبریز برای معرفی تاریخ صنعت چاپ در ایران تاسیس شده تا نقش تبریز در پیشرفت این صنعت را نمایش دهد.

تالار اطفائیه

نخستین مرکز آتش‌نشانی ایران نیز در تبریز ساخته شده است، بنابراین بی‌دلیل نیست که در موزه شهرداری تبریز، تالاری برای نمایش نخستین ابزارها و ماشین‌آلات اطفای حریق در ایران، به وجود آید.

მუზეუმები

موزه عصر آهن تبریز، سفری به گورستانی باستانی

در جریان یک عملیات حفاری، 38 گور در تبریز یافت شد که امروز به عنوان «موزه عصر آهن تبریز» شناخته می‌شود.

Share

در تبریز موزه‌هایی برای نمایش جلوه‌های مختلف حیات چند هزار ساله انسان در این منطقه ایجاد شده است که موزه عصر آهن، یکی از آن‌ها به شمار می‌رود. موزه‌ای که مجموعه‌ای از گورهای باستانی است و حضور در آن، تجربه‌ای ویژه از محیطی خاص و متفاوت در اختیار گردشگران قرار می‌دهد. موزه عصر آهن در نزدیکی مسجد کبود تبریز قرار دارد. گورها و اشیای به نمایش گذاشته شده در آن، حدود 3500 سال قدمت دارند و به عصر آهن مربوط هستند. از این رو این موزه را «موزه عصر آهن» نام نهاده‌اند. این موزه در سال 2000 میلادی (1379 خورشیدی) به عنوان اثر ملی، به ثبت رسیده است. این دوره گستره‌ای از حدود 1500 قبل از میلاد تا 500 قبل از میلاد را در بر می‌گیرد.

عصر آهن و ویژگی‌های تاریخی آن

عصر آهن سومین و آخرین دوره تقسیم‌بندی اعصار پیش از تاریخ است. این دوره گستره‌ای از حدود 1500 تا 500 قبل از میلاد را در بر می‌گیرد. تبدیل سنگ آهن به آهن، به خاطر وجود ناخالصی‌های فراوان آن، دانشی قابل توجه لازم داشت. این ماده مهم علاوه بر ساخت و ساز، در ساخت جنگ‌افزار نقش داشت، از این رو دستیابی به دانش ذوب آهن و ساخت ابزار آهنی، عاملی برای قدرت‌یافتن و اعمال قدرت در حکومت‌های باستانی به شمار می‌رفت.

شکل ظاهری موزه عصر آهن تبریز

در سال 1997 میلادی (1376 خورشیدی) در حین انجام عملیات خاک‌برداری، مجموعه‌ای از 38 گور باستانی کشف شد. در سال 2006 میلادی (1385 خورشیدی) عملیات ساخت موزه عصر آهن به عنوان نخستین موزه صحرایی ایران، آغاز و یک سال بعد، درهای آن به روی عموم باز شد.

اجساد در محوطه‌ای تپه‌ای دفن شده‌اند. از این رو عمق گورها با هم تفاوت دارد. طراحی موزه به شکلی است که مسیر عبور بازدیدکنندگان پایین‌تر از محل دفن افراد است. بدین ترتیب بازدید از بقایای اجساد آسان‌تر است.

ورود به موزه از دری کوچک صورت می‌گیرد. سپس چند راه‌پله مسیر رسیدن به محل اصلی موزه را برای گردشگر نمایان می‌کنند. موزه مکانی تاریک در عمق هشت متری زمین است که در جای‌جای آن، پله‌های چوبی کوچک و دیوارهایی کاه‌گلی به چشم می‌خورد. هوای موزه به دلیل قرار گرفتن در مسیر رودخانه، رطوبت زیادی دارد و چند تهویه برای کاهش رطوبت محیط در آن نصب شده است.

بخش‌های موزه عصر آهن تبریز

نخستین بخش موزه، گورهای کشف‌شده است. کارشناسان سن و جنسیت هر کدام از اجساد دفن‌شده را استخراج و در کنار هر گور درج کرده‌اند. یکی از موارد جالب در دفن اجساد در این گورستان، شکل قرارگیری اجساد است. مردمان آن دوره اعتقاد داشته‌اند انسان باید به همان شکل که به دنیا آمده دفن شود، به همین خاطر آنان را به شکل جنین دفن می‌کردند. در میان همه اجساد، یکی به این شکل دفن نشده است. کارشناسان معتقدند این جسد انعطاف لازم برای دفن‌شدن به این شیوه را نداشته است. گورهای مربوط به نوزادان، ظاهری ساده و اندازه‌ای کوچک دارد و برخی گورها که به نوجوانان تعلق دارد، مربعی‌شکل است. بیشتر گورهای این مجموعه به افرادی با سنین پایین تعلق دارد.

در بخش دیگری از این موزه اشیای به دست‌آمده از اکتشاف گورهای موجود در موزه جمع‌آوری شده است. بیشتر این اشیا سفال‌هایی هستند که همراه با اجساد دفن شده بودند. هر گور متناسب با فردی که در آن دفن شده، اشیای مخصوصی داشته است، مثلا کودکان با اسباب‌بازی، زنان با زیورآلات و مردان با ابزارهای جنگی دفن شده‌اند. معمولا به همراه افرادی که از تمکن مالی بیشتری برخوردار بوده‌اند، اشیای بیشتری دفن شده‌ است.

با وجود آن که زنان بر پهلوی چپ و مردان بر پهلوی راست دفن شده‌اند، صورت همه اجساد، رو به شمال دارد. این نحوه دفن مردگان، به خاطر اعتقاد مردم آن دوره به آیین میتراییسم (مهرپرستی) بوده است. دیواره پیرامونی اجساد به شکل خاصی سنگ‌چینی شده‌اند که احتمالا نمادی از رحم مادر است. بقایای موجود در گورها دانشمندان را به این نتیجه رسانده که حداقل برخی اجساد به مردم کوچ‌نشین تعلق داشته و جسد آن‌ها، پس از دفن در یک مکان دیگر، به این جا آورده شده است. برخی اجساد در این جابجایی آسیب فراوان دیده است، ولی چنین تغییر مکانی، از اهمیت فراوان این مکان در نزد مردمان آن دوره حکایت دارد.

მუზეუმები

موزه محرم تبریز، مکانی برای آشنایی با سنت‌های مردم آذربایجان

محرم یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگ عامه ایران است و موزه محرم تبریز، محلی است که می‌توان در آن اطلاعات جالبی درباره سنت‌های مردم آذربایجان در ماه محرم به دست آورد.

Share

محرم، نخستین ماه تقویم هجری قمری است. دهمین روز این ماه (عاشورا)، سالروز شهادت امام حسین(ع)، سومین پیشوای شیعیان و یاران ایشان در کربلاست. امام حسین الگوی آزادی‌خواهی و مبارزه با ظلم است که حاضر نشد به هیچ وجه با یزید، حاکم ظالم زمان خود سازش کند. به همین دلیل هنگامی که به دعوت مردم کوفه، قصد داشت به آن جا سفر کند، در راه لشکری عظیم جلوی او را گرفتند. سپس در جنگی نابرابر او و یارانش را به شهادت رساندند و خاندانش را به اسارت بردند. امروز، محرم پاسداشتی از این فداکاری عظیم است و در سراسر جهان، آیین‌های ویژه‌ای برای گرامی‌داشت آن برگزار می‌شود.

در ایران نیز عزاداری‌های محرم، بخشی از فرهنگ هر قوم و منطقه شده است. به طوری که در هر نقطه از ایران، نمادها و سنت‌های ویژه‌ای در استقبال از محرم و برگزاری عزاداری امام حسین و یاران ایشان به وجود آمده است. در ایران، شیوه و سنت‌های عزاداری در میان آذری‌زبان‌ها، خاص و منحصر به فرد و در میان ایرانیان زبانزد است. از این رو در تبریز، موزه‌ای با عنوان «موزه محرم» به وجود آمده تا گوشه‌ای از این سنت‌ها و آداب را گردآوری کند و در معرض دید علاقمندان قرار دهد.

ویژگی‌های موزه محرم تبریز

موزه محرم را می‌توان در زمره موزه‌های مردم‌شناسی دسته‌بندی کرد؛ موزه‌ای که قصد دارد بخشی از فرهنگ عامه در پاسداشت محرم را به نمایش بگذارد. در این موزه بخشی از نشانه‌های نمادین و آیین‌های محرم در آذربایجان شرقی به نمایش درآمده است. مجسمه ذوالجناح (اسب امام حسین)، انواع طوق، پرچم، گهواره‌های کوچک، چراغ، شمع و نوشته‌های مربوط به سوگواری و تعزیه‌خوانی، نقاشی‌های قدیمی و بیرق‌های دارای شمایل، در این موزه قابل مشاهده است.

قسمت‌های مختلف موزه محرم تبریز

در ورودی موزه، مجسمه‌ای که نماد ذوالجناح، اسب امام حسین است، به چشم می‌خورد. طبقه اول موزه به نمایش پرچم‌ها و برخی ابزارهای نمادین عزاداری مانند گهواره و چراغ اختصاص دارد. یکی از ابزارهایی که در این قسمت به نمایش درآمده، طوق است. طوق پرچم مخصوصی است که زبانه فولادی بلندی دارد. در موزه 10 طوق قدیمی از روستاهای مختلف آذربایجان شرقی گرد آمده است، از جمله علم متعلق به روستای اسفنجان اسکو، طوق عزاداری روستای خشکناب هریس، طوق عزاداری روستای تازه‌کند هریس، علم عزاداری روستای لیوارجان جلفا و دو علم موسوم به حضرت عباس از روستاهای زاویه و سیه سران شهرستان جلفا. تنوع این طوق‌ها به تنهایی از گوناگونی آیین‌ها و شیوه‌های برگزاری عزاداری محرم در این استان حکایت دارد. قدیمی‌ترین طوق موجود در موزه به محله بازار شهر اهر تعلق دارد که در سال 1243 هجری قمری (1827 میلادی) ساخته شده است.

در طبقه دوم نیز ابزارهای دیگر مربوط به تعزیه‌خوانی و پرده‌خوانی به نمایش درآمده است. چندین تشت که به مراسمی موسوم به «تشت‌گذاری» تعلق دارد، در این قسمت موزه قابل مشاهده است. مردم در این مراسم تشت‌ها را پر از آب می‌کردند. این آب نشانی از تشنگی کودکان امام حسین در روز عاشورا بود و پس از پایان مراسم عزاداری بین مردم توزیع می‌شد. علاوه بر این چندین سماور زغالی که در طول سال‌ها برای پذیرایی از عزاداران محرم مورد استفاده قرار می‌گرفت در کنار چندین ساز، شامل قره‌نی، سنج و طبل، در موزه قرار داده شده است.

موزه محرم در کجا قرار دارد؟

خانه دکتر صحتی که یکی از پزشکان مشهور دوره قاجار و اوایل پهلوی (اوایل قرن بیستم) بود، به عنوان موزه محرم شناخته می‌شود. دکتر ابوالقاسم صحتی پزشکی حاذق بود و به خاطر ارادتش به امام حسین، در ایام محرم منزل خود را به محلی برای برگزاری مراسم عزاداری تبدیل می‌کرد. پس از مرگ دکتر صحتی، فرزندان او نیز این سنت را ادامه دادند. هم‌اکنون این خانه به عنوان موزه محرم شناخته می‌شود، ولی سنت برپایی مراسم عزاداری در 10 روز اول محرم، کماکان برقرار است.

خانه دکتر صحتی 409 متر مربع مساحت دارد و در اواخر دوره قاجار ساخته شده است. نما و سر در آجری زیبای خانه، نخستین تصویری است که هر گردشگر با آن مواجه می‌شود. یک هشتی و چند پله گرد قدیمی، ورودی را به حیاط خانه متصل می‌کند. خانه یک زیرزمین و دو طبقه بنا دارد. در زیرزمین بزرگ خانه، حوض‌خانه، انباری و سردابه‌ای به وجود آمده است. در طبقه دوم یک سالن بزرگ ساخته شده که در دو طرف آن، اتاق‌هایی اختصاصی به چشم می‌خورد. از این قسمت ساختمان برای پذیرایی از مهمانان استفاده می‌شد.

نام این بنا در سال 1999 میلادی (1378 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و پس از آن، در سال 2008 میلادی (1387 خورشیدی) به عنوان موزه مردم‌شناسی محرم، مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

მუზეუმები

موزه سنگ‌نگاره‌های مراغه، مجموعه‌ای از سنگ قبرهای تاریخی

در موزه سنگ‌نگاره‌های مراغه که در محل مقبره آقالار ایجاد شده، مجموعه‌ای ارزشمند از سنگ‌نوشته‌ها و سنگ قبرهای تاریخی گرد آمده است.

Share

مقبره آقالار امروزه به عنوان موزه سنگ‌نگاره‌های مراغه شناخته می‌شود. کاوش‌هایی که تابستان 2021 میلادی (1400 خورشیدی) در محوطه مقبره صورت گرفت، به کشف گورهایی از دوره‌های مختلف اسلامی منجر شد. بدین ترتیب باید این مقبره را یکی از بزرگ‌ترین گورستان‌های دوره اسلامی در شهر مراغه دانست. مقبره آقالار در سال 1998 میلادی (1377 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مراغه، شهری زیبا و تاریخی

مراغه یکی از شهرهای مهم استان آذربایجان شرقی است که به خاطر برخورداری از طبیعتی زیبا و آثار تاریخی ارزشمند، مورد توجه گردشگران است. این شهر در دوره‌هایی از تاریخ، پایتخت ایران بود و به همین خاطر، آثار ارزشمندی از جمله رصدخانه مراغه در آن احداث شد. این رصدخانه در دوران خود یک مرکز علمی بسیار مهم بود و دانشمندان و دانشجویانی از نقاط مختلف سرزمین‌های متمدن آن روز، در آن گرد می‌آمدند.

تاریخچه موزه سنگ‌نگاره‌های مراغه

موزه در محل مقبره آقالار قرار دارد. این مقبره به عنوان یادبودی برای «میرفتاح موسوی» در سال 1761 میلادی (1175 هجری قمری) بنا شده است، هر چند به عقیده کارشناسان، باید ریشه آن را به دوره زندیه مربوط دانست. وی شاعر و عارفی به‌نام در دوره زندیه (نیمه دوم قرن هجدهم) بود. بنا پس از مدتی، در سال 1831 میلادی (1247 هجری قمری) توسط فردی به نام «حاج عباسعلی بنایی» مورد مرمت قرار گرفت. وی پس از مرگش در همین مقبره مدفون شده است. با وجود این مرمت، تا حدود سه دهه پیش، بنا به فراموشی سپرده و بخش‌های زیادی از آن دچار خرابی شده بود. پس از چند فصل مرمت و کاوش در فاصله سال‌های 1996 تا 2002 میلادی (1375 تا 1381 خورشیدی)، مقبره به موزه سنگ‌نگاره‌های مراغه تبدیل شد.

دلیل نامگذاری و ویژگی‌های موزه سنگ‌نگاره‌های مراغه

دلیل نامگذاری این مقبره به «آقالار»، دفن شدن برخی افراد صاحب نفوذ و سرشناس مراغه در آن بوده است. شاهزاده میرزا متخلص به «مجنون علیشاه»، شاعر مشهور مراغه‌ای از جمله این افراد محسوب می‌شود. مشهورترین مزار این مقبره آرامگاه سالار یحیی‌پور است. وی فرماندار مراغه بود و در سال 1945 میلادی (1324 خورشیدی) به دست افرادی ناشناس، ترور شد. بنای یادبود سالار یحیی‌پور در سال 1953 میلادی (1332 خورشیدی) ساخته شده است. پلان این مقبره به صورت مربعی با اضلاع 16 متری است و دیوارهایی دارد که ارتفاع‌شان به پنج متر می‌رسد. گنبد مرکزی بنا روی چهار ستون استوار شده است. ورودی بنا در شمال آن قرار دارد و اضلاع مختلف، به صورت قرینه نورگیرهایی دارند.

آثار موجود در موزه سنگ‌نگاره‌های مراغه

دلیل اصلی شکل‌گیری این موزه، حفاظت از سنگ‌نوشته‌ها و کتیبه‌های تاریخی موجود در این گورستان بود. عمده آثار موزه، سنگ قبرهایی مرمرین و نفیس است که در طول چند قرن، در این گورستان نصب شده است. این سنگ‌‌ها از انواع گهواره‌ای، صندوقی و تخت است و برخی از آن‌ها، به مناطق اطراف مراغه مربوط می‌شود. از نظر ارزش تاریخی، مهم‌ترین اثر موزه «سنگ صلوات» نام دارد که به صورت دو تکه ساخته شده و یک قوس جناغی را تشکیل می‌دهد. روی این اثر، عباراتی به خط نسخ نوشته شده است. با توجه به تزئینات کنگره‌ای حاشیه متن، به نظر می‌رسد این سنگ، به عنوان سر در ورودی یک بنا، به احتمال زیاد زورخانه، به وجود آمده باشد. تنوع سنگ‌ قبرهای موزه، بیانگر تنوع فرهنگی و هنری دوره‌های مختلف است.

მუზეუმები

گذری بر تاریخ هفت هزارساله سکونت انسان در حاشیه ارس در موزه خداآفرین

خداآفرین به خاطر برخورداری از منابع آبی کافی و زمین‌های مستعد، از هزاران سال پیش محلی برای استقرارهای انسانی بوده اس.

Share
استان آذربایجان شرقی با داشتن مناظر طبیعی دیدنی و پیشینه تاریخی طولانی، یکی از مطلوب‌ترین مقاصد برای گردشگران است. در این استان موزه‌های متعددی وجود دارد. موزه خداآفرین از جمله همین موزه‌هاست که در شهر خمارلو واقع شده است. آثار تاریخی گردآمده در این موزه، بیانگر تاریخ چند هزار ساله سکونت انسان در این منطقه است.

موزه خداآفرین در کجا قرار دارد؟

خداآفرین شهرستانی در شمال استان آذربایجان شرقی است. خداآفرین از شمال به رود ارس ختم می‌شود و یکی از شهرستان‌های مرزی ایران به شمار می‌آید. وسعت شهرستان نزدیک هزار و 525 کیلومتر مربع است و 3.3 درصد از مساحت استان را در بر می‌گیرد. در سال 2010 میلادی (1389 خورشیدی) شهرستان خداآفرین از شهرستان کلیبر منفک شد. شهر خمارلو مرکز این شهرستان است.
قرار گرفتن خداآفرین در میان رشته‌کوه‌های قره‌داغ و قفقاز و دسترسی به منابع آبی مناسب، کشاورزی در این منطقه را رونق داده است. سد بزرگ خداآفرین از نوع سدهای خاکی با هسته رسی است و منبعی مهم برای تامین آب کشاورزی این شهرستان به شمار می‌رود. ارتفاع سد 61 متر (ارتفاع از پی 64 متر) و طول تاج آن 390 متر است. این سد علاوه بر تامین آب کشاورزی حدود 30 هزار هکتار از اراضی پایین‌دست، نیروگاه بزرگی برای تامین برق منطقه به شمار می‌رود. خداآفرین به عنوان بخشی از منطقه آزاد تجاری ارس، نقش برجسته‌ای در مبادلات اقتصادی نیز ایفا می‌کند.
از نظر تاریخی، خداآفرین سکونت‌گاهی باستانی محسوب می‌شود. وجود پل‌های تاریخی در خداآفرین، نشان می‌دهد از گذشته‌های دور برای عبور از رود ارس و رسیدن به کرانه‌های شمالی آن، از این منطقه استفاده شده است. بر اساس برخی نقل‌ها خداآفرین محل زندگی قوم رس بوده، قومی که قرآن به صورتی کوتاه به داستان زندگی آنان اشاره کرده است. بر اساس نظر برخی مفسران مردم رس پیامبر خود را به درون چاه انداختند و بدینوسیله به عذاب الهی گرفتار شدند. 
بر اساس یافته‌ها، در زمان حکومت اورارتوها (هزاره نخست پیش از میلاد) زندگی در این منطقه رونق داشته است. برج قارلوجه، عمارت و منطقه حفاظت‌شده آینالو، غار وایقان، روستای مردانقم، کلیسای تومنیانس و پل‌های خداآفرین، به عنوان مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری و آثار تاریخی این شهرستان شناخته می‌شوند. علاوه بر این موزه خداآفرین نیز به عنوان محلی برای گردآوری آثار کشف‌شده در کاوش‌های باستان‌شناسی شهرستان تاسیس شده است و در آن اشیای مختلفی نگهداری می‌شود.

موزه خداآفرین

تاسیس موزه خداآفرین به سال 2012 میلادی (1391 خورشیدی) بر می‌گردد. در این موزه آثار کشف‌شده در کاوش‌های باستان‌شناسی منطقه نگهداری می‌شود. اشیای مفرغی و سفالی متعددی در این موزه به چشم می‌خورد که اغلب آن‌ها به هزاره دوم پیش از میلاد مربوطند. سفالینه‌های موجود، اغلب از نوع سفال‌های خاکستری یا نخودی هستند. کاسه، تنگ و کوزه، بیشترین ظرف‌های سفالی موزه را تشکیل می‌دهند. کشف این ظروف بیانگر شیوه زندگی مردمان منطقه در دوره‌های گذشته است و نشان می‌دهد آنان در فن سفالگری تبحر داشته‌اند. به جز این اشیا، در موزه خداآفرین زیورآلاتی از جنس صدف، خمیر شیشه و سنگ‌های زینتی به نمایش درآمده‌اند. دیگچه، خنجر، سرپیکان و ابزارهای جنگ و شکار، دیگر اشیای موجود در این موزه است.
با مروری بر اشیای به نمایش گذاشته شده در این موزه، مشخص می‌شود استقرارهای بشری در این منطقه به زندگی کوچ‌نشینی محدود نبوده، بلکه نوعی از زندگی یک‌جانشینی نیز در هزاره‌های پیش از میلاد، در آن جریان داشته است. همچنین در تپه‌های باستانی پاسگاه و کهنه‌تپه‌سی در نزدیکی روستای شجاعی‌لو، آثاری از استقرار دائمی انسان در هفت هزار سال پیش به دست آمده است. دیگر آثار به دست‌آمده نشان می‌دهد سکونت انسان در این منطقه علاوه بر عصر مس‌سنگی (کالکولیتیک) در دوره‌های مفرغ نیز ادامه داشته است.
მუზეუმები

موزه صفوی بناب، مجموعه‌ای از اشیای قدیمی در یک خانه تاریخی

حیاط و دو طبقه خانه سیف‌العلما به نمایش اشیای موزه صفوی بناب اختصاص دارد.

Share
در میان شهرهای استان آذربایجان شرقی، بناب به خاطر برخورداری از آثار تاریخی و جاذبه‌های گردشگری جایگاهی ویژه دارد. این شهر در شرق دریاچه ارومیه و در دامنه کوه‌های سهند، در 120 کیلومتری جنوب غربی تبریز واقع است. شرایط جغرافیایی و حاصلخیزی زمین‌های بناب، سکونت در این شهر را در طول تاریخ رونق داده است. بر اساس آثار به دست آمده از ارتفاعات جنوبی گورستان‌های قره‌قشون، این شهر در عصر صفویان (قرن شانزدهم میلادی) آبادان و پررونق بوده است. البته آثاری از زندگی دوران ماقبل تاریخ نیز در بناب به دست آمده است. موزه صفوی بناب از جمله دیدنی‌های این شهر به شمار می‌رود که در آن آثار و اشیای مربوط به بخش‌هایی از تاریخ این شهر قابل مشاهده است.

موزه صفوی بناب در کجا قرار دارد؟

این موزه در محله قدیمی گزاوشت، در خیابان بهشتی، در یکی از مناطق میانی شهر بناب قرار دارد. واقع شدن موزه صفوی بناب در خانه سیف‌العلما، از خانه‌های تاریخی این شهر، لذت بازدید از آن را مضاعف می‌کند. این خانه در دوره قاجاریه (قرن نوزدهم میلادی) تاسیس شده و قدمت آن به حدود یک و نیم قرن می‌رسد. خانه به فردی به نام شیخ علی قاضی تعلق داشته است. وی یکی از علمای مشهور بناب محسوب می‌شد که ناصرالدین‌شاه قاجار (سلطنت از 1831 تا 1896 میلادی) لقب «سیف‌العلما» را به وی اعطا کرده بود. شیخ علی قاضی در دوره خود در مقابل گروهی که به سرکردگی فردی به نام شیخ عبیدالله شمزینی به شورش برخاسته بودند، مقاومت کرد و آنان را شکست داد...
مجموع کل زیربنای موزه صفوی بناب حدود 490 متر مربع است. خانه سیف‌العلما در دو طبقه ساخته شده است. خشت و آجر اصلی‌ترین مصالح مورد استفاده در ساخت این بنای تاریخی محسوب می‌شود. ایوان جلوی عمارت که سقف آن با چهار ستون بلندِ چوبی استوار شده، شکوهی توصیف‌ناپذیر به آن بخشیده است. در میان آثار تاریخی شهر بناب، مسجد اسماعیل‌بیگ با این خانه تاریخی شباهت زیادی دارد. این مسجد در دوره صفویه ساخته شده است.
از نظر ظاهری، تزئینات زیادی در این خانه به کار رفته است، از جمله آجرکاری‌هایی به صورت اشکال هندسی در نما دیده می‌شود. نما و پلان خانه با ساختاری قرینه طراحی شده است. به‌مانند خانه‌های قدیمی ایرانی، حیاطی وسیع با حوضی در میانه و باغچه‌هایی کوچک در اطراف به چشم می‌خورد. خانه سیف‌العلما در سال 2001 میلادی (1380 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. این اثر تاریخی پس از انجام عملیات مرمت، در سال 2011 میلادی (1390 خورشیدی) به عنوان «موزه صفوی» تغییر کاربری پیدا کرد.

ویژگی‌های موزه صفوی بناب و اشیای موجود در آن

در طبقه همکف موزه صفوی، اشیای باستانی کشف‌شده در کاوش‌های باستان‌شناسی مناطق اطراف بناب به نمایش درآمده است. این اشیا در سه قسمت (پیش از تاریخ، پیش از اسلام و دوره اسلامی) تقسیم‌بندی شده‌اند. کوزه‌های سفالی و سنگ‌های ابسیدین از جمله اشیای پیش از تاریخ این بخش از موزه به شمار می‌آیند. همچنین چند پیه‌سوز، کوزه، لیوان و تنگ ساخته‌شده با سفال خاکستری در بخش پیش از اسلام و انواع گچبری‌ها به خط کوفی، کتیبه‌های نقش‌دار، کاسه و ظروف سفالی در بخش دوره اسلامی به نمایش گذاشته شده است.
در طبقه اول موزه، آثاری از دوره حکومت صفوی در هشت بخش به نمایش درآمده است:
1. نسخه‌های خطی، خط و کتابت
2. تزیینات و سازه‌های چوبی
3. تصاویر شاهنامه تهماسبی
4. قطعات خطی خطاطان دربار صفوی از جمله علیرضا عباسی، میرعماد و محمدرضا تبریزی
5. سکه
6. اشیای سفالی و کاشی
7. اشیای فلزی
8. سنگ مزارهای تاریخی و سنگ‌نوشته‌ها، شیر و قوچ سنگی و پایه ستون.
بخشی از موزه، به نمایش تصاویری از صفحات شاهنامه تهماسبی اختصاص داده شده است. این شاهنامه نسخه‌ای گران‌بها از شاهنامه فردوسی است که در قرن شانزدهم میلادی کتابت شده است. این اثر 258 صفحه نگارگری دارد و در آن افسانه‌ها، اساطیر و داستان‌های شاهنامه به شکل مصور قابل مشاهده‌اند. به ادعای کارشناسان، این اثر به خاطر ارزش بالا هنری‌اش، در عداد یکی از 10 متن هنری گران‌قیمت جهان قرار می‌گیرد. صفحات مختلف این اثر گران‌بها در موزه‌های ایران، آمریکا، کانادا و قطر نگهداری می‌شود.
البته دیدنی‌های موزه به این موارد محدود نیست. در حیاط موزه تندیس سربازان دوره صفویه و شاه اسماعیل صفوی (سلطنت از 1501 تا 1524 میلادی)، بنیان‌گذار امپراتوری صفوی، سوار بر اسب و شمشیر به دست، قرار داده شده است.
მუზეუმები

موزه قرآن و کتابت تبریز، نمایشگاهی از خدمت هنر به باورهای دینی

در موزه قرآن و کتابت تبریز شماری از قرآن‌های نفیس قدیمی و خطی قابل مشاهده است.

Share
پس از ورود اسلام به ایران، هنرمندان ایرانی پیشینه و تجربه هنری خود را به کار گرفتند و آن را به خدمت باورها و اعتقادات‌شان درآوردند. حاصل این کار، خلق آثار هنری بی‌بدیل و زیبایی شد که هنوز به عنوان مظاهر هنر اسلامی تحسین هر بیننده‌ای را بر می‌انگیزد. از جمله هنرها و فنونی که پس از اسلام در ایران رشد کرد، کتابت بود. تقدس و والامرتبگی قرآن سبب شد هنرمندان ایرانی در طول قرن‌ها بیشترین تلاش خود را برای پیاده کردن هنر خود بر آن به کار گیرند. بدن ترتیب کتابت آیات قرآنی با به‌کارگیری فنونی همچون خطاطی و کاشی‌کاری، به هنر ایرانی رنگ و بویی دیگر بخشید. در تبریز موزه‌ای با عنوان «موزه قرآن و کتابت» به وجود آمده تا در آن، قرآن‌های قدیمی و آثار حاصل از هنر کتابت به نمایش درآید. قرآن‌های نفیس و قدیمی بیشترین اشیای به نمایش گذاشته‌شده در این موزه هستند.

موزه قرآن و کتابت تبریز در کجا قرار دارد؟

موزه قرآن و کتابت تبریز در مسجد صاحب‌الامر این شهر قرار دارد. این مسجد که آن را با نام مسجد شاه تهماسب صفوی نیز می‌شناسند، از مساجد قدیمی تبریز به شمار می‌آید. گچ‌کاری‌ها، تزئینات و معماری این مسجد بسیار زیبا و چشم‌نواز است. مسجد بنایی آجری، یک گنبد و دو مناره دارد. سر در رفیع مسجد با مقرنس‌های گچی تزئین شده‌اند. از نظر ظاهری تفاوت‌هایی در گنبد و مناره‌های گنبد با دیگر مساجد دیده می‌شود.
مسجد صاحب‌الامر در مناطق مرکزی تبریز، بر کرانه مهرانه‌رود واقع شده و بنای آن به شاه تهماسب (سلطنت از 1514 تا 1567 میلادی) منسوب است. گفته می‌شود این مسجد، در ابتدا به عنوان مسجد سلطنتی در اختیار شاه تهماسب بوده است.
بر اساس شواهد تاریخی پس از حمله سپاهیان عثمانی به ایران، این مسجد به صورت کامل ویران و در دوره شاه سلطان حسین (سلطنت از 1668 تا 1726 میلادی)، آخرین شاهِ صفوی، بازسازی شد. بعدها زمین‌لرزه ویرانگر 1779 میلادی (1193 هجری قمری) خرابی‌های فراوانی بر مسجد وارد کرد، ولی حدود هفتاد سال بعد، مجددا مرمت شد. در حال حاضر فقط دو تاق مرمرین از بنای اولیه مسجد باقی مانده است. در کنار یکی از تاق‌ها کتیبه‌ای مرمری و بر بالای تاق دیگر، آیات سوره جن دیده می‌شود. این مسجد در سال 2001 میلادی (1380 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

ویژگی‌ها و اشیای موزه قرآن و کتابت تبریز

تاسیس موزه قرآن و کتابت تبریز به سال 2001 میلادی (1380 خورشیدی) باز می‌گردد. در این موزه 190 جلد از قرآن‌های قدیمی و دستنویس به نمایش گذاشته شده است. کوچک‌ترین قرآن طلاکاری‌شده ایران با ابعاد شش در چهار سانتیمتر و یک برگه قرآن دستنویس که به «قرآن امام رضا» شهرت دارد، از جمله جالب‌ترین قرآن‌های موجود در این موزه هستند. قرآن امام رضا روی پوست آهو نگاشته شده و به قرن سوم هجری (قرن نهم و دهم میلادی) مربوط است. یک قرآن بسیار نفیس با خط نسخ متعلق به دوره تیموری (قرن چهاردهم تا شانزدهم میلادی) نیز در موزه نگهداری می‌شود. آثاری از بزرگ‌ترین خطاطان تاریخ ایران از جمله میرعماد حسنی، ملا عبدالباقی تبریزی ، میرزا طاهر خوش‌نویس، محمد حسین تبریزی، علیرضا عباسی، علاءالدین بیک تبریزی، درویش عبدالمجید و میرزا محمد شفیع تبریزی در این موزه قابل مشاهده است.
به جز قرآن، اشیای مرتبط با فن کتابت نیز در موزه وجود دارد، از جمله قلم‌دان‌های منقوش، پلاک‌های فلزی، دوات‌دان فلزی (مربوط به دوره قاجاریه/ قرن نوزدهم میلادی)، یک کاسه برنجی مزین به آیات قرآن (مربوط به سال 1110 هجری قمری/ 1698 میلادی) و ظروف چینی و سفالی منقش به آیات قرآنی. در گذشته پزشکان در مراسم سوگند یا قاضیان در هنگام قضاوت، پیراهنی مخصوص از جنس کتان بر تن می‌کردند که به «پیراهن قسم» شهرت داشت و روی آن آیاتی از قرآن نوشته شده بود. در موزه قرآن و کتابت تبریز یک پیراهن قسم مربوط به قرن سیزدهم یا چهاردهم هجری قمری (قرن نوزدهم میلادی) وجود دارد که آیاتی به خط نسخ روی آن نقش بسته است. یک لوح سنگی به خط عیلامی مربوط به حکومت عیلامیان (هزاره سوم پیش از میلاد) و تکه‌های سنگ مرمر باقیمانده از بنای اولیه مسجد، دیگر اشیای جالب توجه موزه به شمار می‌روند. 
მუზეუმები

مجموعه هدایت آقایی، کلکسیونی از همه چیز!

هدایت آقایی یک مجموعه‌دار اسکویی است که اشیای گردآوری‌شده خود را در یک حمام تاریخی به معرض دید عموم گذاشته است.

Share
کلکسیونرها یا مجموعه‌داران افراد خوش‌ذوقی هستند که در طول عمر خود، اشیایی را که به نظر بسیاری از مردم بی‌ارزش می‌رسد، جمع‌آوری می‌کنند و به آن‌ها ارزش می‌بخشند. مجموعه‌داری ثبت بخش‌هایی از هویت، خاطره و فرهنگ هر ملت است که مردم زمانه به خاطر یکنواختی زندگی‌شان اهمیت آن‌ها را درک نمی‌کنند و برای رساندن آن به نسل‌های آینده اهتمامی ندارند.
مجموعه‌داری امروزه در جهان بسیار مورد احترام است. بسیاری از موزه‌های مشهور جهان، توسط مجموعه‌داران ایجاد شده اند، مانند موزه گیمه در پاریس. در ایران نیز موزه‌های رضا عباسی و موزه آبگینه (تهران) از کلکسیون‌ها شکل گرفته‌اند. به خاطر همین جایگاه خاص، مجموعه‌داری را پیش‌درآمد شکل‌گیری موزه‌ها می‌دانند.
بازدید از مجموعه‌های کلکسیونرها به خاطر آن که ضوابطی همچون موزه‌ها بر اشیای به نمایش گذاشته شده حاکم نیست، می‌تواند بسیار جذاب و متنوع باشد. در واقع بازدیدکننده یک مجموعه، پیش از شروع کاوش و جستجوگری، پیش‌زمینه‌ای از آن چه با آن روبرو خواهد شد ندارد. پس بازدید از یک مجموعه، نوعی ماجراجویی لذت‌بخش و کم‌خطر است!
در ایران مجموعه‌داران زیادی فعالیت می‌کنند که آثار و اشیای گردآوری‌شده خود را در قالب نمایشگاه‌ها یا موزه‌هایی به معرض دید عموم می‌گذارند... از این میان اما مجموعه هدایت آقایی در اسکو را باید یکی از متنوع‌ترین مجموعه‌ها به شمار آورد که در آن، به معنی واقعی کلمه، همه چیز پیدا می‌شود!

مجموعه هدایت آقایی در کجا قرار دارد؟

این مجموعه در حمام تاریخی محمود بهاری اسکو به نمایش گذاشته شده است. اسکو از شهرهای غربی استان آذربایجان شرقی به شمار می‌آید که در میانه دریاچه ارومیه (غرب) و کوه‌های سهند (شرق) واقع شده است. محققان اسکو را یکی از قدیمی‌ترین شهرهای منطقه می‌دانند و معتقدند در سده نخست پیش از میلاد، سارگن دوم، پادشاه آشور، نام این شهر را در کتیبه خود آورده است. به نظر می‌رسد بعدها اورارتوها پس از هجوم به این منطقه، شهر باستانی اسکو را که «اوشکایا» نامیده می‌شد، به آتش کشیده باشند. روستاهای حیله‌ور و کندوان که با معماری اعجاب‌انگیزی درون صخره‌ها به وجود آمده‌اند، از جمله جاذبه‌های گردشگری این منطقه محسوب می‌شوند.
حمام تاریخی محمود بهاری به دوره قاجاریه (قرن نوزدهم) تعلق دارد و در سال 2007 میلادی (1386 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. مدتی پیش عملیاتی برای مرمت این حمام تاریخی انجام شد.

اشیای مجموعه هدایت آقایی

هدایت آقایی از اهالی اسکو است که از سال‌ها پیش با علاقه‌ای که به فرهنگ و تاریخ ایران داشت، به جمع‌آوری اشیای مختلف پرداخت. این اشیا امروزه در مجموعه او قابل مشاهده است و بسیاری از ابزارها و تجهیزات زندگی روزمره را شامل می‌شود. از چراغ‌های نفتی و فتیله‌ای گرفته تا دوربین‌های عکاسی قدیمی و لوح‌های تزئینی در این مجموعه وجود دارد. در بخشی از مجموعه ظرف‌های سفالی و گلی قدیمی و ابزارهای پخت و سرو غذا در گذشته‌های نه‌چندان دور به نمایش گذاشته شده است. انبرهای قدیمی، کلون در، وسایل آشپزخانه، قپّان و ترازوهای دو کفه‌ای، آسیاب دستی، گرامافون و ضبط صوت‌های اولیه، وسایل تزئینی منزل، چرخ خیاطی، اتو و وسایل بزازی، سماور و چراغ‌های نفتی، صندوقچه‌های قدیمی، ابزار موسیقی، قلیان و چپق، چرتکه، رادیو، انواع قفل‌ها و آفتابه‌های مسی از جمله اشیای مجموعه هستند.
در گوشه‌ای از مجموعه هدایت آقایی، جعبه سیگارهایی قدیمی گردآوری شده است. عمر برخی از این سیگارها حدود 70 سال است و در میان آن‌ها انواع نشان‌های تجاری قدیمی دیده می‌شود. یکی از جالب‌ترین بخش‌های مجموعه، به کتاب‌های قدیمی تعلق دارد. در این بین، برخی کتاب‌های درسی مربوط به دهه 1960 میلادی (دهه 1340 خورشیدی) نیز به چشم می‌خورد. چندین گوشی تلفن قدیمی نیز در مجموعه وجود دارد که برخی از آن‌ها 60 سال عمر دارند! بازدید از این وسایل قدیمی در محلی که عمر آن به بیش از 100 سال می‌رسد، خاطره‌ای جذاب و فراموش‌ناشدنی خواهد بود.
მუზეუმები

آشنایی با تاریخ معاصر ایران در گنجینه ایثار و شهادت اردکان

حمله ارتش بعث عراق به ایران و ازخودگذشتگی جوانان اردکانی در دفاع از میهن، اصلی‌ترین موضوعی است که گنجینه ایثار و شهادت اردکان به بازگو کردن آن می‌پردازد.

Share

یورش ارتش بعث عراق به ایران که در سپتامبر 1980 میلادی (شهریور 1359 خورشیدی) رخ داد، آغازگر یکی از طولانی‌ترین جنگ‌های قرن بیستم بود. در این نبرد، عراق با پشتیبانی ایالات متحده، شوروی و کشورهای اروپایی، از همه نوع تسلیحات، حتی تسلیحات نامتعارف و غیرقانونی شیمیایی بهره‌مند شده بود، در مقابل ولی ایران که اخیرا در یک انقلاب بسیار بزرگ، شاه زورگو و مستبد را از ایران بیرون کرده و بساط شیوه حکومت شاهنشاهی را پس از بیش از دو هزار سال در هم شکسته بود، نه تنها در ساختار قوای نظامی خود ضعف داشت، بلکه در فراهم آوردن جنگ‌افزار و تجهیزات نظامی نیز با چالش‌ها و تحریم‌های سفت و سخت دست و پنجه نرم می‌کرد. با این حال جوانان ایرانی در مقابل این هجوم همه‌جانبه و جنگ نابرابر با رشادت و جان‌فشانی کاری کردند که حماسه‌ای بی‌نظیر محسوب می‌شود. آنان در طول هشت سال دفاع مقدس هیمنه شرق و غرب را در هم شکستند و موفق شدند پیروزی‌های چشم‌گیری به دست آورند. امروز پس از گذشته بیش از سه دهه از پایان جنگ، شهدا و رزمندگان ایرانی، به عنوان افتخارآفرینان این رویداد عظیم، مورد احترام مردم ایران هستند و در جای‌جای ایران موزه‌ها و یادبودهایی برای گرامیداشت آنان برپا شده است. «گنجینه ایثار و شهادت اردکان» از جمله همین یادبودهاست که در شهری به وجود آمده که از نظر ایثارگری و تقدیم شهید در جنگ تحمیلی سرآمد است.

اردکان در کجا قرار دارد؟
اردکان از شهرستان‌های استان یزد است. شهر اردکان مرکز این شهرستان به شمار می‌رود که در 61 کیلومتری شمال غرب شهر یزد قرار دارد. نام اردکان را متشکل از دو قسمت «ارد» به معنای مقدس و «کان» به معنای سرزمین می‌دانند، بدین ترتیب باید اردکان را «سرزمین» مقدس معنا کرد. علاوه بر این برخی مورخان معتقدند نام این منطقه از کلمه پهلوی «ارتاکان» یا «ارتاکن» اقتباس شده که به معنای راستی و درستی است.
تاریخچه این منطقه به دوره پس از اسلام (قرن هفتم میلادی) باز می‌گردد و چندین قلعه و خانه تاریخی از جمله آثار دیدنی آن به شمار می‌رود. اردکان اقلیمی خشک و کویری دارد و همچون بسیاری از مناطق کویری استان یزد و ایران، حیات آن در طول تاریخ به قنات وابسته بوده است.

گنجینه ایثار و شهادت اردکان، ویژگی‌ها و بخش‌ها
این گنجینه در سال 2012 میلادی (1391 خورشیدی) به وجود آمده و بخش‌های مختلفی دارد که همگی اشیا و یادبودهایی از شهدا، جانبازان و ایثارگران شهرستان اردکان را در خود دارند. «کوچه 420 شهید» به یاد 420 شهید شهرستان اردکان، نخستین بخشی است که در بازدید از این گنجینه با آن مواجه خواهید شد. این بخش به سبکی سنتی، متناسب با معماری کویری شهر اردکان طراحی شده است. در ادامه غرفه‌هایی برای آشنایی با تاریخ ایران و شهرستان اردکان به وجود آمده است؛ یکی از غرفه‌ها بازگوکننده رویدادهای دوره پهلوی (از 1925 تا 1979 میلادی) است. رضا پهلوی نخستین شاه دودمان پهلوی بود که تا 1941 میلادی (1320 خورشیدی) حکومت کرد. پس از او پسرش محمدرضا، به حکومت رسید و تا زمان انقلاب اسلامی در 1979 میلادی (1357 خورشیدی) بر سر کار بود. در دوره پهلوی مردم ایران گرفتار استبداد بودند و فعالیت‌های دینی و سیاسی آنان با واکنش‌های بسیار شدید مواجه می‌شد. در این غرفه به برخی جنایت‌های حکومت پهلوی، خصوصا در قالب ساواک (سازمان اطلاعات و امنیت کشور) اشاره شده است.
در غرفه‌ای دیگر که «کوچه انقلاب اردکان» نام دارد، اسناد مربوط به فعالیت‌های شهرستان در انقلاب اسلامی گرد آمده است. در غرفه دیگر رویدادهای آغازین جنگ تحمیلی و یورش بعثی‌ها به خرمشهر مرور شده است... «پلکان عروج» طبقه اول را به طبقه دوم متصل می‌کند. در سقف این پلکان، نزدیک 10 هزار پلاک به نشانه 10 هزار رزمنده اردکانی حاضر در جنگ تحمیلی نصب شده است. بر دیواره این بخش نیز نقوشی به چشم می‌خورد که با پوکه‌های گلوله به وجود آمده است.
ورودی طبقه دوم به شکل نمادین، همچون ورودی زورخانه ساخته شده است. ارتفاع ورودی به سبک زورخانه‌ها کوتاه‌تر از ارتفاع قامت انسان است و یک زنگ و یک ضرب در آن به چشم می‌خورد. علاوه بر اشاره به سنت‌های کهن ایرانی، این طراحی به روحیه پهلوانی و از خودگذشتگی شهدا نیز اشاره دارد. در طبقه دوم آثار و تصاویر شهدای اردکان دسته‌بندی و چیده شده است. در این طبقه راهروها و غرفه‌هایی هم وجود دارد که هر کدام بیانگر بخش‌هایی از حماسه‌آفرینی رزمندگان و شهدای اردکان در دوره دفاع مقدس است.

მუზეუმები

گشت و گذاری در خانه‌های روستایی شمال ایران در موزه میراث روستایی گیلان

موزه میراث روستایی گیلان نخستین اکوموزه ایران شمرده می‌شود.

Share
«موزه میراث روستایی گیلان» مجموعه‌ای در 263 هکتار است. این موزه بخشی از پارک جنگلی سراوان به شمار می‌آید. موزه میراث روستایی گیلان یک اکوموزه محسوب می‌شود که هدف اصلی آن، نمایش جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی جامعه محلی و روستایی گیلان است، آن هم در فضایی که بیشترین هم‌خوانی ممکن را با محیط‌های روستایی گیلان داشته باشد.

تاریخچه موزه میراث روستایی گیلان
پس از زمین‌لرزه‌ای که در سال 1990 میلادی (1369 خورشیدی) رخ داد و به تخریب برخی روستاهای استان انجامید، طرح ساخت بناهایی مشابه خانه‌های روستایی گیلان مطرح شد. بدین ترتیب علاوه بر ساخت منازل و نمایش معماری اصیل آن‌ها، امکان نمایش سبک زندگی و ابزار و تجهیزات مورد استفاده مردمان استان نیز فراهم می‌آمد. مطالعات اولیه ساخت موزه میراث روستایی گیلان در سال 2002 میلادی (1381 خورشیدی) آغاز شد. در نهایت با شروع به کار کارگاهی با موضوع «معماری جلگه شرق سپیدرود» در سال 2005 میلادی (1384 خورشیدی) اولین گام‌های ایجاد این موزه برداشته شد. نخستین فاز موزه در سال 2006 میلادی به بهره‌برداری رسید. مدتی بعد پارک جنگلی سراوان به خاطر ویژگی‌های توپوگرافی‌اش از سوی گروه تحقیقاتی احداث موزه مورد توجه قرار گرفت. نهایتا محل موزه به این پارک جنگلی منتقل و جریان الگوبرداری از معماری روستایی استان گیلان با اعزام گروه‌های تحقیقاتی به روستاهای مختلف و شناسایی بناهای ارزشمند شروع شد. بناهایی که امروزه در موزه میراث روستایی گیلان در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دارد، پس از گزینش و واچینی از روستاهای مختلف استان به محل پارک انتقال یافته و مجددا به همان شکل اولیه ساخته شده است. این طرح دشوار و دقیق در بیست و یکمین دوره جشنواره علمی خوارزمی در ایران که به سال 2007 میلادی (1386 خورشیدی) برگزار شد در میان بیش از 610 طرح به رتبه دوم دست یافت.

بخش‌ها و ویژگی‌های موزه میراث روستایی گیلان
مجموع مساحت پارک جنگلی سراوان 1480 هکتار است که 263 هکتار آن به موزه میراث روستایی گیلان اختصاص یافته است. این موزه هر سال عنوان یکی از پربازدیدترین موزه‌های ایران را به خود اختصاص می‌دهد. در بخش‌های موزه بناهای مسکونی مناطق مختلف گیلان شبیه‌سازی شده‌اند. انتقال و پیاده شدن خانه‌های روستایی با کمترین تغییرات ممکن، ویژگی مهمی است که موزه میراث روستایی گیلان را بسیار برجسته کرده است و بازدیدکننده را از نزدیک‌ترین فاصله ممکن با زیست مردم روستایی استان گیلان درگیر می‌کند. علاوه بر این در این موزه از میراث دانشی عظیم مردمان استان گیلان محافظت می‌شود. قدمت برخی خانه‌ها که در موزه میراث روستایی گیلان دوباره‌چینی شده‌اند به بیش از 150 سال می‌رسد.
تلاش شده است عناصر فرهنگی و ویژگی‌های سبک زندگی ساکنان روستاهای استان گیلان نیز در این موزه به نمایش درآید. از این رو ابزارهای پخت خوراک، تولید پوشاک و انجام امور روزانه نیز در جای‌جای خانه‌ها در معرض دید قرار دارد. بازارچه‌ای نیز برای عرضه صنایع دستی استان گیلان به وجود آمده است. موزه به طور کلی 9 بخش دارد که عبارتند از:
جلگه شرق
در این بخش بناهایی از جمله خانه‌های چنچو، میرسیار، منتظری و رفیعی که در مناطق جلگه‌ای شرق سپیدرود ساخته شده بودند به نمایش گذاشته شده است. اسکلت و کرسی چوبی و بام چهارکله گالی‌پوش مهم‌ترین ویژگی‌های بناهای این منطقه از گیلان شمرده می‌شوند. فضاهایی شامل باغ‌های سبزی و صیفی، کندوج (انبار برنج)، طویله، تلمبار (محل پرورش کرم ابریشم)، مسجد و قهوه‌خانه نیز در این بخش موزه شبیه‌سازی شده است.
جلگه غرب
جلگه غرب گیلان مناطقی از شهرستان‌های شفت تا آستارا را در بر می‌گیرد. در غرب گیلان ساختمان‌ها با دیوارچینی و بام‌های شیب‌داری از جنس ساقه برنج ساخته می‌شوند. عمده فعالیت مردم غرب گیلان دامداری و کشت و فرآوری برنج و چای است. این موضوع در ساختار ساختمان‌ها هم به شکلی ویژه بازتاب پیدا کرده است. خانه‌های موسی‌زاده، حقیقتی، محمودی، موسوی، حسنی و محتشم‌طلب در این بخش گرد آمده‌اند. انبار برنج، طویله، لانه مرغ و طیور، چاه آب و سرویس بهداشتی نیز به عنوان فضاهای جانبی این بخش به شمار می‌آیند.
جلگه مرکزی
خانه‌های امینی، مرادی، بیالوا، دانش و صادقی در کنار فضاهایی از جمله انبار برنج، تلمبار، طویله، لانه مرغ، مدرسه، قهوه‌خانه، کارگاه آهنگری و شالیزار در این بخش موزه قابل مشاهده است. به دلیل وقوع بارندگی‌های شدید و طولانی در این ناحیه از گیلان در پوشش بام ساختمان‌ها از نی و ساقه برنج استفاده می‌شود. در برخی خانه‌ها نیز علاوه بر استفاده از شاخه و تنه درختان از کاه‌گل بهره می‌برند. وجود همین مصالح سبب شده این خانه‌ها را «زگالی» یا «زگمه‌ای» بنامند.
کوهستان شرق
در این قسمت از استان گیلان خانه‌ها را با استفاده از دیوارهای سنگچین و زگمه‌ای می‌سازند. خانه‌های محمدنژاد و محسنیان بناهای این بخش هستند. عمده فعالیت مردم این نواحی، دامداری است.
کوهستان غرب
خانه حجت‌پور در این بخش موزه قرار دارد و در کنار آن تنور پخت نان و لانه مرغ نیز به چشم می‌خورد. خانه‌های نواحی کوهستانی غرب گیلان با دیوارهایی زگمه‌ای و بام‌هایی ازلتی ساخته می‌شود. اُزلت نوعی پوشال است.
کوهپایه شرق
خانه‌های بهزادی، جامع و رستمی در این بخش موزه در معرض بازدید قرار دارند. خانه‌های کوهپایه شرق مشابه خانه‌های جلگه شرقی سپیدرود است.
کوهپایه غرب
خانه‌های رحمانی، طرفی و لطفی با اسکلت‌های چوبی، پی سنگی و بام شیب‌دار در این بخش واقع شده‌اند.
ساحل شرق
خانه موسوی تنها خانه مستقر در این بخش از موزه است. معماری خانه‌های این قسمت از استان شبیه جلگه شرقی سپیدرود است.
ساحل غربی
در این بخش نیز تنها خانه آصفی قابل مشاهده است.

جلوه‌های مردم‌شناسی موزه میراث روستایی گیلان
در موزه میراث روستایی گیلان چند بازی و نمایش محلی از جمله «عروس گولی»، «کشتی گیله‌مرد» و «لافندبازی» هم معرفی شده است. عروس گولی یک نمایش نوروزی است که از نیمه دوم اسفندماه (اوایل مارس) در روستاها به نمایش درمی‌آید. کشتی گیله‌مردی نیز یک رقابت رزمی کهن است که در نوروز و عروسی‌ها انجام می‌شد. علاوه بر این در خرداد تا پایان شهریور نیز این رقابت در برخی روستاها برگزار می‌شود و در آن حریفی که به زمین بخورد یا دستانش به نحوی با زمین تماس پیدا کند، بازنده است. لافندبازی نیز یک شیوه مخصوص و کهن بندبازی است که در اجرای آن انواع فنون و هنرها را به کار می‌گیرند. اجرای لافندبازی در میانه تابستان، اوایل پاییز و نوروز رواج بیشتری دارد.

موزه میراث روستایی گیلان در کجا قرار دارد؟
برای دیدن موزه میراث روستایی گیلان باید به پارک جنگلی سراوان بروید. این پارک در کیلومتر 18 جاده سراوان به شفت قرار دارد. این موزه به خاطر اهمیتش در سال 2007 میلادی (1386 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
მუზეუმები

موزه علوم طبیعی یزد؛ آموختن علم با بازدید از موزه‌ای دیدنی

زیرزمین مدرسه ایرانشهر، قدیمی‌ترین دبیرستان یزد، به موزه علوم طبیعی یزد اختصاص یافته است.

Share

موزه علوم طبیعی یزد یکی از موزه‌های دیدنی این شهر است که در دبیرستان ماندگار ایرانشهر واقع شده است. بازدید از آثار به نمایش گذاشته شده در بخش‌های مختلف موزه، لذت تماشای اشیایی جالب را با لذت آموختن و آشنا شدن با جلوه‌های مختلف عالم هستی در هم می‌آمیزد.

دبیرستان ایرانشهر، میزبان موزه علوم طبیعی یزد
دبیرستان ایرانشهر قدیمی‌ترین دبیرستان یزد محسوب می‌شود و در سال 1998 میلادی (1377 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. این دبیرستان در خیابان شهید رجایی (ایرانشهر) یزد واقع شده و هنوز هم به ارائه خدمات آموزشی مشغول است. شروع به کار مدرسه به سال 1927 میلادی (1306 خورشیدی) و دوره پهلوی اول باز می‌گردد. با این حال عملیات ساخت مدرسه تا هفت سال بعد از این تاریخ ادامه یافته و نهایتا افتتاح رسمی آن در اوایل سال 1313 خورشیدی (1934 میلادی) رقم خورده است. از آن پس این مدرسه با نام «ایرانشهر» شهرت یافت.
شکل ساخت و نمای متوازن مدرسه، نخستین جلوه‌ای است که چشم هر بیننده‌ای را به خود مشغول می‌کند. در ساخت مدرسه شمار زیادی از استادکاران به‌نام یزد حضور داشته‌اند. طراح اصلی ساختمان آندره گدار، معمار و باستان‌شناس فرانسوی (1881 تا 1965 میلادی) است. وی در اوایل قرن بیستم به ایران وارد شد و به استخدام دولت ایران درآمد. سپس در مسئولیت‌های مختلفی به کار مشغول شد. موزه ایران باستان، حافظیه شیراز، موزه آذربایجان و مدرسه ایرانشهر از مهم‌ترین یادگارهای او در ایران به شمار می‌آیند.

معماری مدرسه ایرانشهر
بنا روی بستری از لایه‌های رسوبی ماسه‌ای محکمی که از آبرفت‌ها حاصل شده، استوار است. مصالح اصلی مورد استفاده در ساخت مدرسه، خشت و گل و آجر است. در معماری بنا به ایجاد سایه‌بان برای در امان ماندن اهالی از آفتاب سوزان کویر توجه شده است. رواقی در جلوی کلاس‌ها به چشم می‌خورد که دلیل ایجاد آن، همین مساله است. کف حیاط با آجرفرش پوشانده شده و در پای دیوارها ازاره‌های سنگی به چشم می‌خورد. در نمای ساختمان بیش از 11 هزار متر مربع کاشی رنگی لعابدار مورد استفاده قرار گرفته است. وجود پنجره‌های باریک و بلند دیگر جزئی است که در نمای ساختمان به خوبی جلب توجه می‌کند. در طراحی ساختمان می‌توان نمودهایی از معماری عصر صفوی (قرن شانزدهم تا هجدهم میلادی) و عصر ساسانی (قرن سوم تا هفتم میلادی) را مشاهده کرد که در کنار یکدیگر، ترکیبی بدیع و موزون خلق کرده‌اند.
زمانی که مدرسه ایرانشهر ساخته شد، آبِ لوله‌کشی در شهر وجود نداشت، ولی یک منبع آب در طبقه دوم ساختمان تعبیه شده بود تا آب مورد نیاز برای سرویس‌های بهداشتی و آب‌خوری‌ها را در خود ذخیره کند. این منبع با رعایت بالاترین استانداردهای بهداشتی زمان خود درست شده بود و آب آن از طریق چاه، با استفاده از ابزاری قدیمی به نام چرخِ چاه تامین می‌شد. موزه تاریخ طبیعی یزد در زیرزمین آموزشگاه قرار دارد.

موزه علوم طبیعی یزد، بخش‌ها و ویژگی‌ها
این موزه در اواخر دهه 1980 میلادی (1360 خورشیدی) کار خود را آغاز کرد. چهار سالن اصلی در موضوعات زمین‌شناسی، زیست‌شناسی، فیزیک و نجوم، در مساحتی نزدیک به 3500 متر مربع، بخش‌های موزه را تشکیل می‌دهند. آن چه بازدید از این موزه را دلپذیرتر می‌کند، شیوه معماری اصیل و کهن آن است. از آن جا که موزه در یکی از مدارس مشهور شهر یزد قرار دارد، هر سال میزبان گروه‌های مختلفی از دانش‌آموزان است. بر اساس آمارهای ارائه‌شده در سال 2023 نزدیک 15 هزار دانش‌آموز از این موزه دیدن کرده‌اند. بدین ترتیب موزه علوم طبیعی یزد نه تنها محلی برای نمایش برخی اشیاست، بلکه مکانی برای آموزش و کسب اطلاع از زیست گیاهان و جانوران بومی استان و ابزارها و دانش فیزیک و نجوم نیز به شمار می‌آید.
در بخش زیست‌شناسی 250 گونه از گیاهان بومی و کویری، 150 نمونه از حشرات، پرندگان و خزندگان، چندین پیکره آگنده‌سازی‌شده (تاکسیدرمی) و مراحل شکل‌گیری و تکامل جنین به نمایش درآمده است. کالبد یک زن که بر اساس نظر کارشناسان حدود 800 سال پیش زندگی می‌کرد، دیگر اثر مهم موزه است. رصدخانه، ابزارهای مختلف محاسبات ریاضی و اندازه‌گیری و افلاک‌نما از جمله دیدنی‌های این موزه به شمار می‌آید. همچنین در این موزه می‌توان از چندین سنگواره دیدن کرد.

მუზეუმები

کتابخانه و موزه وزیری و گنجینه‌های گران‌بهای موجود در آن

موزه وزیری یکی از بخش‌های کتابخانه وزیری محسوب می‌شود؛ کتابخانه‌ای که از نظر برخورداری از منابع خطی و چاپی زبانزد است.

Share

کتابخانه وزیری یزد از غنی‌ترین کتابخانه‌های ایران به شمار می‌رود. این کتابخانه به خاطر داشتن چند هزار جلد کتاب نفیس خطی و چاپی، نزد پژوهشگران به عنوان یکی از منابع ارزشمند تحقیقی شناخته می‌شود. کتابخانه وزیری بخش‌های متعددی دارد، از جمله موزه‌ای که در آن علاوه بر کتاب‌ها و آثار مکتوب قدیمی، وسایل و تجهیزات مرتبط با زندگی مردمان قدیم یزد نیز نگهداری می‌شود.

تاریخچه کتابخانه وزیری یزد
تاسیس کتابخانه وزیری یزد به سال 1955 میلادی (1334 خورشیدی) باز می‌گردد. «علی‌محمد وزیری» موسس این کتابخانه است. وی در سال 1895 میلادی (1274 خورشیدی) در یزد متولد شد. خانواده وی یکی از خاندان اصیل یزدی بود. وزیری از کودکی به آموختن علوم دینی مشغول شد و توانست به عنوان یکی از عالمان به‌نام شهر یزد خدمات ارزنده‌ای به مردم این دیار عرضه کند. وزیری پس از سقوط پهلوی اول در سال 1941 میلادی (1320 خورشیدی) و کاهش فشارها بر فعالیت‌های دینی، در سامان دادن به حوزه علمیه یزد نقش مهمی داشت. علاوه بر تاسیس کتابخانه وزیری، تاسیس انجمن واعظین نیز به عنوان یکی از خدمات ماندگار این عالم برجسته شناخته می‌شود. وی در سال 1977 میلادی (1356 خورشیدی) درگذشت و در مسجد جامع کبیر یزد، در کنار کتابخانه مشهور خود به خاک سپرده شد.
کتابخانه وزیری در ابتدا با حدود 1600 جلد کتاب در بخش شمالی مسجد جامع کبیر یزد، برای استفاده طلاب علوم دینی راه‌اندازی شده بود، ولی در طول سال‌های بعد، با خرید خانه‌های اطراف گسترش پیدا کرد، تا جایی که زیربنای آن امروز به حدود شش هزار متر مربع رسیده است. یکی از نخستین تغییراتی که با هدف گسترش کتابخانه صورت گرفت، تاسیس ساختمانی با زیربنای 600 متر مربع در سال 1965 میلادی (1344 خورشیدی) بود که با همکاری یکی از بازرگانان یزدی انجام شد... این کتابخانه در سال 1969 میلادی (1348 خورشیدی) به همراه 3300 نسخه کتاب خطی خود، به آستان قدس رضوی وقف شد و امروز تحت نظر سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی مدیریت می‌شود. در وقف‌نامه مجموع تعداد کتاب‌ها در زمان وقف 21267 جلد ذکر شده است.

منابع موجود در کتابخانه وزیری یزد
بیش از 4800 نسخه کتاب خطی، نزدیک شش هزار جلد کتاب چاپ سنگی، حدود 235 هزار جلد کتاب چاپی و افزون بر شش هزار نسخه نشریات ادواری، کتابخانه وزیری یزد را به یکی از نفیس‌ترین گنجینه‌های کتاب‌های خطی و تاریخی ایران تبدیل کرده است. کتاب‌ها و اسناد کتابخانه در چند بخش در دسترس قرار دارد: مخزن کتاب‌های خطی، مخزن کتاب‌های چاپ سنگی، مخزن کتاب‌های چاپی و مطبوعات. همچنین چند تالار مطالعه، مرکز اطلاع‌رسانی و بخش مرمت کتاب‌های خطی نیز در ساختمان کتابخانه به وجود آمده است.

موزه وزیری یزد
یکی از زیرمجموعه‌های دیدنی کتابخانه وزیری، موزه آن است که در یک سالن، مجموعه‌ای از اشیا و کتاب‌های قدیمی را گرد آورده است. سکه، قفل و چفت و بست‌های قدیمی، پوستینی گران‌قیمت که به یکی از خان‌های یزد تعلق داشته، زنگ موسوم به «شیحه‌کش» که در میدان معروف وقت‌ساعت یزد نصب بود، مجموعه لوازم خانه و صنایع دستی مانند گلدان، سرمه‌دان، سماور، ظروف چینی، قوری و قلیان، ابزار و تجهیزات روشنایی همچون چراغ‌های آویزی و تنگی، لباس‌های قدیمی، پارچه‌های سنتی زربفت، طلا و نقره‌دوزی و تافته، وسایل خوشنویسی و وسایل حمام همچون تاس، تشت و لگن مسی از جمله وسایل موجود در موزه محسوب می‌شود. چندین جلد قرآن قدیمی، قباله‌ها و نکاح‌نامه‌ها، نامه و آثار خوشنویسی از اساتید به‌نامی چون میرعماد، استاد نی‌ریزی و درویش عبدالمجید طالقانی، از جمله آثار مکتوب موزه به شمار می‌آید. نکاح‌نامه‌ای در موزه وجود دارد که به سال 1779 میلادی (1157 خورشیدی) تنظیم شده است. بیشتر اشیای موجود در موزه را مردم یزد به آن اهدا کرده‌اند. هنوز هم اشیایی ارزشمند از سوی مردم یزد به موزه اهدا و بدین وسیله بر وسعت و تعداد اشیای آن افزوده می‌شود. وجود ابزار و وسایلی که روزگاری در زندگی مردم یزد رواج داشته است، این موزه را تا حدی به موزه‌های مردم‌شناسی نیز شبیه می‌کند.

მუზეუმები

موزه کامبرین یزد، گردشی در عمق دریاهای 150 میلیون سال پیش

موزه کامبرین یزد یک موزه دیرینه‌شناسی محسوب می‌شود که کار خود را از سال 2018 میلادی آغاز کرده است.

Share

میلیون‌ها سال پیش، جهان به شکلی که امروز می‌شناسیم نبود. آن زمان بخش‌های زیادی از جهان زیر آب بود، حتی مکان‌هایی که امروز صحراهایی خشک و بیابان‌هایی سوزان است. حدود 150 میلیون سال پیش، ایران هم در زیر اقیانوسی بود که «تتیس» نامیده می‌شد. به تدریج با تحولی که در ساختار قاره‌ها به وجود آمد، خشکی‌هایی جدید متولد شدند. تصور بر این است که دریای مازندران و دریاچه ارومیه که در قسمت‌های شمالی ایران واقعند، بازمانده آن اقیانوس بزرگ باشند و بیشتر سرزمین امروزی ایران پس از خشک شدن تتیس سر از آب بیرون آورده باشد... فرو رفتن تدریجی آب تتیس موجب شده در بخش‌های متخلف ایران، سنگ‌واره‌هایی از موجوداتی عموما دریازی باقی بماند. این سنگ‌واره‌ها حتی در نواحی خشک و کویری ایران، همچون یزد هم یافت می‌شود. به همین دلیل موزه‌ای در شهر یزد با نام «موزه کامبرین» تاسیس شده است تا به صورت تخصصی به دیرینه‌‌شناسی و نمایش سنگ‌واره‌های مربوط به میلیون‌ها سال قبل بپردازد.

موزه کامبرین، تاریخچه و ویژگی‌ها
موزه کامبرین یک موزه دیرینه‌شناسی محسوب می‌شود. می‌توان این موزه را تنها موزه ایران به شمار آورد که به صورت تخصصی به دیرینه‌شناسی می‌پردازد. دیرینه‌شناسی از صدها میلیون سال پیش سخن می‌گوید؛ آن هم به زبان سنگ‌واره‌هایی که بسیاری از آن‌ها رازهایی را درون خود پنهان کرده‌اند! بیشتر سنگ‌واره‌ها بقایایی از موجودات دریایی است. این موجودات در کف دریا فروافتاده‌اند و لایه‌های رسوبی آن‌ها را در بر گرفته است. به اعتقاد دانشمندان، در سه میلیارد سال ابتدایی شروع حیات، کره زمین در تسخیر تک‌سلولی‌ها بود، ولی به دلیلی که هنوز به درستی مشخص نیست، از حدود 570 میلیون سال پیش موجوداتی پیچیده‌تر شکل گرفتند و دوره‌ای اعجاب‌انگیز و پرشتاب در حیات شروع شد: کامبرین. این دوره پر از معماست و هر چه دانشمندان به یافته‌های بیشتری درباره آن دست می‌یابند، به تحیر و سوالات‌شان افزوده می‌شود!
سنگ‌واره‌های موزه کامبرین در محدوده جغرافیایی استان یزد و مناطق اطراف آن کشف شده‌اند. در میان این سنگ‌واره‌ها چند اثر مهم از دوره کامبرین وجود دارد که در جهان بی‌نظیر است. این سنگ‌واره‌ها ابعادی در حدود چهار سانتی‌متر دارند و به نخستین گونه‌های موجودات پرسلولی آن دوره مربوط می‌شود... در دوره کامبرین حیات در شکل نخستین خود بود و هنوز جانوران بزرگ شکل نگرفته بودند، اما در دوره‌های بعد سنگ‌واره‌های بزرگ‌تری که به «ماکروفسیل» معروفند، به وجود آمدند. در موزه کامبرین انواع مختلفی از این سنگ‌واره‌ها وجود دارند که قطر بزرگ‌ترین آن‌ها 67 سانتی‌متر و طول درازترین آن‌ها 135 سانتی‌متر است. تخمین سن و تعیین هویت سنگ‌واره‌ها با توجه به شاخه و رده آن‌ها صورت می‌گیرد. وجود نزدیک 400 سنگ‌واره در این موزه، غنای خوبی به آن بخشیده است. این سنگ‌واره‌های اطلاعات بسیار ارزشمندی از سازندهای زمین‌شناسی یزد در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد.
موزه کامبرین یک موزه خصوصی است که «مجتبی پژمان‌پور» در سال 2018 میلادی (1397 خورشیدی) آن را بنیان نهاد. پژمان‌پور گردآوری و مطالعه سنگ‌واره‌ها را از نوجوانی آغاز کرده است و هم‌اکنون نگهداری از سنگ‌واره‌ها و انجام اموری هم‌چون رسوب‌برداری آن‌ها را شخصا انجام می‌دهد.

دیدنی‌های موجود در موزه کامبرین
بیشترین سنگ‌واره‌های موجود در موزه به «ناتیلوئیدها» تعلق دارد، جانورانی از شاخه نرم‌تنان و رده سرپایان که هنوز هم در اقیانوس‌ها گونه‌هایی از آن‌ها (ناتیلوس) وجود دارند. ساختار بدنی‌ ناتیلوس در مقایسه با میلیون‌ها سال پیش تغییری نکرده است، به همین دلیل دانشمندان این جانور را «فسیل زنده» خوانده‌اند. 470 میلیون سال پیش، اجداد ناتیلوس امروزی در بالای هرم غذایی قرار داشتند و مالک بی‌چون و چرای دریاها به شمار می‌آمدند. در طی میلیون‌ها سال صدف ناتیلوئیدها به شکل کروی درآمد و به تدریج اشکال پیچیده‌تر و ناجورشکلی به خود گرفت. راز این تغییر شکل هنوز بر کسی برملا نشده است. به عقیده دانشمندان 65.5 میلیون سال پیش همزمان با بسیاری از گونه‌های دایناسورها، ناتیلوئیدها هم تا حد زیادی از میان رفتند.
به جز سرپایان، شکم‌پایان هم از گونه‌های غالب موزه هستند. حلزون‌ها آشناترین گونه‌های شکم‌پایان هستند که با خشکی و دریا سازگاری پیدا کرده‌اند. در موزه کامبرین سنگ‌واره‌هایی از گونه‌های دریایی حلزون‌ها وجود دارد. این گونه‌ها نزدیک 500 میلیون سال پیش می‌زیستند و از نظر شکل، طیف وسیعی را در بر می‌گیرند.
دوکفه‌ای‌ها رده‌ای از نرم‌تنان با صدف‌هایی دو تکه هستند که بر خلاف سرپایان و شکم‌پایان چشم ندارند و از گیاهان تغذیه نمی‌کنند، در عوض صافی‌خوار هستند و تصفیه آب دریاها بر عهده آن‌هاست. دوکفه‌ای‌ها اندام حرکتی ندارند و در کف دریا ثابتند. به عقیده دانشمندان تعداد گونه‌های دوکفه‌ای به بیش از 30 هزار می‌رسد، ولی می‌توان آن‌ها را در دو دسته کلی متقارن و نامتقارن تقسیم کرد. در موزه کامبرین نمونه‌های جالبی از دوکفه‌ای‌ها قابل مشاهده است، از جمله گونه‌ای که «پینا» نامیده می‌شود و به خاطر شکل خاص خود ممکن است با دندان دایناسورها اشتباه گرفته شود. پینا لبه تیزی دارد که با آن وارد رسوب کف دریا می‌شد و در آن استقرار می‌یافت.
بازوپایان به عنوان رده‌ای دیگر از بی‌مهرگان در بیشتر دوره‌های زمین‌شناسی وجود دارند. سنگ‌واره‌هایی که از بازوپایان در موزه کامبرین دیده می‌شود، بسیار شبیه دوکفه‌ای‌های متقارن است در حالی که بازوپایان کفه‌هایی بزرگ و کوچک دارند ولی دو قسمت بدن دوکفه‌ای‌های متقارن کاملا یکسان است. سنگ‌واره خارتنان با نقشی شبیه گل که ویژگی خاص صدف آن‌هاست در کنار سنگ‌واره‌های گیاهی، دیگر دیدنی‌های موزه را تشکیل می‌دهند. عمر سنگ‌واره‌های گیاهی موزه در حدود 150 میلیون سال است.

მუზეუმები

موزه دیدنی‌های یزد، گردشی در میان خودروهای قدیمی و خاطره‌انگیز

شاخص‌ترین اشیای موزه دیدنی‌های یزد، خودروهایی قدیمی است که اکثر آن‌ها در فاصله سال‌های 1952 تا 1992 میلادی تولید شده‌اند.

Share

موزه مکان خاصی است که در آن مجموعه‌ای از آثار باستانی، صنعتی، هنری یا اشیایی که از نظر قیمتی یا فرهنگی دارای ارزش هستند، نگهداری می‌شود. ایده ساخت موزه و نگهداری از آثار مهم و نمایش آن‌ها در مکانی خاص را باید آمیخته با دنیای مدرن به شمار آورد. این ایده فرصتی بی‌نظیر برای آشنایی با مسائل علمی و فرهنگ و تاریخ ملل مختلف در اختیار گردشگران قرار داده است. به همین سبب موزه‌ها امروزه بسیار مورد توجه هستند و موزه‌های مشهور جهان هر سال از میلیون‌ها بازدیدکننده میزبانی می‌کنند. به خاطر اهمیت موزه‌ها، بسیاری گردشگران، بازدید از موزه‌های شهرهای مقصد را به عنوان یکی از ضروریات سفر به شمار می‌آورند... در ایران موزه‌های متعددی وجود دارند که برخی از آن‌ها به خاطر موضوع ویژه‌ای که برگزیده‌اند، علایق خاصی را به خود جلب می‌کنند. «موزه دیدنی‌های یزد» یکی از موزه‌های خاص ایران است که احتمالا ماشین‌بازها و علاقمندان به شهاب‌سنگ‌ها و سنگ‌شناسی، دوست داشته باشند حتما از آن دیدن کنند! شاید این موضوعات در نگاه اول بی‌ارتباط به نظر برسند، ولی راز کنار هم قرار گرفتن آن‌ها، در سلیقه گردآورنده موزه نهفته است!

ویژگی‌های موزه دیدنی‌های یزد
موزه دیدنی‌های یزد از سال 2024 میلادی در نزدیکی میدان امیرچخماق یزد کار خود را آغاز کرد. پیش از آن، از سال 2017 میلادی (1396 خورشیدی)، این موزه با عنوان «موزه خودروهای تاریخی، کلاسیک و دست‌ساز»، در محوطه‌ای سنتی (مجموعه کارخانه جنوب در خیابان آیت‌الله کاشانی، روبروی پارک هفتِ تیر) با مساحت 1800 متر مربع دایر بود. موزه یک سال پس از تاسیس، در سال 2018 از سوی شورای بین‌المللی موزه‌ها (ایکوم) به عنوان برترین مجموعه موزه‌ای ایران در زمینه نوآوری و خلاقیت معرفی شد. موزه خودروهای تاریخی در طول سال‌های فعالیت خود همواره یکی از موزه‌های پربازدید شهر یزد بود...
مهم‌ترین آثار موجود در موزه دیدنی‌های یزد، اتومبیل‌ها، موتورسیکلت‌ها و دوچرخه‌هایی است که از همه آن‌ها سن و سالی گذشته است! تعداد اتومبیل‌های مجموعه به 40 دستگاه می‌رسد. همچنین 30 دستگاه دوچرخه و موتورسیکلت هم در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفته است. شاید برای آن‌ها که پا به سن گذاشته‌اند دیدن این خودروها خاطره‌انگیز باشد؛ جوان‌ترها هم با بازدید از موزه، با تولیدات قدیمی صنعت خودروسازی و سیر تکامل آن‌ها آشنا خواهند شد.
در موزه دیدنی‌های یزد، شش دستگاه خودروی دست‌ساز وجود دارد. همچنین برخی خودروهای موزه، تنها نمونه موجود در ایران به شمار می‌آیند، از جمله خودروی دوشوو سیتروئن نسل یک و سیتروئن مهاری تولید شرکت سیپاک با بدنه فایبرگلاس. سیپاک نامی بود که شرکت خودروسازی سایپا در ابتدای فعالیتش با آن شناخته می‌شد. سایپا خودروساز ایرانی است که در سال 1965 میلادی (1344 خورشیدی) با مشارکت شرکت خودروسازی سیتروئن فرانسه تاسیس شد. ژیان و انواع مدل‌های خودروی رنو، از جمله نخستین و مشهورترین خودروهایی بود که در این کارخانه خودروسازی تولید شد. در موزه دیدنی‌های یزد هم بیشترین خودروها مربوط به نشان تجاری (برند) سیتروئن است. خودروی سیتروئن ۳۵۰AK، بنز ۳۵۰ مرحوم استاد محمدرضا شجریان و یک دوج ماناکو دیگر خودروهای شاخص موزه به شمار می‌روند. در موزه چندین دستگاه خودرو ژیان قدیمی وجود دارد که دیدن آن‌ها برای ایرانی‌ها بسیار خاطره‌انگیز است. در کنار هر کدام از خودروها اطلاعاتی درباره سال ساخت و ویژگی‌های آن‌ها درج شده است. بیشتر خودروهای موزه در فاصله سال‌های 1952 تا 1992 میلادی (1331 تا 1371 خورشیدی) تولید شده‌اند.
البته دیدنی‌های موزه دیدنی‌های یزد به خودروهای آن محدود نیست، بلکه «برادران اردانی»، مجموعه‌داران موزه، یک بخش جذاب دیگر را نیز در کنار آن ایجاد کرده‌اند که در آن سنگ‌ها و شهاب‌سنگ‌هایی در قالب چندین ویترین دو و سه طبقه به نمایش درآمده است. در این ویترین‌ها 60 قطعه شهاب‌سنگ دیده می‌شود که بزرگ‌ترین‌ آن‌ها حدود 7600 گرم وزن دارد. برخی از سنگ‌های به نمایش درآمده در این موزه جزء سنگ‌های قیمتی محسوب می‌شوند. بخشی از موزه نیز به نمایش آثار و اشیای آنتیک و خاطره‌انگیز اختصاص دارد.

მუზეუმები

مجموعه‌ای نایاب از کاریکاتور در موزه کارتون تبریز

«خانه هنر» یا «موزه کارتون» تبریز، یکی از موزه‌های ویژه و متفاوت ایران به شمار می‌آید.

Share
تبریز را «شهر اولین‌ها» لقب داده‌اند. این شهر در بسیاری زمینه‌ها در ایران پیش‌رو است. برخی نهادهای اجتماعی، آموزشی و فرهنگی مانند بلدیه (شهرداری)، اطفائیه (آتش‌نشانی)، سینمای عمومی، کودکستان، چاپخانه و مدرسه ناشنوایان برای نخستین بار در تبریز ایجاد شده است. با این حال این شهر را می‌توان در برخی زمینه‌ها در سطح قاره‌ای و حتی جهانی نیز نمونه و ویژه توصیف کرد، از جمله تاسیس موزه‌ای تخصصی در زمینه کارتون. «موزه کاریکاتور تبریز» که در خانه هنر این شهر واقع است، به عنوان نخستین موزه قاره آسیا در این زمینه شناخته می‌‌شود. تاسیس این موزه در حالی صورت گرفت که پیش از آن، تنها چهار موزه تخصصی در زمینه کارتون در سراسر جهان به وجود آمده بود. از نظر وسعت، پس از موزه مشابهی که در بلغارستان واقع است، موزه کارتون تبریز را باید بزرگ‌ترین موزه کارتون جهان به شمار آورد.

تاریخچه خانه هنر (موزه کارتون) تبریز
کار ساخت این مکان که بعدها به ساختمان باغ گلستان نیز شهرت یافت، در سال 1934 میلادی (1313 خورشیدی) شروع شد. ساختمان از سال 1949 میلادی (1318 خورشیدی) مورد بهره‌برداری قرار گرفت و در نخستین سال‌های عمرش عنوان باشگاه افسران و تالار پذیرایی را به خود دید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی (1979 میلادی) نیز چند سالی به عنوان مرکز اداری میزبان برخی نهادهای دولتی بود... در دهه 1980 میلادی (1360 خورشیدی) این ساختمان مدتی به عنوان کتابخانه ملی تبریز فعالیت کرد. پیشنهاد تاسیس این کتابخانه در دهه 1950 میلادی (1330 خورشیدی)، در دوره‌ای که محمدعلی تربیت شهردار تبریز بود، مطرح شد. پس از طرح این پیشنهاد شماری از فرهنگ‌دوستان تبریزی گرد هم آمدند و قرار شد بنایی در مناطق میانی تبریزِ امروز به عنوان ساختمان کتابخانه ملی تبریز احداث شود. این کتابخانه با مشارکت مردم، به محلی برای گردآوری آثاری مهم و ارزشمند تبدیل شد. «انجیل رسولان»، قدیمی‌ترین نسخه خطی انجیل که روی پوست ماهی و به زبان سریانی نوشته شده، یکی از مهم‌ترین کتاب‌های این کتابخانه است... در دهه 1980 میلادی (1360 خورشیدی) کتابخانه ملی تبریز در حالی به ساختمان باغ گلستان منتقل شد که تا آن زمان حدود 55 هزار جلد کتاب در خود داشت. مدتی بعد با بهره‌برداری از ساختمان جدید کتابخانه ملی تبریز (2001 میلادی/ 1380 خورشیدی) در خیابان آزادی این شهر، تمام اسناد و کتاب‌های موجود در ساختمان باغ گلستان به محل جدید منتقل شد تا موجبات تبدیل ساختمان باغ گلستان به خانه هنر فراهم آید. بدین ترتیب خانه هنر و موزه کارتون در سال 2006 میلادی (1385 خورشیدی) کار خود را آغاز کردند.

ویژگی‌ها و معماری خانه هنر (موزه کارتون) تبریز
زیربنای خانه هنر تبریز 2860 مترمربع است. ساختمان در سه بخش ساخته شده: بخش میانی که یک سالن بزرگ است و بخش‌های شمالی و جنوبی که اتاق‌های مختلفی دارند. با توجه به این که ساخت این ساختمان همزمان با عمارت شهرداری تبریز انجام شده، شباهت‌های زیادی در هر دو بنا مشاهده می‌شود. این شباهت در نگاه اول به خوبی به چشم می‌آید، زیرا نمای هر دو ساختمان از سنگ اسپراخون ساخته شده است. با توجه به گذشت چند دهه از ساخت بنا و فرسودگی بخش‌هایی از آن، چند عملیات بازسازی برای بهبود وضعیت تراس جنوبی و سالن‌ها انجام شده است. در حال حاضر خانه هنر تبریز از سه سالن برای برپایی نگارخانه و نمایشگاه‌های هنری بهره می‌برد. همچنین یک سالن آمفی‌تئاتر برای برگزاری اجراهای هنری با گنجایش 350 تماشاچی در دسترس است.
در موزه کارتون تبریز که در بخش غربی خانه هنر این شهر واقع است، حدود 14 هزار کارتون، پوستر، کارت‌پستال، تمبر، کارت ویزیت و کتاب کارتونی از هنرمندان سراسر جهان نگهداری می‌شود. این آثار در طول چند دهه گردآوری شده و حاصل برگزاری چندین رویداد در تبریز، از جمله بیش از 10 جشنواره بین‌المللی است. دو گالری موجود در این موزه 60 اثر اصل از بزرگ‌ترین کارتونیست‌های جهان را به نمایش گذاشته است. انجمن کارتونیست‌های تبریز نیز در این ساختمان مستقر است. این انجمن به صورت دوره‌ای به برگزاری جشنواره‌های منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی در زمینه کاریکاتور مشغول است. همچنین یک کتابخانه تخصصی در زمینه کارتون در این مجموعه وجود دارد. در موزه کارتون تبریز مجسمه‌هایی با حال و هوای کارتون نیز تعبیه شده است که یکی از آن‌ها در ورودی موزه قرار دارد و برگرفته از شخصیتی طنز در مجله ملانصرالدین است.

موزه کارتون تبریز در کجا قرار دارد؟
موزه کارتون بخشی از خانه هنر تبریز است که در بخش شمالی پارک باغ گلستان این شهر قرار دارد. دسترسی به این مکان با استفاده از وسایل حمل و نقل شهری میسر است، خصوصا این که در نزدیکی خانه هنر، ایستگاه مترو قوتقا یا باغ گلستان واقع شده است.

ثبت ملی خانه هنر (موزه کارتون) تبریز
این بنا در سال 2008 میلادی (1387 خورشیدی) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
მუზეუმები

موزه مردم‌شناسی جنوب سهند، نخستین موزه مردم‌شناسی آذربایجان شرقی

موزه مردم‌شناسی جنوب سهند در 12 بخش، جلوه‌هایی از زندگی مردم منطقه را به نمایش گذاشته است.

Share

موزه‌های مردم‌شناسی محل‌هایی برای معرفی اعتقادات، آداب و رسوم، زبان، معیشت، خوراک، پوشاک، مسکن، فنون و هنرها و ابزار و تجهیزات زندگی مردم است. آن چه در این موزه‌ها به نمایش در می‌آید، گوشه‌هایی از زندگی مردم است که ممکن است آن چنان در زندگی به رویه و عادت تبدیل شده باشد که اهمیت آن به چشم نیاید. در ایران تفاوت در شیوه زندگی مردم مناطق مختلف به قدری زیاد است که می‌توان آن را یک رنگین‌کمان از آداب و رسوم و باورها توصیف کرد. این تنوع زاییده تفاوت‌های اقلیمی، جغرافیایی، قومی و فرهنگی است. به همین خاطر در سراسر ایران موزه‌هایی با عنوان «مردم‌شناسی» برپا شده است تا ابعاد مختلف فرهنگ و سبک زندگی مردمان هر منطقه به نمایش درآید. «موزه مردم‌شناسی جنوب سهند» نیز تلاشی است برای نمایش ابعادی از زندگی مردمانی زحمت‌کش و کوشا که در طول قرن‌ها با طبیعت زیسته‌اند و با آن خو گرفته‌اند.
موزه مردم‌شناسی جنوب سهند در کجا قرار دارد؟
موزه در ساختمانی قدیمی قرار دارد که به عنوان حمام مهرآباد شناخته می‌شود. این حمام در گذشته، پیش از آن که امکانات زیست شهری گسترش پیدا کند و دسترسی همگانی به آب لوله‌کشی و حمام خانگی فراهم شود، یکی از مهم‌ترین مراکز ارائه خدمات بهداشتی به مردم بناب بود. در گذشته به دلیل هزینه بالای تامین مواد سوختی و دشواری انتقال آب، حمام‌ها طوری طراحی می‌شدند که در مصرف آب و نگه‌داشت گرما از بیشترین بهره‌وری برخوردار باشند. به خاطر اهمیت نظافت در دین اسلام، حمام‌ها از نظر اجتماعی مکان‌هایی مهم به شمار می‌رفتند و در ساخت آن‌ها نهایت دانش مهندسی و معماری هر دوره به کار گرفته می‌شد. علاوه بر این وجود رطوبت بالا در محیط، دقت بیشتر در ساخت و طراحی سازه‌های حمام‌ها را ناگزیر می‌کرد... تمام این نکته‌ها در ساخت حمام مهرآباد به خوبی عیان است. این حمام با 324 متر مربع زیربنا، از آجر و سنگ و ساروج ساخته شده است. استفاده از ساروج که یکی از ملات‌های قدیمی مورد استفاده در معماری ایرانی است، در کنار آهک‌اندود شدن تمام اجزای بنا، استحکام بسیار زیادی به ساختمان بخشیده است. نمای بیرونی بنا با ازاره‌های سنگی و آجرهای سرخ‌گون، به زیبایی خودنمایی می‌کند.
بر اساس برخی منابع، حمام مهرآباد در دوره صفویه (قرن شانزدهم میلادی) پایه‌ریزی شده است. بعدها نیز چندین عملیات مرمت روی بنا انجام شد. در نهایت در سال 1996 میلادی (1375 خورشیدی) شهرداری بناب حمام را از مالک آن خرید و برای انجام عملیات بازسازی در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار داد. عملیات مرمت بنا در سال 2003 میلادی (1382 خورشیدی) به پایان رسید و حمام به عنوان موزه، تغییر کاربری داد تا عنوان نخستین موزه مردم‌شناسی استان آذربایجان شرقی را از آن خود کند. این بنا روبروی مسجد مهرآباد قرار دارد. این مسجد نیز دارای ارزش تاریخی است و بر اساس کتیبه‌ای که در آن موجود است در سال 951 هجری قمری (1544 میلادی) ساخته شده است. این تاریخ همزمان با دوره حکومت شاه تهماسب یکم است. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مسجد، سرستون‌های زیبای آن است که به عقیده برخی کارشناسان، یکی از زیباترین جلوه‌های هنر ایرانی در دوره صفویه به شمار می‌رود. مسجد مهرآباد در سال 1968 و حمام مهرآباد در سال 1999 میلادی (1378 خورشیدی) در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده‌اند.
موزه مردم‌شناسی جنوب سهند، بخش‌ها و ویژگی‌ها
این موزه همچون دیگر موزه‌هایی که با موضوع مردم‌شناسی فعالیت می‌کنند، به دنبال معرفی آداب و رسوم و سبک زندگی مردم منطقه است و در آن وسایل، لباس‌ها و فعالیت‌های روزمره مردم شهرستان‌های هشترود، مراغه، بناب، عجب‌شیر و ملکان به نمایش درآمده است. در مجموع موزه 12 بخش دارد. این تقسیم‌بندی متناسب با کاربرد ابزار و وسایل و فعالیت‌های مربوط به زندگی مردم صورت گرفته است. 12 بخش موزه عبارتند از:
•    ادوات موسیقی
•    صنعت پارچه‌بافی
•    روشنایی
•    زیورآلات
•    پوشاک
•    تدفین
•    طب سنتی
•    ادعیه و طلسمات
•    ابزار کشاورزی
•    دست‌بافته‌های سنتی
•    آهنگری
•    ظروف مرتبط با آب

მუზეუმები

موزه زمان تهران؛ بازدید از موزه و باغ و خانه‌ای تاریخی با یک بلیت!

زیباترین گچ‌بری‌های معماری ایرانی را در ساختمان موزه زمان تهران تماشا کنید!

Share

موزه‌ها را می‌توان یکی از جذاب‌ترین دیدنی‌های هر شهر به شمار آورد. معمولا موزه‌ها مجموعه‌ای از اشیای خاص را گرد هم جمع می‌کنند تا بازدیدکنندگان بتوانند در فرصتی کوتاه، بیشترین اطلاعات را به دست آورند. موزه‌ها امروزه در سبک‌ها و انواع مختلفی وجود دارند و هر ساله میزبان میلیون‌ها بازدیدکننده هستند. با این حال شاید بسیاری از گردشگران به بازدید از آثار تاریخی و طبیعی اهتمام بیشتری داشته باشند و حضور در موزه‌ها را در برنامه سفر خود نگنجانند؛ اتفاقی که ممکن است به خاطر ناآشنا بودن با موزه‌های مقصد باشد! از این رو بهتر است قبل از حضور در یک شهر یا یک کشور، همزمان با کسب اطلاع از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی آن، درباره موزه‌های آن جا هم تحقیق کنیم. در تهران، پایتخت ایران، موزه‌های زیادی فعالیت می‌کنند. قطعا اگر مسافر تهران باشید، با جستجو در میان موزه‌های آن، حداقل یکی دو مورد را خواهید یافت که با علاقمندی‌های شما هم‌خوانی داشته باشد... یکی از موزه‌های جذاب تهران که علاوه بر اشیای موجود در آن، ساختمان و محوطه‌ای دیدنی و باصفا دارد، «موزه زمان» است که با نام «تماشاگه زمان» یا «موزه ساعت» نیز شناخته می‌شود. این موزه همان طور که از نامش پیداست، به نمایش ابزارها و روش‌های سنجش زمان اختصاص دارد.

موزه زمان در کجا قرار دارد؟
برای بازدید از موزه زمان باید به خیابان زعفرانیه در یکی از محلات شمالی تهران بروید. این موزه نبش خیابان پرزین بغدادی قرار دارد. موزه در بخشی از اراضی باغ فردوس، در باغی که به «معیرالممالک»، داماد ناصرالدین شاه (سلطنت از 1831 تا 1896 میلادی) تعلق داشت واقع شده است. پس از مرگ معیرالممالک، پسرش به قطع درختان باغ مشغول شد تا از چوب آن به عنوان سوخت کوره استفاده کند! در سال 1925 میلادی (1304 خورشیدی) فردی به نام «عبدالله خان منصور» با خرید ملک، باغ را نجات داد! این باغ در سال 1967 میلادی (1346 خورشیدی) به فردی به نام «حسین خداداد» رسید. او با مرمت ساختمان خشتی باغ، آن را به یک اثر هنری دیدنی و چشم‌نواز تبدیل کرد. گچ‌بری‌های بسیار زیبای بنا، نقش اصلی را در زیبایی آن ایفا می‌کنند. این گچ‌بری‌ها حاصل تلاش گروهی 40 نفره از استادان است و نزدیک 11 سال برای خلق آن زمان صرف شده است. خداداد تاجر فرش بود و یکی از دلایلی که وی را تا این حد به استفاده از تزئینات گچ‌بری علاقمند کرد، ایجاد نقوش اصیل فرش ایرانی در سقف و پیکره بنا بود. اگر در موزه زمان تهران حضور پیدا کنید، یکی از زیباترین نمونه‌های گچ‌بری‌های ایرانی را در عمارت موزه خواهید دید. البته زیبایی‌های این عمارت منحصر به این گچ‌بری‌ها نیست، بلکه در دیگر اجزای آن، از جمله گره‌چینی‌هایی که روی در‌ها و پنجره‌ها کار شده، اوج هنر هنرمندان ایرانی نمایان است.
یکی از برجسته‌ترین بخش‌های بنا، «اتاق اصفهانی‌ها» در طبقه اول آن است. ساخت این اتاق سه سال زمان برده است. سه برادر، معماری این اتاق را بر عهده داشته‌اند. آنان نهایت تلاش خود را به کار گرفته‌اند تا در این اتاق محیطی شبیه کاخ عالی‌قاپوی اصفهان به وجود آورند. تزئینات سقف این اتاق از مس و طلا حاصل شده است. در این اتاق یک تابلوی گچ‌کاری معروف مشاهده می‌شود که به «تابلوی آفرینش» شهرت دارد و کار «استاد عیسی خان بهادری» از اساتید به‌نام هنرهای سنتی ایران است.

موضوع و ویژگی‌های موزه زمان
زمان یکی از کلیدی‌ترین عناصر حیات بشری است و در طول تاریخ بسیاری از دانشمندان برای سنجش آن راهکارهایی ابداع کرده‌اند. امروزه با وجود ساعت‌های به‌روزی که همه جا در دسترس هستند، فراموش کرده‌ایم که در گذشته‌ها چه زحماتی برای اطلاع از زمان و ایجاد هماهنگی بین وسایل مختلف سنجش زمان به خرج داده می‌شد. اگر در موزه زمان تهران حضور پیدا کنید، با برخی از جسورانه‌ترین ایده‌های اندازه‌گیری زمان آشنا خواهید شد، مانند ساعت‌های شمعی و طنابی که با فرایندی خاص تولید می‌شدند و سوختن آن‌ها امکانی را برای سنجش گذر زمان فراهم می‌کرد. نمونه‌ای از ساعت‌های روغنی، آبی، شنی و آفتابی نیز در محوطه موزه زمان قابل مشاهده است. طبیعت بی‌نظیر این باغ مصفا و کافه‌رستورانی که در گوشه‌ای از آن دایر است، می‌تواند بازدید شما را رنگ و طعمی متفاوت ببخشد!
موزه زمان پنج هزار متر مربع مساحت و 700 متر مربع زیربنا دارد. در طبقه اول موزه، ساعت‌های قدیمی اروپایی از قرن هفدهم تا قرن بیستم به نمایش گذاشته شده است. ساعت‌های مکانیکی و کوکی، ساعت‌های شاهین‌دار، آونگی، رومیزی، دیواری و ایستاده، انواع اشیای موجود در این بخش موزه است. آن چه ساعت‌های موزه را بسیار خاص کرده، تزئینات موجود بر بدنه ساعت‌هاست، تزئیناتی که هنرهایی نظیر مجسمه‌سازی، میناکاری و معرق‌کاری را به یاد می‌آورد. برخی از ساعت‌های موجود در این بخش به برخی چهره‌های علمی و هنری ایران اختصاص دارد.
در طبقه دوم آثاری هنری که با استفاده از قطعات ساعت به وجود آمده، قابل مشاهده است. این آثار نوعی کلاژ است که هنرمندی به نام «هوشنگ فروتن» ساخت آن‌ها را از سال 1988 میلادی (1367 خورشیدی) آغاز کرده است. ابزار تعمیر ساعت شامل اشیایی همچون چاقوی ساعت‌سازی، عقربه‌کش، سوزن روغن‌زنی و سمبه نیز در بخشی از این طبقه ساختمان مشاهده می‌شود. ساعت‌های مچی، جیبی و سفارشی و برخی اسناد مربوط به گاه‌شماری‌ها و فعالیت‌های نجومی، در بخشی دیگر از این طبقه به نمایش درآمده است.